Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
сәулеттегі қираған орындар
ruins in architecture
Адамдар салған сәулеттің қалдықтары
Remains of human made architecture
Қираған орындар – бір өркениеттің сәулетінің қалдықтары. Бұл термин, бұрын толық болған, бірақ уақыт өте келе күтімсіздік, адамның қасақана қиратуы немесе табиғи құбылыстар сияқты түрлі себептерге байланысты ішінара немесе толық құлауға ұшыраған құрылыстарды білдіреді. Қираған орындардың ең көп кездесетін себептері – табиғи апаттар, қарулы қақтығыстар және халық санының азаюы. Көптеген құрылыстар ұзақ жылдар бойы ауа райының әсерінен және тоналғандықтан бірте-бірте тозып, қирап барады. Әлемнің түкпір-түкпірінде танымал қираған орындар бар, олардың ішінде ежелгі Қытай, Инд өзені аңғары және ежелгі Үндістанның басқа да аймақтары, ежелгі Иран, ежелгі Израиль және Яһудия, ежелгі Ирак, ежелгі Грекия, ежелгі Египет, ежелгі Йемен, Рим, Жерорта теңізі бассейніндегі ежелгі Үндістан және Америкадағы Инка және Майя мәдениеттерінен қалған ескерткіштер бар. Тарихшылар, археологтар және антропологтар үшін қираған орындардың маңызы зор, себебі олар бұрын жеке бекіністер, құдайларға арналған орындар, ежелгі университеттер, үйлер мен қосымша ғимараттар немесе толық ауылдар, қалалар болған. Соңғы жылдары көптеген қираған орындар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізіліп, оларды адамзат үшін ерекше құнды аймақтар ретінде сақтауға және қорғауға мүмкіндік берді.
Ruins are the remains of a civilization's architecture. The term refers to formerly intact structures that have fallen into a state of partial or total disrepair over time due to a variety of factors, such as lack of maintenance, deliberate destruction by humans, or uncontrollable destruction by natural phenomena. The most common root causes that yield ruins in their wake are natural disasters, armed conflict, and population decline, with many structures becoming progressively derelict over time due to long term weathering and scavenging. There are famous ruins all over the world, with notable sites originating from ancient China, the Indus Valley and other regions of ancient India, ancient Iran, ancient Israel and Judea, ancient Iraq, ancient Greece, ancient Egypt, ancient Yemen, Roman, ancient India sites throughout the Mediterranean Basin, and Incan and Mayan sites in the Americas. Ruins are of great importance to historians, archaeologists and anthropologists, whether they were once individual fortifications, places of worship, ancient universities, houses and utility buildings, or entire villages, towns, and cities. Many ruins have become UNESCO World Heritage Sites in recent years, to identify and preserve them as areas of outstanding value to humanity.
Қалалар
Ежелгі қалалар көбінесе жоғары деңгейде әскерилендірілген және қорғанысқа бекітілген елді мекендер болған. Соғыс кезінде олар қарулы қақтығыстың орталық нүктесіне айналып, жеңіліске ұшырағанда тоналып, қиратылған. Үндістанның астанасы Дели жеті-он рет қиратылып, тоналған, сосын қайтадан салынған. Әрбір билеуші қаланы өзінің көзқарасымен салуға шешім қабылдаған, қираған орындардың үстіне немесе жанына салып. Делидің жеті қаласының қираған қалдықтарын қазіргі қалада да көруге болады. Қазіргі заманғы қақтығыстардың ошағы болмаса да, 20 ғасырдың Варшава, Дрезден, Ковентри, Сталинград, Кенигсберг және Берлин сияқты қалаларының кең аумақтары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қирады. Сонымен қатар, Бейрут, Кабул, Сараево, Грозный және Бағдад сияқты әлемнің көптеген ірі қалалары соңғы жылдары жергілікті соғыстардың салдарынан ішінара немесе толығымен қирады. Табиғи апаттардан да қалалар қирап, кейбіреулері мүлдем жойылған. Қазіргі Италиядағы ежелгі римдік Помпеи қаласы біздің заманымыздың 1-ші ғасырында болған жанартаудың атқылауынан толығымен қирады, ал оның ашылған қираған жерлері қазір Әлемдік мұра ретінде сақталған. Португалияның Лиссабон қаласы да 1755 жылы қатты жер сілкінісі мен цунамиден толығымен қирады. Ал 1906 жылғы Сан-Франциско жер сілкінісі қаланы дерлік толығымен қиратып жіберді.
Ancient cities were often highly militarized and had fortified defensive settlements. In times of war, they were the central focus of armed conflict and would be sacked and ruined in defeat. Delhi, the capital of India, has been destroyed and ransacked seven to ten times and subsequently rebuilt. Every ruler decided to build the city in their own way either overlapping the ruins or next to the ruins. Ruins of seven cities of Delhi can still be traced in the modern day city. Although less central to modern conflict, vast areas of 20th century cities such as Warsaw, Dresden, Coventry, Stalingrad, Königsberg, and Berlin were left in ruins following World War II, and a number of major cities around the world – such as Beirut, Kabul, Sarajevo, Grozny, and Baghdad – have been partially or completely ruined in recent years as a result of more localized warfare. Entire cities have also been ruined, and some occasionally lost completely, to natural disasters. The ancient Roman city of Pompeii in modern day Italy was completely destroyed during a volcanic eruption in the 1st century CE, and its uncovered ruins are now preserved as a World Heritage Site. The city of Lisbon in Portugal was also completely destroyed in 1755 by a massive earthquake and tsunami; and the 1906 San Francisco earthquake in the United States had left the city in almost complete ruin.
Қасақана жою
Соғыс әрекеттерінен басқа, кейбір маңызды тарихи ғимараттар әлеуметтік, саяси және экономикалық факторлардың салдарынан қасақана қирату актілерінің құрбаны болды. Римдегі қоғамдық ескерткіштерді тонау төртінші ғасырда басталды, және Феодосиан кодексі мен Мажорианның жаңа заңнамасында қорғау шаралары қарастырылды. Рим папалары императорлық шектеулерден азат болғаннан кейін, бұл құбылыс күшейді. Мармур әлі де ХІХ ғасырға дейін Рим аймағында ауыл шаруашылығы әкісі үшін өртеліп келді. Еуропада көптеген діни ғимараттар сол кездегі саяси жағдайдың салдарынан зардап шекті. XVI ғасырда ағылшын монархы Генрих VIII монастырьлерді тарату деп аталатын науқанда монастырь мекемелерінің мүлкін тәркілеуге кірісті. Көптеген аббаттықтар мен монастырлар, қорғасын шатырларын қоса алғанда, мүлкі тартылып алынғаннан кейін қирады. ХХ ғасырда Еуропаның бірқатар тарихи ғимараттары салық саясатының нәтижесінде қирады, ол барлық шатыры бар құрылыстарға айтарлықтай мүлік салығын төлеуді талап етті. Бұл ғимараттардың иелері, мысалы, Феттерессо қамалы (қазір қайта жаңартылған) және Шотландиядағы Слайнс қамалы, жаңа салықтарға наразылық ретінде өздерінің шатырларын қасақана бұзды. Үкіметтің басқа да жарлықтары тікелей әсер етті, мысалы, Беверстон қамалының жағдайы, онда ағылшын парламенті оны оппозициялық роялистер пайдаланбауы үшін қамалды маңызды түрде бұзуға бұйрық берді. Ирландия Ұлыбританияның символы саналған әсем грузин үйлерінің қирауына ықпал етті.
Apart from acts of war, some important historic buildings have fallen victim to deliberate acts of destruction as a consequence of social, political and economic factors. The spoliation of public monuments in Rome was under way during the fourth century, when it was covered in protective legislation in the Theodosian Code and in new legislation of Majorian. The dismantling increased once popes were free of imperial restrictions. Marble was still being burned for agricultural lime in the Roman Campagna into the nineteenth century. In Europe, many religious buildings suffered as a result of the politics of the day. In the 16th century, the English monarch Henry VIII set about confiscating the property of monastic institutions in a campaign which became known as the Dissolution of the Monasteries. Many abbeys and monasteries fell into ruin when their assets, including lead roofs, were stripped. In the 20th century, a number of European historic buildings fell into ruin as a result of taxation policies, which required all structures with roofs to pay substantial property tax. The owners of these buildings, like Fetteresso Castle (now restored) and Slains Castle in Scotland, deliberately destroyed their roofs in protest at, and defiance of, the new taxes. Other decrees of government have had a more direct result, such as the case of Beverston Castle, in which the English parliament ordered significant destruction of the castle to prevent it being used by opposition Royalists. Ireland has encouraged the ruin of grand Georgian houses, seen as symbols of Britain.
Болат және ағаш мұнаралардың ескерткіштері
Әдетте, болаттан салынған мұнаралар енді қолданылмаса, демонтаждалады, себебі олардың конструкциясын жаңа орында қайта құруға болады немесе егер конструкцияның жағдайы тікелей қайта пайдалануға мүмкіндік бермейтін болса, металл экономикалық тұрғыдан қайта өңделеді. Дегенмен, кейде мұнаралардың іргетастары қалдырылып қойылады, өйткені оларды алып тастау кейде қымбатқа түседі. Мұндай іргетастың бір мысалы – Deutschlandsender Herzberg/Elster радио мұнарасының бұрынғы іргетасы. Transmitter Ismaning сияқты үлкен ағаш мұнаралардың іргетастары да қалдырылуы мүмкін, себебі оларды алып тастау қиынға соғады. Өндірістен тыс қалған "қорғанды аймақтардың" қираған орындары туралы ойлар енді қалыптасуда.
As a rule, towers built of steel are dismantled, when not used any more, because their construction can be either rebuilt on a new site or if the state of construction does not allow a direct reuse, the metal can be recycled economically. However, sometimes tower basements remain, because their removal can sometimes be expensive. One example of such a basement is the basement of the former radio mast of Deutschlandsender Herzberg/Elster. The basements of large wooden towers such as Transmitter Ismaning may also be left behind, because removing them would be difficult. The contemplation of "rust belt" post industrial ruins is in its infancy.
Эстетика
Орта ғасырларда римдік қираған орындар заманауи өмірге кедергі келтіретін, құрылыс жобалары үшін дайын блоктарды табуға арналған тас карьерлері немесе ауыл шаруашылығы әкі үшін күйдірілетін мәрмәр еді. Сонымен қатар, олар христиан дінінің жеңісі және әлемнің жалпы құлдырауы туралы ой-пікірлерге арналған материалдар болып табылды, соңғы заман деп есептелетін, Екінші Келуден бұрынғы дәуірде. Ренессанс кезінде қираған орындар мәдени элита арасында жаңа мағынаға ие болды, ежегі классикалық үлгіде жаңартылған және тазартылған архитектураның мысалдары ретінде, сондай-ақ құрметті құлдыраудың нышаны ретінде олардың табиғи сұлулығын жаңаша бағалау үшін пайдаланылды. XVI ғасырдың басында Неронның Domus Aurea-сының кездейсоқ жағдайда табылғандығы және Геркуланум мен Помпейдегі алғашқы қазба жұмыстары Ватикан мұражайындағы Рафаэль бөлмелері мен неоклассикалық интерьерлердегі сәулеттік стильдерге елеулі әсер етті. Неоклассицизммен бірге келген жаңа тарихилық сезім кейбір суретшілер мен дизайнерлерді өздерінің заманының классицизмдік ескерткіштерін болашақта қираған күйде көруге шақырды. Романтизм дәуірінде қираған орындар (көбінесе қамалдар) суретшілер үшін жиі тақырыпқа айналды, романтик ақындардың, ұлтшыл студенттердің бас қосатын жері болды (мысалы, Богемиядағы Бездеж қамалы, Германиядағы Хамбах қамалы, Словакиядағы Девин қамалы). Ruinenwert (қираған құндылық) – егер ғимарат құлап жатса, эстетикалық тұрғыдан әдемі қираған орындарды қалдыруға болатындай етіп жобалау концепциясы, олар ешқандай күтімсіз ұзақ жылдар бойы сақталады. 1832 жылы Джозеф Майкл Ганди сэр Джон Соан үшін Англия Банкінің алып ротондасының атмосфералық акварелін жасады, ол романтизмнің символы болған, көркем өскен қираған орын ретінде бейнеленді. Ruinenwert-ті XX ғасырда Альберт Шпеер 1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарын жоспарлау кезінде танымал етті және Die Ruinenwerttheorie ("Қираған құндылық теориясы") деген атпен жариялады. Қираған орындар әлі де сурет салу мен шығармашылық фотосурет үшін танымал тақырып болып табылады және көбінесе кино мен әдебиетте романтикалық түрде бейнеленеді, көркем фонды ұсынады немесе басқа да құлдырау мен ыдырау түрлерінің метафорасы ретінде қолданылады. Мысалы, Англиядағы Данстанбург қамалының қираған орындары Тернерді бірнеше картина жасауға шабыттандырды; 1989 жылы Шотландиядағы қираған Данноттар қамалы Гамлетті түсіру үшін пайдаланылды.
In the Middle Ages Roman ruins were inconvenient impediments to modern life, quarries for pre shaped blocks for building projects, or marble to be burnt for agricultural lime, and subjects for satisfying commentaries on the triumph of Christianity and the general sense of the world's decay, in what was assumed to be its last age, before the Second Coming. With the Renaissance, ruins took on new roles among a cultural elite, as examples for a consciously revived and purified architecture all' antica, and for a new aesthetic appreciation of their innate beauty as objects of venerable decay. The chance discovery of Nero's Domus Aurea at the turn of the sixteenth century, and the early excavations at Herculaneum and Pompeii had marked effects on current architectural styles, in Raphael's Rooms at the Vatican and in neoclassical interiors, respectively. The new sense of historicism that accompanied neoclassicism led some artists and designers to conceive of the modern classicising monuments of their own day as they would one day appear as ruins. In the period of Romanticism ruins (mostly of castles) were frequent object for painters, place of meetings of romantic poets, nationalist students etc. (e. g. Bezděz Castle in Bohemia, Hambach Castle in Germany, Devin Castle in Slovakia). Ruin value (Ruinenwert) is the concept that a building be designed such that if it eventually collapsed, it would leave behind aesthetically pleasing ruins that would last far longer without any maintenance at all. Joseph Michael Gandy completed for Sir John Soane in 1832 an atmospheric watercolor of the architect's vast Bank of England rotunda as a picturesquely overgrown ruin, that is an icon of Romanticism. Ruinenwert was popularized in the 20th century by Albert Speer while planning for the 1936 Summer Olympics and published as Die Ruinenwerttheorie ("The Theory of Ruin Value"). Ruins remain a popular subject for painting and creative photography and are often romanticized in film and literature, providing scenic backdrops or used as metaphors for other forms of decline or decay. For example, the ruins of Dunstanburgh Castle in England inspired Turner to create several paintings; in 1989 the ruined Dunnottar Castle in Scotland was used for filming of Hamlet.