Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымының (ЮНЕСКО) Дүниежүзілік мұра орындары – 1972 жылы құрылған ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра туралы конвенциясында сипатталған мәдени немесе табиғи мұра үшін маңызды орындар. Мәдени мұра ескерткіштерден (сәулеттік құрылыстар, монументалды мүсіндер немесе жазулар), ғимараттар тобынан және жерлерден (археологиялық орындарды қоса алғанда) тұрады. Табиғи ерекшеліктер (физикалық және биологиялық құрылымдардан тұратын), геологиялық және физиографиялық құрылымдар (жануарлар мен өсімдіктердің қорғауға алынған түрлерінің мекендеу орындарын қоса алғанда) және ғылым, табиғатты қорғау немесе табиғи сұлулық тұрғысынан маңызды табиғи орындар табиғи мұра ретінде анықталады. Румыния 1990 жылдың 16 мамырында конвенцияны қабылдады, осылайша оның тарихи орындары тізімге енгізілуге лайықты болды. 2022 жылғы мәлімет бойынша, Румынияда тоғыз Дүниежүзілік мұра орыны бар.

+ Сайт суреті Орналасқан жері Тізімге енгізілген жылы ЮНЕСКО деректері (ЮНЕСКО анықтама нөмірі және критерийлері) Сипаттамасы

Дунай дельтасы Тюльча округі 1991 588; vii, x (табиғи) Дунай өзенінің Қара теңізге құятын жерінде орналасқан Дунай дельтасы – Еуропадағы ең ірі сулы-батпақты жер. Онда 300-ден астам құс және 45 түрлі тұщы су балығы, соның ішінде жоғалу қаупі төніп тұрған белугалар мекендейді. Сүтқоректілерге еуропалық норка, еуропалық жабайы мысық, еуразиялық сусар және қауіп төндіретін монах тыйындары жатады.

Трансильваниядағы бекіністі шіркеулер бар ауылдар Сибиу, Альба, Харгита, Брашов және Муреш округтері 1993 596bis; iv (мәдени) Бұл орынға 13-шы және 16-шы ғасырлар аралығында Трансильвания сакстары салған бекіністі шіркеулері бар жеті ауыл кіреді. Ауылдардың орналасуы мен құрылысы орта ғасырлардан бері сақталған. 1993 жылы алғашқы тізімде алты ауыл (Калник, Даржиу, Преймер, Сашич, Валеа Вийлор және Вискри) тіркелді, ал 1999 жылы Биертан ауылы (суреттегі бекіністі шіркеу) қосылды.

Хорезу монастыры Вальча округі 1993 597; ii (мәдени) Хорезу қаласындағы монастырь 1690 жылы Валахия князі Константин Бранковеану құрды, ол Бранковенск сәулет стиліне атын берді. ЮНЕСКО оны осы стильдің шедеврі деп санайды. Ол бай сәндік бөлшектерімен және құрбандық суреттерімен танымал. 18-ші ғасырда монастырьде қабырғаға сурет салу және икона салудың ықпалды мектебі құрылды.

Молдавия шіркеулері Сучава округі 1993 598bis; i, iv (мәдени) Бұл орынға 15-ші және 16-шы ғасырларда салынған сегіз шіркеу кіреді. Аймақтық дәуір стиліне сәйкес, шіркеулердің қасбеттері Византия өнерінен шабыттанған фрескалармен толық жабылады. Суреттерде Киелі кітаптардан алынған сюжеттер бейнеленген және жақсы сақталған. Шіркеулерге: Әйет Әулие Жоханның басы кесілген шіркеуі, Киелі Мария мен Киелі Георгий шіркеуі, Хумор монастырының Хабарландыру шіркеуі, Киелі Крест шіркеуі, Пробота монастырының Киелі Николай шіркеуі, Киелі Иоанн Жаңа монастыры, бұрынғы Воронец монастырының Киелі Георгий шіркеуі және Сучевица монастырының Қайта тірілу шіркеуі (суретте) кіреді. Соңғы шіркеу 2010 жылы тізімге қосылды.

Сигишоараның тарихи орталығы Муреш округі 1999 902; iii, v (мәдени) Сигишоара қаласының тарихи орталығы 12-ші ғасырға дейін сақталып келген. Ол Орталық Еуропа мен Византиялық Православ Оңтүстік-Шығыс Еуропа мәдениеттерінің өзара әрекеттесуінен қалыптасқан шағын бекінілген ортағасырлық қаланың жақсы сақталған мысалы. Оны Трансильвания сакстары, неміс саудагерлері мен шеберлерінің қауымдастығы құрған. Олар бұл аймақта 850 жылдан астам уақыт бойы өмір сүрді, алайда қазіргі уақытта көші-қонға байланысты олардың мәдениеті тек сәулеттік ескерткіштер арқылы сақталады.

Марамуреш округінің ағаш шіркеулері Марамуреш округі 1999 904; iv (мәдени) Бұл орынға Марамуреш округінде 17-ші және 18-ші ғасырларда салынған сегіз шіркеу кіреді. Шіркеулер ағаштан салынған және православие мен готика сәулет стилдерінің әсерін біріктіреді. Шіркеулердің жалпы сипаттамаларына биік, жұқа сағат мұнаралары және шендермен жабылған шатырлары жатады. Тізімге Барсанадағы ғибадатханадағы Киелі Марияның ұсыну шіркеуі, Будештидегі Киелі Николай шіркеуі (суретте), Десештидегі Киелі Параскева шіркеуі, Иуд Дилдегі Киелі Марияның тууы шіркеуі, Плопиштегі Киелі Архангелдер шіркеуі, Пойениле Изейдегі Киелі Параскева шіркеуі, Рогоздегі Киелі Архангелдер шіркеуі және Шурдештидегі Киелі Архангелдер шіркеуі кіреді.

Орешти тауларының дакиялық қамалдары Хунедоара округі мен Альба округі 1999 906; ii, iii, iv (мәдени) Бұл орынды құрайтын алты қамал – Сармизегетуса, Костешти Цетацюи, Костешти Блидару, Лункани Пиатра Роши, Баница және Капална – б.з.б. 1-ші ғасырда және б.з. 1-ші ғасырында салынды және римдік-дакия соғыстары кезінде римдік жаулап алудан қорғауға қызмет етті. Олар Еуропаның темір дәуірінің соңғы кезеңіндегі екі ерекше қамалдың үлгісі болып табылады: төбедегі қамал және одан дамыған оппидум.

Карпат және Еуропаның басқа да аймақтарындағы ежелгі және табиғи буақай ормандары бірнеше орындар 2017 1133quater; ix (табиғи) Бұл орынға Альпі, Карпат, Динар, Жерорта теңізі және Пиренейдегі шағын оқшауланған аймақтардан тараған Еуропалық буақайдың мұз дәуірінен кейінгі кеңею процесін көрсететін бұзылмаған жаңа ормандардың мысалдары кіреді. Бұл орын алғаш 2007 жылы Словакия мен Украина бөліскен Карпаттағы ежелгі буақай ормандары ретінде тізімге енгізілді, 2011 жылы Германияның ежелгі буақай ормандарын қосу арқылы кеңейтілді, 2017 жылы Румыниядағы және басқа елдердегі 12 аймақты қосу арқылы тізімге енгізілді және 2021 жылы жалпы 18 елдегі ормандарды қосу арқылы одан әрі кеңейтілді.

Рошия Монтананың кен өндіру мәдени ландшафты Альба округі 2021 1552rev; ii, iii, iv (мәдени) Рошия Монтана Румыния Карпатының батыс бөлігінде орналасқан. Аймақ құнды металдарға бай және қола дәуірінен басталып 21-ші ғасырға дейін алтын өндіру орталығы болып табылады. Американың ашылуына дейін аймақ Еуропадағы алтынның негізгі көзі болды. Рим дәуірінен маңызды қалдықтар сақталған, осы кезде Албурнус Майор кен қаласы құрылды. Орта ғасырларда кен өндіру көбінесе шаруа минерлерінің отбасылары жүргізді, бұл өнеркәсіпке дейінгі практика 1948 жылы мемлекеттендірілгенге дейін сақталды. Тізімге енгізілгеннен кейін, аймақта кен өндіруді қайта бастау жоспарларына байланысты орын бірден қауіпті деп жарияланды.

Түпнұсқалық тізім

Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген нысандардан басқа, мүше мемлекеттер ұсынылуы мүмкін алдын ала тізімдегі нысандарды жүргізе алады. Дүниежүзілік мұра тізіміне ұсыныстар, егер нысан бұрын алдын ала тізімде көрсетілген болса ғана қабылданады. 2022 жылға қарай Румыния 16 нысанды алдын ала тізімге енгізді. + Нысан суреті Орналасқан жері Тізімге енгізілген жылы ЮНЕСКО критерийлері Сипаттамасы Неамц монастыры Неамц округі 1991 i, ii, iv (мәдени) Монастырь 14 ғасырда салынған. Шіркеу 15 ғасырдың соңында Молдавия патшасы Степан III тұсында салынды және молдавиялық діни сәулет өнерінің ең көрнекті үлгісі болып табылады. Монастырь аймақтың маңызды мәдени орталықтарының бірі болды, онда баспахана мен мектеп болды. Куртеа де Аргештегі Византия және Византиядан кейінгі шіркеулер Аргеш округі 1991 i, ii, iv (мәдени) Куртеа де Аргеш Валахияның ежелгі астанасы болды. 13-16 ғасырларға жататын хан сарайы қазір қираған күйде. Әулие Николай шіркеуі 14 ғасырға дейін салынған, ал бұрынғы монастырьдың бөлігі болған Куртеа де Аргеш соборы (суретте) 16 ғасырда салынды. Таргу Жиудағы Константин Бранкузидің мүсіндік ансамблі Горж округі 1991 i, ii (мәдени) Таргу Жиудағы ескерткіштер тобын румын мүсіншісі Константин Бранкузи 1937 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлердің құрметіне жасады. Ансамбльде үш мүсін бар: Үнсіздік үстелі (Masa tăcerii), Ұсыныс қақпасы (Poarta sărutului) және Түнегі жоқ бағана (Coloana fără sfârșit), суретте бейнеленген. Басарабидегі тас кешені Констанца округі 1991 (мәдени) Мурфатлар қаласының жанында (бұрын Басараби деп аталған) ежелгі тас карьерінде орналасқан тас кешені 10-12 ғасырларда монастырь кешеніне айналдырылды. Қабырғаларда грек, глаголит, кириллица және түркі рундары сияқты әртүрлі жазулармен бірнеше жазулар ойылып салынған. Сондай-ақ, Киелі кітап сюжеттерін бейнелейтін бірнеше суреттер бар. Яссыдағы Үш Иерарх шіркеуі Яссы округі 1991 i, iv (мәдени) 1639 жылы аяқталған шіркеу – византиялық ерекшеліктерді Молдавия мен Валахия өнерінің ерекше элементтерімен біріктіретін румын сәулетінің үлгісі. Фасадтары бай мүсінді тас әшекейлермен жабылған. Олтенядан келген Куле бірнеше нысандар 1991 iv, v (мәдени) Куле (бірлік: culă; түрікше kule – «мұнара») – Олтеня (Кіші Валахия деп те аталады) аймағында орналасқан жартылай бекінілген ғимараттар. Олар маңызды жолдарды бақылау үшін салынған және үлкен және кіші дворяндар қолданған. Суретте Гречану Кулесі көрсетілген. Денсуш шіркеуі Хунедоара округі 1991 i, iv (мәдени) Шіркеу 14 ғасырда римдік храм орнында салынған, оның құрылыс материалдары қолданылған. Ішкі суреттері 15 ғасырға жатады. Алба-Юлияның тарихи қаласы Алба округі 1991 iv, v, vi (мәдени) Алба-Юлия біздің заманымыздың 2 ғасырындағы римдік Апулон лагері орнында орналасқан. Ортағасырлық қала 18 ғасырда бекіністермен қоршалған. Маңызды ғимараттарға 13 ғасырдан бері сақталған католиктік Санкт-Михаил соборы, 1992 жылдан бері православиелік коронация соборы, хан сарайы және Батианнум кітапханасы кіреді. Суретте Альба Каролина цитаделі, бастапқы бекініс көрсетілген. Ретезат тау массиві Хунедоара округі 1991 (табиғи) Ұсыныс құжаттамасында сипаттама берілмеген. Петрошул Родней тау шыңы Бистрица-Нэсяд округі 1991 (табиғи) Ұсыныс құжаттамасында сипаттама берілмеген. Санпетру формациясы Хунедоара округі 1991 (табиғи) Ұсыныс құжаттамасында сипаттама берілмеген. Санпетру формациясы – динозаврлар мен басқа да қазбаларға бай, кеш бор кезеңіне (Маастрихт сатысы) жататын геологиялық кен орны. Суретте осы жерде табылған птерозавр Eurazhdarcho-ның суреті көрсетілген. Слэтиоара мәңгілік орман Сучава округі 1991 (табиғи) Бұл Слэтиоара мәңгілік орманының ұсынысы, ол содан бері Карпаттар мен Еуропаның басқа аймақтарындағы ежелгі және бастапқы бук ормандарының бөлігі ретінде тізімге енгізілді. Холлоке және Риметеяның ежелгі ауылдары және олардың айналасы Альба округі 2012 v (мәдени) Бұл 1987 жылдан бері Венгрияның Дүниежүзілік мұралық орны ретінде тізімге енгізілген Холлоке ауылына ұсынылып отырған кеңейту. Риметея 17-18 ғасырларда дамыды және 20 ғасырдың ауыл шаруашылығы революциясына дейінгі ауыл өмірінің тірі мысалы ретінде әдейі сақталды. Ауылда мажар халқы көптеп қоныстанған. Рим империясының шекаралары – Дунай лимесі (Румыния) бірнеше нысандар 2020 ii, iii, iv (мәдени) Бұл Дунай өзені бойындағы римдік бекіністерді қамтитын трансұлттық ұсыныс. Поролиссумдағы қайта құрылған қақпа суретте көрсетілген. Рим империясының шекаралары – Дакия (Румыния) бірнеше нысандар 2020 ii, iii, iv (мәдени) Бұл ұсыныс римдік лиместің дакиялық бөлігін қамтиды. 100-ден астам бекініс, 50 шағын бекініс және 150-ден астам мұнаралар Румынияда анықталды.