Бақалдық сарғыл ерітінді (BYD) – астық дақылдарының кең таралған вирустық ауруы. Кенелер арқылы таралады, өсімдіктердің өсуын тежейді. Құрамы, көрінісі туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәнді дақылдардың вирустық ауруы
Viral disease of cereals
Арпаның сары жұлдызы (BYD) – арпаның сары жұлдызы вирусы (BYDV) қоздыратын өсімдік ауруы және дәнді дақылдардың ең көп тараған вирустық ауруы. Ол экономикалық тұрғыдан маңызды дақылдар – арпа, сұлы, бидай, жүгері, тритикаль және күріш түрлеріне әсер етеді.
Barley yellow dwarf (BYD) is a plant disease caused by the barley yellow dwarf virus (BYDV), and is the most widely distributed viral disease of cereals. It affects the economically important crop species barley, oats, wheat, maize, triticale and rice.
Патология
Құрттар жапырақтың флоэмасымен қоректенгенде, вирус флоэма жасушаларына таралады. Өсімдіктің ішінде вирус көбейіп, жаңа вириондар құрастыра бастайды. Бұл процеске өсімдіктің көптеген метаболизмдік ресурстары жұмсалады және арпаның сары жұлдыз ауруының пайда болуына себеп болады. Арпаның сары жұлдыз ауруының белгілері зақымдалған дақылдың сортына, инфекцияға ұшыраған кезде өсімдіктің жасына, вирус штаммына және қоршаған орта жағдайларына байланысты өзгеріп, басқа аурулармен немесе физиологиялық бұзылыстармен шатастырылуы мүмкін. Белгілер инфекциядан кейін шамамен 14 күннен кейін көріне бастайды. Зақымдалған өсімдіктерде жапырақтардың сарғаюы немесе қызаруы (ова мен кейбір бидайларда), өсудің баяулауы, қалың, қатты жапырақтардың тік өсуі, тамыр жүйесінің нашар дамуы, гүл шоғырының кешігуі (немесе болмауы) және өнімнің азаюы байқалады. Зақымдалған өсімдіктердің гүлшоғырлары тік күйде қалып, пісу кезінде сапрофиттік саңырауқұлақтардың отарлануына байланысты қара түске айналып, түсі өзгереді. Жас өсімдіктер ең осал болады. Вирус құрттар қоректенген кезде флоэмадан таратылады. Құрт қоректенгенде вириондар оның артқы ішегіне жетеді, вирус қабықшасының ақуызы артқы ішек эпителийімен танылады және вирионның жәндіктің гемолимфасына өтуіне рұқсат беріледі, онда ол белгісіз мерзімге сақталуы мүмкін, бірақ вирус құрттың ішінде көбейе алмайды. Вирус сілекей безіне белсенді түрде тасымалданып, сілекей арналары мен түтікшелеріне шығарылады. Содан кейін вирус құрттың келесі қоректенуі кезінде сілекеймен бөлінеді. BYDV-ның таралған ареалы Poaceae отбасынан 150-ден астам түрді қамтиды; көптеген бір және көп жылдық шөптер BYDV-ның аралық иелері болып табылады және вирус резервуары ретінде қызмет ете алады.
When aphids feed on the phloem of the leaf, the virus is transmitted to the phloem cells. Once inside the plant, the virus begins to replicate and assemble new virions. This process requires significant metabolic input from the plant, and causes the symptoms of barley yellow dwarf disease. The symptoms of barley yellow dwarf vary with the affected crop cultivar, the age of the plant at the time of infection, the strain of the virus, and environmental conditions, and can be confused with other disease or physiological disorders. Symptoms appear approximately 14 days after infection. Affected plants show a yellowing or reddening of leaves (on oats and some wheats), stunting, an upright posture of thickened stiff leaves, reduced root growth, delayed (or no) heading, and a reduction in yield. The heads of affected plants tend to remain erect and become black and discoloured during ripening due to colonization by saprotrophic fungi. Young plants are the most susceptible. The virus is transmitted from the phloem when the aphid feeds. When the aphid feeds, virions go to the aphid's hind gut, the coat protein of the virus is recognised by the hindgut epithelium, and the virion is allowed to pass into the insect's hemolymph, where it can remain indefinitely, but the virus cannot reproduce inside the aphid. The virus is actively transported into the accessory salivary gland to be released into salivary canals and ducts. The virus is then excreted in the aphid saliva during its next feeding. The host range of BYDVs consists of more than 150 species in the Poaceae; a large number of grasses both annual and perennial are alternate hosts to BYVD and can serve as reservoirs of the virus.
Өнімге әсері
Бұл вирустың түріне, инфекцияның уақытына және таралу қарқынына байланысты өзгереді. Ең ауыр зардаптар инфекцияның бастапқы кезеңдерінде болады және 50%-ға дейін жете алады.
This is variable since it depends on viral strain, time of infection and rate of spread. Most severe losses are from early infections and can be as high as 50%.
Бақылау
"Жасыл көпір" көздерін мүмкіндігінше ертерек өңдеу керек. Балама ретінде, егіс алдында 10 күн бұрын кептіргіш гербицид қолданылуы тиіс. Инсектицидтерді өсімдіктер пайда болғанда қолдануға болады. Қазан айының ортасынан бұрын егін еккен жағдайда, қанатты мигрант құрттардың шабуылдауы ықтимал. Дегенмен, кеш егіс өнімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Сондықтан, осы жағдайда инсектицидтердің мақсаты – құрттардың кеңінен таралуына дейін оларды жою болып табылады.
"Green bridge" sources must be ploughed in as early as possible. Alternatively, a desiccant herbicide should be applied 10 days prior to cultivation. Insecticide sprays may be used at crop emergence. Drilling dates prior to mid October favors attacks from winged migrant aphids. However, yield penalties may be experienced from late drilling. Insecticide sprays in this instance are therefore aimed at killing the aphids before significant spread can occur.