Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия, Камбрия, Лейк-Дистрикт аймағында құлдырау
Fell in the Lake District, Cumbria, England
Уайт-Сайд – ағылшын көлдері аймағындағы құлдырау. Ол Тирлмирдің шығысында және Гленридинг аңғарының батысында орналасқан. Бұл Уайт-Сайдты Шығыс Феллдің Хелвеллин қатарына, Рейз солтүстікке қарай, ал Хелвеллин Лоуэр-Ман оңтүстікке қарай орналастырады, екеуі де одан биік.
White Side is a fell in the English Lake District. It is situated to the east of Thirlmere and to the west of Glenridding valley. This places White Side in the Helvellyn range of the Eastern Fells, with Raise to the north and Helvellyn Lower Man to the south, both of which are of greater height.
Атауы
"Ақ жақ" деген атау тікелей атаусыз шыңның батыс беткейін білдіреді. Дегенмен, Альфред Уэйнрайт жасағандай, ыңғайлы болу үшін көбінесе бүкіл тауға қолданылады. Ол Уайт-Сайдқа жеке тау мәртебесін берді, және басқа нұсқаулық авторлары да осы пікірді қолдады. Уэйнрайт таудың аты батыс беткейінде кездесетін кварцтан шыққан болуы мүмкін деп санайды.
Strictly the name White Side refers to the western slope of a nameless summit. However it is often applied to the whole fell for convenience as was done by Alfred Wainwright. He gave White Side the status of a separate fell, a position followed by other guidebook writers. Wainwright suggested that the fell name could have come from the quartz found on the western slope.
Топография
Ақ жақтың батыс және шығыс беттері сырт көрінісінде мүлдем өзгеше. Шығыс беті негізінен тік жар мен құмды тастардан тұрады, Кеппель және Браун Ковс шығанақтарына тік түседі. Ал батыс беті Тирлмирге қарай бірте-бірте төмендейді, жоғарғы бөлігі көбінесе шөпті өсімдіктермен жабылған. Төменгі бөліктерінде, мысалы Браун Крэг сияқты кейбір тасты жерлер бар, бірақ олар көбінесе нағыз жар емес, жартастар сияқты болып табылады. Шығыс бетінен, шатқалдың солтүстігіне қарай, үлкен, тік беткейлі ойыс жасалған. Бұл Кеппл Ковтың карриі, оны Қызыл Шұжықтар тіреп тұр. Кеппл Ковта бұрын жасанды көл болған, бірақ бүгінде ол тек қатты жаңбырдан кейін ғана батпақты жерге айналады. Көлдің суы Гринсайд кенішінде электрлік орау машиналарын іске қосу үшін гидроэлектр стансасында пайдаланылған. 1891 жылы пайдалануға берілген бұл жүйе елдегі алғашқысы болды. Ол 1927 жылдың 29 қазанында Кеппл Ков бөгетінің күшті дауыл кезінде бұзылып, жер жұмыстарында 80 фут (24 м) енді жарық қалдырғанға дейін қолданылып келді. Соның салдарынан туған толқын аңғардан төмен қарай, Гленридинг ауылы арқылы өтіп, ғимараттарды су батып, көптеген зиян келтірді. Бұзылған бөгеттің қалдықтарын әлі де көруге болады. Кеппл Ковтың оңтүстігінде, Уайт-Сайд пен Кэтсти-Кэмнің оңтүстік қыратының арасында Браун Ков орналасқан. Бұл жерде де жасанды көл болған, бірақ қазір ол өзенді кеңейтетін бірнеше кішкентай тоғандарға айналды. Браун Ков Тарн да Гринсайд кенішінің туындысы, 1860 жылы салынған тас қабырғалы бөгет. Бөгет әлі де тұр, бірақ су енді оның негізінен ағып жатыр, ал кеңейген көл төсегі – жайпақ, гүлді шөптесін жер. Кэтсти-Камның солтүстік бетінен Ред-Тарн-Бекке дейін өтетін су арнасының іздерін әлі де табуға болады, бірақ қазір ол қираған күйде. Браун Ковтың бас қабырғасына қазылған, туннельге апаратын тас аркалы кіреберістің қалдықтары да бар. Браун және Кеппл Ковс сулары Хелвеллиннің Қызыл Тарнынан шығатын сумен бірігіп, Гленридинг Бекті құрайды, ол ауыл арқылы Улсвотерге ағып түседі. Уайт-Сайдтың батыс беткейлері Хельвеллин және Брунд Гиллзбен шектеседі, олардың екеуі де бастапқыда солтүстікке қарай Сент-Джон аңғарына ағып кеткен. 1884 жылы Тирлмер су қоймасын салу кезінде бұл өзендер көлді толықтыру үшін басқа бағытқа бұрылды, жағалауға параллель өтетін төменгі қыраттан аршу жұмыстары жүргізілді.
The western and eastern faces of White Side are quite different in appearance. The eastern face is predominantly crag and scree falling abruptly to Keppel and Brown Coves. In contrast the western face falls gently to Thirlmere, the upper parts being mainly grass. The lower parts do provide some rock, such as Brown Crag, but these are generally outcrops rather than true crags. A great steep sided hollow is gouged out of the eastern face, just north of the summit. This is the corrie of Kepple Cove, backed by Red Screes. Kepple Cove once contained an artificial tarn, although today the bed is merely marshy except after heavy rain. The water from the tarn was used in a hydroelectric scheme to drive electric winding gear at Greenside Mine. Commissioned in 1891, this was the first such system in the country. It continued in use until the night of 29 October 1927 when the Kepple Cove dam burst during a heavy storm, leaving an 80 feet (24 m) wide gap in the earthworks. The resulting wave passed down the valley and through Glenridding village, flooding buildings and causing extensive damage. The breached dam can still be seen today. South of Kepple Cove, between the southern ridge of White Side and Catstye Cam is Brown Cove. This also held an artificial tarn, but this is now reduced to a couple of small pools widening the stream. Brown Cove Tarn was another creation of the Greenside mine, a stone faced dam being built in about 1860. The dam is still in place but water now leaks through the base, the extended tarn bed a smooth patch of luxuriant turf. A water leat passing beneath the north face of Catstye Cam to Red Tarn Beck can still be traced although it is now in ruins. There are also the remains of a level driven into the headwall of Brown Cove, a stone arched entrance leading to an tunnel. Water from Brown and Kepple Coves unites with the outflow of Helvellyn's Red Tarn to form Glenridding Beck, flowing on through the village to Ullswater. The western slopes of White Side are bounded by Helvellyn and Brund Gills, both of which originally flowed north to the Vale of St John. With the construction of the Thirlmere reservoir scheme in 1884 these streams were diverted to feed the lake a cutting being made through the low ridge which runs parallel to the shore.
Саммит
Шыңның үстінде шөптесін аралындағы кішкентай тас үйіндісі бар, ал басты жота жолы ең биік нүктеден өтеді. Солтүстік және оңтүстікке қарай биік төбелер кедергі келтіргеннен басқа, көрініс жақсы. Батыс беткейіндегі Браун-Крагтың (2000 фут (610 м)) қосалқы шыңы да Skiddaw және The Dodds-тың әдемі көрінісін ұсынады.
The summit bears a small cairn in a sea of grass with the main ridge path crossing the highest point. Other than north and south where higher fells intervene, the view is good. The subsidiary top of Brown Crag (2000 feet (610 m)) on the western face also provides fine views of Skiddaw and The Dodds.
Көтерілу
Батыстан көтерілу Шерілдерден немесе Тирлспоттан басталады. Хелвеллинге дейінгі Ескі Пони немесе Ақ тастар жолы Ақ жаққа бұрылуға дейін бастау беруге мүмкіндік береді. Әлтернативті түрде, Фишер Плейстің артындағы тікелей жол бірден шыңға қарай бағады. Шығыстан Гленридингтен Кеппл шығанағының жанынан зигзаг тәрізді жолмен жоғары көтеріліп, шыңға жақын жердегі қырына жетеді. Браун Ков бөгетінен тікелей (және тік) бағытпен де көтерілуге болады.
Ascents from the west begin at Swirls or Thirlspot. The Old Pony or White Stones Routes to Helvellyn can be used to give a start before branching off to White Side. Alternatively a more direct path from behind Fisher Place makes straight for the summit. From Glenridding in the east a bridleway zig zags up beside Kepple Cove to reach the ridge not far from the top. It is also possible to take a direct (and steep) line direct from Brown Cove Dam.