Кіріспе

Хабсбургтердің 14 ғасырдағы аңызға толы шалғышы (Ландвогты) Альбрехт Гесслер, сонымен қатар Герман деп те аталады, Олтдорфтағы қатыгез билеуі Вильгельм Теллдің көтерілісіне және Ескі Швейцария Конфедерациясының тәуелсіздігіне себеп болды.

Аңыз

Эгидий Цхудидің (1505–1572) «Хроника Гельветикум» кітабында 1307 жылы Гесслер Швейцарияның Ури кантонындағы Альтдорфтың базар алаңына бір жота орнатып, үстіне шляпасын қойып, қала тұрғындарының барлығына оған бас иіп құрмет көрсетуді бұйырды. Телл, өте шебер мерген және өзінің қадір-қасиетімен танымал болған, бұл талапты ашық түрде мойындамады. Гесслердің қатал ашуы Теллдің шеберлігін сынауға деген құштарлығымен жұмсалды, сондықтан ол Теллге өлім жазасын алу немесе ұлының басына алма атып түсіру мүмкіндігін ұсынды. Телл жебесімен алманы екіге бөліп, өмірін сақтап қалды. Гесслер одан неліктен екі садақ дайындағанын сұрағанда, ол жалған айтып, бұл әдетінен болғанын мәлімдеді. Теллдің өмірге қастандық жасалмайтынына көз жеткізген соң, ол екінші садақтың тиранға, егер ұлына зиян келтірсе, бағытталғанын мойындады. Гесслер ашуланып, Теллді тұтқындатып, Люцерн көлі арқылы Кюсснахтқа кемемен жіберді, онда ол сақтап қалған өмірін түрмеде өткізуге тиіс болды. Кенеттен болған қатты дауыл кеме экипажының қорқынышқа түсуіне себеп болды, ал Вильгельм Телл теңізшілік істе тәжірибелі болғандықтан, олар оған рульді тапсырды, бірақ түрмеге емес, жағаға қашып кетті. Ол Гесслерді қоршап алып, садақпен өлтіріп, жас Конфедерацияның австриялық үкімге қарсы көтерілісін бастады.

Тарихи дерек

Гесслер министрлік отбасы 13-шы ғасырдан бастап тарихқа түскен, бірақ Габсбургтердің бастапқы отаны және Швабиялық Хогенштауфен әулетінің құлауынан кейін олардың күшеуіне негіз болған Аргау аймағындағы Виггвилде. Гесслерлер 1273 жылы Габсбург графы Рудольфтің Рим патшасы болып сайлануынан және 1278 жылы Мархфельд шайқасында Богемия королі Оттокар II-ге қарсы жеңіске жеткеннен кейін Австрия және Штирия герцогтықтарын иеленуінен пайда тапты. 1470 жыл шамасында жазылған Сарненнің Ақ кітабында Ури және Швиц аймақтарында билік еткен бір Гесслер туралы айтылады. 14-шы ғасырдың соңында Герман Гесслер Грюнинген иелігін (қазір Цюрихке қарасты) басқарды; Грюнинген иелігі Габсбург әулетімен Гесслер отбасына кепілге берілген еді. Оның шаруаларға қатысты қатаң шаралары Гесслер есімін тирандықтың символына айналдырды. 15-шы ғасырдың соңындағы Телл жырларына дейінгі ешбір дереккөз Швейцарияның орталық бөлігінде Гесслер деген сот орындаушысы болғанын көрсетпейді, сондықтан мұндай адам болмаған деп есептеледі. Гесслердің Телл жырларындағы рөлі, «Тидрекссага» әңгімесіндегі Эгил туралы әңгімедегі Нидунг патшасының рөлімен саякес.

Шиллер пьесасында

Фридрих Шиллер 1804 жылы жазған "Вильгельм Телл" драмасында осы кейіпкерді бейнесін мәңгі есте қалдырды. "Балаларға арналған аңыздар" аудиожазбасында Гесслер Австрия императорының бұйрығымен жұмыс істейді, император Швейцария халқын көтеріліске шығаруға тырысады, бұл Австрияның Швейцарияға шабуыл жасауына себеп болады.