Тайвань әдебиетінің тарихшысы Йе Ши-тао

Кіріспе

Тайваньдық жазушы және тарихшы Ех Ши Тао (1925 жылы туған, 11 желтоқсан 2008 жылы қайтыс болған) – Тайваньның әдеби тарихы және қарапайым тайваньдықтардың өмірін зерттеген, Жапония үкімдігі мен соғыстан кейінгі кезеңдерді қамтитын, Тайваньның алғашқы жазушылары мен тарихшыларының бірі. Оның негізгі назары романдар мен сындық еңбектерге, сондай-ақ эсселер мен аудармаларға бағытталған, және ол Тайвань әдебиетін сынау саласындағы маңызды тұлға саналды.

Өмірбаян

Ех Ши Тао 1925 жылы Тайваньда, Тайвань жапон үкімшілігінде болған кезде дүниеге келген. Кейіннен ол Каосиунгтағы Мұғалімдердің Адам құқықтары жөніндегі комитетінің кеңесшісі қызметін атқарды және Чэн Шуйбян үкіметінің ұлттық саясат жөніндегі кеңесшісі болып тағайындалды. Оның ең танымал еңбегі – 1987 жылы жарық көрген «Тайвань әдебиетінің хроникасы», ол Тайвань тарихи әдебиетінің жинағы болды. Ол тілдік кедергілерді жеңіп, газеттерге очерктер, сын мақалалар мен аудармалар жариялаған алғашқы тайваньдық жазушылардың бірі болды. 1951 жылы «Ақ террор» кезеңінде ол «коммунистік агенттерді» жасырған деген айыппен ұлттық үкімет тарапынан тұтқындалып, үш жыл түрмеде отырды. Бостандыққа шыққаннан кейін білім беру саласындағы қызметін жалғастырып, әдеби шығармашылық пен сынға белсенді қатысты. 1967 жылы Каосиунгқа ауысып, сонда қоныстанды және 2008 жылы қайтыс болды. 1987 жылы Ех Ши Тао «Тайвань әдебиетінің тарихы» (臺灣文學史綱) еңбегін аяқтады және Тайвань әдебиеті тарихын құруға белсенді үлес қосты. Ех Ши Тао Тайваньның әдебиеттік тарихын аймақтық әдебиеттегі тумастық санаға негізделген тұрғысынан қарастырды. Пэн Жуйцзиньнің (彭瑞金) «Тайвань жаңа әдеби қозғалысының қырық жылдығы» атты еңбегіне жазған шолуында Тайвань әдебиетінің әлемдік әдебиеттің бір бөлігі екенін, ешқандай сыртқы биліктің ықпалында емес екенін баса көрсетті. Тайвань әдебиеті мен әлемдік әдебиет арасындағы қарым-қатынас туралы да осындай пікір айтылды: «Қазіргі Тайвань әдебиетінің басты міндеттерінің бірі – Тайваньдың ерекшелігімен және әлемдік көзқараспен байланысты әдебиетті құру». Жапон үкімшілігі кезінде Тайвань әдебиеті жапон әдебиетінің бір бөлігі болған жоқ, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Тайвань әдебиеті қытай әдебиетіне қосылмады. Сондықтан Ех Тайваньның тумастық әдебиетін қасақана дамытып, Тайвань әдебиетінің тарихын қоғамдық жағдайлар, жергілікті орта, әдеби мұраның тамырлары мен эволюциясы арқылы қарастырды. Оның прозалық шығармалары ағылшын, жапон, корей, малай және вьетнам тілдеріне аударылды. 2022 жылы автор туралы «Ех Ши Тао, Тайвань адамы» атты деректі фильм шықты.

Yeh Shih tao was born in Tainan, Taiwan, in 1925 at a time when Taiwan was under Japanese rule. Yeh later served as an adviser of the Teacher Human Rights Advocate Committee in Kaohsiung, and was appointed a national policy adviser to the Chen Shui bian government. His best known work was likely The Chronicle of Taiwanese Literature, a compilation of Taiwanese historical literature published in 1987. He was one of the earliest Taiwanese writers to overcome language barriers, contributing essays, critiques, and translations to newspapers. During the White Terror period in 1951, he was arrested by the Nationalist government for allegedly harboring “communist agents” and served three years in prison. After his release, he continued his career in education while engaging in literary creation and criticism. After being transferred to Kaohsiung in 1967, where he settled, he passed away in 2008. In 1987, Yeh Shih tao completed A History of Taiwan Literature (臺灣文學史綱), actively participating in the construction of Taiwan's literary history. Yeh Shih tao believed in constructing a literary historical perspective for Taiwan based on the nativism consciousness in regional literature. In his review of Forty Years of the Taiwanese New Literary Movement, a work by Peng Jui chin (彭瑞金), he emphasized that Taiwanese literature is part of world literature, not subordinate to any external ruling nationality. A similar statement has also been made about the relationship between Taiwan literature and world literature: “one of the main tasks of modern Taiwan literature to be undertaken is to build up a literature with both Taiwan’s unique features and visions eyeing at the world.” Even during the Japanese rule period, Taiwanese literature was not an extension of Japanese literature, and after World War II, Taiwanese literature did not belong to Chinese literature. Therefore, Yeh intentionally built Taiwanese nativist literature, constructing a view of Taiwanese literary history through the societal background, local environment, and the roots and changes in literary inheritance. Yeh's works of fiction have been translated to a number of languages, among them English, Japanese, Korean, Malay, and Vietnamese. A documentary about the author, Yeh Shih tao, A Taiwan Man, was released in 2022.