Кіріспе
Корольдік әуе күштері әуе коммодоры (1912 – 1979)
Әуе коммодоры Уитни Уиллард Страйт (6 қараша 1912 – 5 сәуір 1979) – Гран-при автожарысының жүргізушісі, авиатор, бизнесмен және АҚШ-тың көрнекті Уитни отбасының мүшесі болған.
Ерте өмір
Нью-Йорк қаласында туған Уитни Стрейт – майор Уиллард Дикерман Стрейттің (1880–1918) және Уильям Коллинз Уитнидің қызы, ең бай мұрагер Дороти Пэйн Уитнидің (1887–1968) ұлы болды. Оның әкесінен 15 миллион доллар мұра қалды. Ол алты жасқа толғанда, әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында қызмет етіп жүргенде Францияда тұмаудан қайтыс болды. 1925 жылы анасы британ агрономы Леонард К. Эльмхирстке (1893–1974) қайта үйленгеннен кейін отбасы Англияға көшті. Олар Дартингтон-холлда тұрды, онда ол ата-анасы құрған прогрессивті мектепке қатысты. Оның білімі Кембридж университетінің Тринити колледжінде аяқталды. Ол сол колледжде оқыған Дик Сейманмен жақын дос болды. Оның туыстарының арасында оның бірінші туысы Джок Уитни, АҚШ-тың Ұлыбританиядағы елшісі, оның әйелінің әкесі лорд Куинборо және оның бірінші туысы Хон. Дороти Пейджет болды.
Автоматтық жарыстар
Кеймбридж университетінде бакалаврлық білім алған кезінде ол танымал Гран-при автокөлік жарысының жүргізушісі болды және Ұлыбритания мен Еуропадағы жарыстарға қатысты. Өзінің буынындағы көптеген бай жігіттер сияқты, ол да автожарыстарға құштарлық танытты. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол кез келген американдықтан гөрі көп Гран-приде бәсекелесті. Стрейт 1931 жылы Бруклендс Райли көлігімен Шелсли Уолш, Саутпорт және Бруклендс трассаларында жарыса бастады. 1933 жылы қара және күміс түсті Мазерати көлігімен ол Бруклендс тау чемпионатында, Монт-Вентус төбесіне шабуылда (3 қыркүйек) және Брайтон жылдамдық сынақтарында (16 қыркүйек) жеңіске жетті. Сонымен қатар, ол Италияның Пескара қаласында өткен Coppa Acerbo жарысының 1100 см³ класында MG Magnette көлігімен жеңіп алды. 1934 жылы ол жеке автожарыс командасын құрып, Шығыс Лондонның 16 мильдік Буффало трассасында өткен Оңтүстік Африка Гран-присінде жеңіске жетті. Оның інісі Майкл сол жарыста үшінші орынды иеленді. Ол Бруклендс жарыс трассасында 5 литрлік автомобильдер класында 138,7 миль/сағ. жылдамдықпен рекордтық көрсеткішті жасап, көпшілікке демонстрациялады. 1935 жылы оған Auto Union командасының көлігін жүргізу ұсынылды, бірақ ол сүйіктісі Леди Дафниге жарыс жолын қалдыруға уәде бергендіктен бас тартты. Оның соңғы жарысы 1934 жылғы Оңтүстік Африка Гран-присі болды, онда ол жеңіске жетті.
Ұшу
Ұшу оның тағы бір құмарлығы еді. 16 жасында, ұшқыш куәлігі алуға әлі жетпесе де, ол 60 сағаттан астам жеке ұшу тәжірибесі жинаған. 20 жасқа толғаннан кейін Straight Corporation Limited компаниясының басшысы ретінде ол Ұлыбритания бойынша әуе компанияларын және әуежайларды басқарды, сондай-ақ ұшқыштар клубтарын ұйымдастырды. Ол жаңа үлгідегі жеңіл ұшақ – Hendy Heck-тің жасалуын тапсырды, ал 1936 жылы Miles Whitney Straight ұшағын жасауға көмектесті, сонымен қатар сол жылы британдық азаматтыққа қабылданды. 1938 жылдың 18 қазанында Straight Corporation Norman Edgar (Western Airways) Ltd. компаниясын сатып алып, оны Western Airways Ltd. деп қайта атады. Оның 1930 жылдардың соңындағы коммерциялық әуе тасымалы бизнесі Ұлыбритания ішіндегі қысқа қашықтықтарда de Havilland Dragon Rapides ұшақтарымен Imperial Airways-тен көбірек жолаушыларды тасымалдады деген репутацияға ие болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уитни Стрейт Корольдік әуе күштерінің ұшқышы болып қызмет етті. 1940 жылғы сәуірде ол Норвегияға әуежай ретінде пайдалануға жарамды мұз батқан көлдерді табу үшін жіберілді. Нәтижесінде, Лесяског көлі Норвегия кампаниясы кезінде 263-ші эскадрилья RAF-тың қолданысына берілді. Стрейт Норвегияда неміс бомбалау шабуылы кезінде ауыр жарақат алды. Ол уақытша саңырау болғандықтан, ұшудан шеттетіліп, Кент герцогы, Принц Джорджтың жеке әуе көмекшісі болып тағайындалды. Норвегиядағы қызметі үшін 1942 жылы қылышпен бірге Норвегия Соғыс Орденімен марапатталды. Сауығып кеткен соң, ол 601-ші эскадрилья RAF құрамында Ұлыбритания шайқасына қатысты. 1940 жылдың қыркүйегінен 1941 жылдың сәуіріне дейін ол екі ұшақты жойғаны расталды. Содан кейін ол 242-ші эскадрилья RAF-тың командирі болды, 1941 жылдың шілдесінің соңына қарай жалпы саны 3 ұшақты жойды және 1 ұшақты ортақ түсірді (2-еуі "болжамды" деп есептелді). 1941 жылдың басында Норвегиядағы қызметі үшін Әскери Осықпен марапатталды. 1941 жылдың 31 шілдесінде Францияда зениттік артиллериядан атып түсірілді және бастапқыда тұтқынға түсуден жалтарды. Француз астыртын қозғалысы арқылы ол басылмаған Виши Франциясына жетті, онда тұтқынға алынып, соғыс тұтқын лагеріне қамалды. Алайда ол 1942 жылдың 22 маусымында қашып, француз қарсыластарының көмегімен Гибралтарда қауіпсіздікке қол жеткізді. 1942 жылдың қыркүйегінде, әуе коммодоры ретінде, ол Орта Шығысқа жіберілді, 216-шы топ RAF штабына, Әуе офицері ретінде қосылды.
Соғыстан кейін
Соғыс аяқталғаннан кейін ол Ұлыбританияға оралып, 1945 жылдың маусым айында No. 46 тобының AOC-і болды. 1945 жылдың соңында ол RAF қызметінен босатылып, Корольдік Аэро Клубтың төрағасы болды. 1946 жылы British European Airways корпорациясы құрылғанда Стрейт оның төрағасының орынбасары болды. 1947 жылдың шілдесінде ол British Overseas Airways Corporation компаниясының басқарушы директоры және бас атқарушы директоры қызметін атқарды. 1949 жылы Стрейт басқарма төрағасының орынбасары болып тағайындалды. АҚШ-та оның туысы Корнелиус Вандербильт Уитни (1899–1992) Америка авиация корпорациясының президенті болды, ол кейін Pan American Airways болып өзгерді. Осы шақтарда ол Rolls Royce басқармасында да болды және 1947 жылы Rolls Royce компаниясының 55 реактивті қозғалтқышты Кеңес Одағына сатқанын білді, бұл сату Клемент Атлидің соғыстан кейінгі Лейбористік үкіметімен мақұлданған. Советтік инженерлер технологияны көшіріп алып, өз реактивті қозғалтқыштарын жасады және МиГ истребительдерін Rolls Royce технологиясымен жарақаттандырды. Ол авторлық құқықты бұзғаны үшін Ресей үкіметін сотқа беруге шешім қабылдады. Ол талап еткен сома 207 миллион фунт стерлинг болды, бірақ ол оны ешқашан алмады. 1967 жылы ол авиация саласындағы әйелдердің жетістіктерін мойындау үшін Корольдік Аэронавтикалық Қоғамға Уитни Стрейт сыйлығын табыс етті. Сыйлыққа чек пен Барбара Хепворттың мүсіні қоса берілді. 1967 жылы Энн Бернс, ал 1970 жылы Пегги Ходжес бұл сыйлықтың иегері атанды.
Жеке өмір
1935 жылы 17 шілдеде ол леди Дафни Маргарита Финч Хаттонға (1913–2003) үйленді, ол Винчилсидің 14-ші графы Гай Финч Хаттонның (1885–1939) және американдық мұрагер Маргаретта Армстронг Дрекселдің (1885–1952) қызы еді. Леди Дафнаның әкесінің інісі – Дэнис Финч Хаттон (1887–1931), танымал ұшқыш, ол Берил Маркхаммен (1902–1986), тағы бір британдық ұшқышпен байланыста болған. Леди Дафна анасы Маргареттаның американдық болуына байланысты, жартылай америкалық болды, ол Энтони Джозеф Дрекселдің кіші ұлының (1864–1934) қызы және Энтони Джозеф Дрекселдің (1826–1893) немересі еді, олардың барлығы Пенсильвания штатының Филадельфия қаласынан шыққан. Леди Дафнаның анасының ағаларының арасында Джордж Джей Гулдтың қызы Марджори Гулдқа үйленген Энтони Дрексел II және авиацияның алғашқы дамуына үлес қосқан Джон Армстронг Дрексел (1891–1958) болды.
Тұлға
Ол әдемі, әдетте тыныш және сыпайы мінезді болған. Бірақ Турайдың бір ұнатпайтын нәрсесі бар еді – ол өзінің байлығына жасалған қысымды жек көрді. Ол газеттердің оны "Миллионер жарыс трассасының жұлдызы" деп сенсациялап көрсетуіне ерекше ренжіді. Бір жазушы Уитнидің: "Мен жиі байлыққа ие болмағанда еді деп тілеймін. Нағыз достар табу қиын, ал ешкім сізді шынайы бағаламайды" деген сөзін келтірді. Өзінің құндылығын дәлелдеу үшін ол бір кезде сәнді өмірден уақытша бас тартып, ағылшын ауылдарына ескі мотоциклмен, қалтасында бірнеше шиллингпен аттанды. Ол механикаландырылған саяхатшы болып жұмыс істеген кезінде тас қалаушының жұмысына аптасына 30 теңгеден жұмыс істегенін айтты. Дегенмен, кейде тіпті осы қарапайым жұмыс та оның күшіне шақ болды. Мысалы, 1933 жылдың жазында, Біркин мен Кэмпбелл сияқты есімдерге деген қызығушылығы төмендеген кезде, ол барлық мүлкін тастап, қалған өмірін монастырда өткізуді ойлағанын мойындады. Бірақ Турайдың жүргізушілік қабілеттері шын болды. Диана – тағы бір белгілі жарыс жүргізушісі Вулф Барнатоның (1895–1948) қызы және 1945 жылдың 14 қарашасында нашар ауа райы салдарынан қаза тапқан қанатты командир Дерек Рональд Уокердің жесірі еді. Уитни мен Диананың бір ұлы болды: Барни Барнато Уокер (1947 жылы туған).
Өлім
Стрейт 1979 жылы 66 жасында Фулхемде қайтыс болды. Леди Дафна 2003 жылдың 3 маусымында Лондондағы үйінде дүние салды.