Кіріспе

Қырылшын бұрыш түрлері

Capsicum frutescens – Орталық және Оңтүстік Америкаға тән, өрілген Capsicum chinense қырымен генетикалық жақындыққа ие жабайы қырылшын бұрыш. C. frutescens қырыққабатты тұқымдары бір жылдық немесе қысқа ғұмырлы көп жылдық өсімдіктер болуы мүмкін. Гүлдері ақ түсті, жасыл-ақ немесе жасыл-сары гүлшолғылы, жәндіктермен немесе өздігінен тозаңданады. Өсімдіктің жидектері көбінесе тік өседі; эллипсоидты конус немесе ланцетовидті пішінде. Олар әдетте өте кішкентай және ащы, ұзындығы және диаметрімен өседі. Жемісі әдетте ақшыл сары түске ие болып, жарқын қызылға дейін жетіледі, бірақ басқа да түстерде болуы мүмкін. C. frutescens басқа Capsicum түрлерімен салыстырғанда пішіндерінің аздығымен ерекшеленеді. C. frutescens әдемі түрлерді өндіру үшін өсіріледі, себебі оның көптеген тік қырылшын бұрыштары түрлі-түсті пісіп жетілу үлгілерімен өседі. Индонезиядан келген Cabai Rawit, ыстық Самбалға қолданылады. Гавайлық бұрыш.
Малагета бұрышы.
Пири-пири, сондай-ақ Африкалық құстың көзі немесе Африкалық шайтан.
Филиппиннен келген Siling Labuyo. Окинавадан келген Shima tōgarashi, яғни "аралдық қырылшын бұрыш" деген мағынаны білдіреді. Ол Kōrēgusu ыстық дәмдеуішін жасау үшін қолданылады. Табаско бұрышы, Юньнань провинциясынан (Қытай) шыққан "кішкентай күріш бұрышы" деп аударылады.

Гибридтер мен жергілікті тұқымдар

Армагеддон бұрышы (C. chinense-пен)

Шығу тегі және таралуы

Capsicum frutescens түрінің шығу тегі Оңтүстік немесе Орталық Америка болған болуы мүмкін. Ол осы аймақтың тропикалық және субтропикалық аймақтарында жылдам таралып, бүгінге дейін жабайы өседі. Capsicum frutescens Орталық Америкаға және Солтүстік және Батыс Оңтүстік Америкаға тән. C. frutescens, C. chinense түрімен туыс болуы мүмкін.

Эфиопия

Ричард Панкхерсттің сөзінше, C. frutescens (барбарбе) кем дегенде 19 ғасырда Эфиопияның ұлттық тағамында осыншалық маңызды болған, "оны жылы аймақтардағы, топырағы қолайлы жерлерде кеңінен өсірген". Барбаре барлық провинцияда өсірілгенімен, "Шоуа және басқа да көршілес провинцияларға көп мөлшерде жеткізген" Еджжуда ерекше кең таралған. Ол Голима өзенінің жоғарғы аңғары осы өсімдікті өсіруге толығымен арналған екенін, мыңдаған акр жер оған бөлінгенін және жыл бойы жиналғанын атап көрсетеді.

Үндістан

Бұл бұрыш Үндістанның шығысы мен оңтүстігінде көптеп өседі, қолайлы климатта жақсы өнім береді. Жергілікті халық оны әртүрлі атаулармен біледі.

Филиппин

Филиппиндегі жергілікті C. frutescens тұқымдасы Siling labuyo испан отарлау дәуірінде әкелінген өсімдіктерден пайда болған. Жемістері дәстүрлі соустар (sawsawan), дәмдеуіш сірке (мысалы, sinamak) және палапа сияқты қосымшалар жасауға кеңінен қолданылады. Олар сондай-ақ түрлі тағамдарға жиі қосылады. Жапырақтары да жасыл жеміс ретінде желінеді, ең әйгілісі – тинола сорпасы.

Зиянкестер

Helicoverpa assulta – қызыл бұрыштың өте сирек жәндіктердің бірі, олар капсаицинге төтеп бере алатындықтан, оны жеуге қабілетті.