Кіріспе

Британдық Хокинс класындағы ауыр крейсер HMS Vindictive – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз флоты үшін салынған әскери кеме. Бастапқыда ауыр крейсер ретінде жобаланып, «Кавендиш» деген атпен құрылысы басталған, бірақ құрылыс кезінде әуе кемесіне айналдырылды. 1918 жылы қайта аталған ол соғыс аяқталуға бірнеше апта қалғанда аяқталды және Ұлы флот құрамында активті қызмет өткерген жоқ. Келесі жылы ол Балтық теңізінде большевиктерге қарсы британдық науқанына қатысты, оның ұшақтары Кронштадт әскери-теңіз базасына көптеген шабуылдар жасады. Жыл соңында «Виндиктив» үйіне оралды және бірнеше жыл бойы резервте тұрды. Ұшақ ангарын сақтап, 1926 жылы Қытайға жіберілгенге дейін ұшақ катапультімен сынақтар жүргізілді. 1928 жылы елге оралғаннан кейін бір жыл өткен соң қайтадан резервке қойылды. 1936–1937 жылдары «Виндиктив» әскери қызметтен босатылып, оқу кемесіне айналдырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жөндеу кемесіне түрлендірілді. 1940 жылдың басында түрлендіру аяқталғаннан кейін алғашқы міндеті Норвегия кампаниясы кезінде әскер тасымалдау болды. Содан кейін Оңтүстік Атлантикаға, ондағы британдық кемелерді қолдау үшін, ал 1942 жылдың соңында Жерорта теңізіне, ондағы кемелерге көмек көрсету үшін жіберілді. 1944 жылы «Виндиктив» Францияға одақтастардың шабуылынан кейін Нормандия жағалауында неміс торпедасынан зақымдалды. Соғыстан кейін резервке алынып, 1946 жылы металл тескісіне сатылды.

Негізгі мәліметтер мен сипаттама

Хокинс класындағы крейсерлер жаудың саудалық рейдерлерін теңізде аңшылыққа шығару үшін жобаланды. Бұл үшін, қолдау базаларынан алыс, ұзақ операциялар үшін қажетті төзімділікті қамтамасыз ететін үлкен кеме қажет болды, сонымен қатар рейдерлерді қуып жете алу үшін жоғары жылдамдық та керек еді. Конструкцияға сондай-ақ, қатты ауа райында жылдамдығын сақтап қалу үшін жоғары борты да берілді. Теңіз құрылысы директоры сэр Юстас Теннисон д'Эйнкорт кемеге көмір және мұнаймен жұмыс істейтін қазандықтарды орнатуды ұсынды, осылайша жабдықталу жағдайына қарамастан кеме отынмен қамтамасыз етілді. 1915 жылы Елизавета дәуіріндегі әйгілі теңізшілердің аттарымен аталатын төрт кемеге тапсырыс берілді, ал бесінші және соңғысы 1916 жылдың сәуір айында авантюрист және әлемді айналып келген Томас Кавендиштің құрметіне HMS Cavendish деп аталды. Осы кезде неміс крейсерлері мен рейдерлерінен туындаған қауіп сейілгендіктен, құрылыс баяу жүрді. Крейсерлердің жалпы ұзындығы 605 фут (184 м), ені 65 фут (20 м), ал толық жүктелгендегі орташа сусыру тереңдігі 19 фут (6 м) болды. Олар 37 офицер мен 672 сарбаздық құрамнан тұратын және белгілі бір сусыру мөлшеріне ие болды. Кемелерде төрт Парсонс тісті бу турбинасы болды, олардың әрқайсысы бір жетекті білікпен қозғалды. Турбиналар 12 "Яроу" қазандығымен жабдықталды; олардың 8-і мұнаймен, ал қалған 4-і көмірмен жұмыс істеді. Олардың көмір сақтау сыйымдылығы және жанармай майының сыйымдылығы болды, бұл оларға жылдамдықпен қашықтыққа шығуға мүмкіндік берді. Хокинс класындағы крейсерлердің негізгі қару-жарағы жеті 45 калибрлі Mk VI зеңбіректерден тұрды, олар пивоттық орнатуда орналасқан. Олар екі суперфайринг жұпқа бөлінді, біреуі суперқұрылымның алдында, біреуі артында, біреуі әрбір бортында артқы түтікке жақын, ал соңғысы артқы суперфайринг жұбының төменгі деңгейіндегі quarterdeck-те орналасқан; олар алдыңғы жағынан артқы жағына қарай 1-ден 7-ге дейін нөмірленді. Ең жоғары көтерілгенде бұл зеңбіректер қабықтарды ұзаққа атып, қашықтығына жететін. Олардың қосалқы қару-жарағы он жылдам атушы (QF) 20 кВт зеңбіректерден тұрды. Олардың алтауы торпедалық катерлерге қарсы қолдануға арналған төмен бұрыштағы орнатуда, ал қалған төртеуі әуе шабуылынан қорғану үшін жоғары бұрыштағы орнатуда болды. Сонымен қатар, олар әрбір бортында бір-бірден екі су асты түтігін және әрбір бортында екі-екіден төрт су үсті түтігін, 21 дюймдік торпедалар үшін орнатты.

Әуе кемесіне айналдыру

1917 жылдың қаңтар айында Адмиралтейство Кеңесі әскери-теңіз флотының авианосецтерге қойылатын талаптарды қарастырып, екі кемеге ұшу палубасы мен қону палубасын орнатуға шешім қабылдады. Бастапқы тапсырыс 1917 жылдың сәуір айында құрылыс мүмкіндіктерінің болмауына байланысты тоқтатылды, сондықтан Адмиралтейство 1917 жылдың маусымында құрылысы жүріп жатқан «Кавендишті» қайта жабдықтауға шешім қабылдады. No. 2 7,5 дюймдік зеңбірек, екі 3 дюймдік зеңбірек және басқару мұнарасы алынып тасталды, ал алдыңғы жоғарғы құрылым алты барлау ұшағына арналған ангарға айналдырылды. Ангардың шатыры, шағын кеңейтілгенімен, 106 фут (32 метр) ұшу палубасын құрады. Ұшақтар екі қақпақпен артқы жағындағы люк арқылы көтерілді. Қону палубасы үшін No. 5 және No. 6 7,5 дюймдік зеңбіректерді алып тастау және төрт 3 дюймдік зениттік зеңбіректі түтікшелер арасындағы жоғары платформаға жылжыту қажет болды, бұл олар орналастырылатын 3 дюймдік зеңбіректердің орнына қойылды. Қанаттары бүгілген ұшақтарды бір палубадан екіншісіне домалатуға мүмкіндік беретін, қону және ұшу палубаларын байланыстыратын сол жақтан 8 фут (2 метр) енді өткел құрылды. Палубаның алдыңғы жағындағы «арқанға» ілінген құлау кедергісі орнатылды. Оның тұрақтылығын арттыру үшін торпедаға қарсы қорғаныстың жоғарғы бөлігі кеңейтілді. Оның жобаланған ығысуымен салыстырғанда салмағы артық болғанымен, модификациялар кемені оның бауырларынан жеңілдетті, жеңіл ығысуда және 3,59 фут (1 метр) метацентрлік биіктігінде болды. 1918 жылдың 21 қыркүйегінде теңіз сынақтарын аяқтады және 18 теңіз шақырымы жылдамдыққа жетті. Маусым айында ол «Vindictive» деп аталды, бұл есімді бұрынғы қорғалған крейсердің есімін мәңгі есте сақтау үшін алды, ол 1918 жылдың сәуір айындағы Зеебрюгге шабуылында көзге түсіп, мамыр айында Остендеде блок-кораб ретінде батып кеткен. Ол 1 қазан күні комиссияға қабылданды және қысқа уақыттан кейін 18 қазанда 11 қарашадағы келісімге дейін бірнеше апта бұрын Ұлы Флоттың Ұшқыш эскадрильясына қосылды. Жылдың қалған бөлігінде ол ұшу сынақтары мен жаттығуларын өткізді, соның ішінде Порт-Виктория Grain Griffin барлау ұшағының сынақтары, олардың екеуі апаттарда жоғалды. Кемедегі жалғыз қонуды 1 қарашада Уильям Уэйкфилд жасады. Бұрынғы тәжірибелер үлкен «Argus» кемесінде, сондай-ақ, тұтас конструкциясы мен түтікшелерімен жүргізілген, олардан туындайтын турбуленттің жоғары жылдамдықпен сәтті қонуды мүмкін емес ететінін көрсетті. Уэйкфилд кеме жай қозғалып, қону палубасына бұрышпен жақындау арқылы мәселені азайтты. «Vindictive» 1919 жылдың 2 шілдесінде Балтық теңізіндегі британдық науқанына қатысу үшін «Griffins», «Sopwith 2F.1 Ship Camel» истребительдері, «Sopwith 1½ Strutter» және «Short Type 184» бомбалаушы ұшақтарымен Балтық теңізіне жіберілді. 6 шілдеде ол Реваль маңындағы жағаға жылдамдықпен соқты. Балтық теңізінде қатты тұрып, оның барлық отыны мен оқ-дәрілері кемеден шығарылды. Кейбір азық-түліктері де түсірілді, бірақ жеңіл крейсерлер «Calypso» және «Cleopatra» мен үш буксирдің күш-жігеріне қарамастан кеме босатылмады. Жерге тұрып, сегіз күннен кейін батыстан соққан жел су деңгейін көтеріп, кемені босатуға жеткілікті болды. Британдықтар білмейтін, бүкіл операция мина өрісінде өтті. 14 шілдеде авианосец майор Грэм Дональд басқаратын авиациялық тобын Финляндияның Койвисто қаласында түсірді. Олардың әуеайлағы әлі де салынып жатқан еді, бірақ олар 26 шілдеде Кронштадттың ірі большевиктік теңіз базасының үстінен барлау миссиясын ұша алды, ал «Vindictive» Копенгагенге, Данияға ұшақтар мен тасымалдаушы қалдырған қосалқы бөлшектерді тиеу үшін жүзіп кетті. Төрт күннен кейін контр-адмирал Уолтер Коуэн Дональд пен оның ұшақтарына түнде Кронштадтқа шабуыл жасауға бұйрық берді. Әуеайлақ әлі де аяқталмағандықтан, кемеден ұшып шығу палубасы 36 метрге дейін ұзартылды, бұл бомбалаушылардың бомбаларымен бірге көтерілуіне жағдай жасады. Дәл соғысқа қарсы атыс ұшақтарды тиімді шабуыл үшін тым жоғары ұстады, бірақ Дональдтың адамдары «Pamiat Azova» су асты кемесіне екі рет соққы берді. Шын мәнінде бір бомба «Tatiana» мұнай танкеріне түсіп, оны өртеп жіберіп, бір адамды өлтірді. Сол күні сегіз RN жағалау моторлық қайығы (CMB) келді; «Vindictive» олардың қойма кемесі ретінде қызмет етті. «Vindictive» ұшақтары британдықтардың большевиктерге қарсы операцияларын желтоқсан айында Балтық теңізінен кеткенге дейін қолдады, бірақ одан әрі ұшуға болмайды. Олар гелийге толы бақылау шарын атып түсіріп, кемелерді байқап, жағалауға бомба тастады. Ең бастысы, олардың тоғызы 1919 жылдың 17-18 тамызындағы түнде Кронштадтқа шабуыл жасады, Кронштадт портындағы кемелерге қарсы CMB шабуылына алаңдату үшін. Нәтижесінде торпедалық қайықтар «Андрей Первозванный» броненосецін зақымдады және «Pamiat Azova» су асты кемесін батырды. Кронштадтқа жасалған келесі шабуылдарда олар құрғақ доктағы «Андрей Первозванный» броненосеціне жақын соқты, мина іздеуші кемеге жақын соқты, жарылыстан бір экипаж мүшесі қаза болды және екі қосалқы кемеге соқты. Желтоқсан айына қарай ақтардың Петроградқа қарсы шабуылы сәтсіз аяқталғаны және британдықтар шегінуге кіріскені анық болды. «Vindictive» үш «Camel» ұшағын Латвияда қалдырып, қалған ұшақтарын 22 желтоқсанда үйге қайтып келді. Ол 24 желтоқсанда Портсмут кемежайында резервке жіберілді және жерге тұрғаннан кейінгі зақымдарын жөндеуге 200 000 фунт стерлинг жұмсалды. «Furious» және «Vindictive» «крейсер-авианосецтер» идеясының олардың жоғарғы құрылымдарынан туындайтын турбуленттілікке байланысты жұмыс істемейтінін және теңізде ұшақтарды сәтті пайдалану үшін толық ұшу палубасының қажеттігін дәлелдеді. Адмиралтейство оны «Argus» кемесімен жүргізілген сынақтардың нәтижелерін күтіп, 1918 жылдың шілде айында аралдық құрылымы бар конфигурацияға айналдыруды қарастырған, бірақ одан кейін бас тартылды. «Vindictive» тиімді авианосец болу үшін тым кішкентай деп есептелді және соғыстан кейінгі қаржылық шектеулер мұндай ауқымды қайта құрылымға қарсы болды.

Крейсер ретінде

Келесі бірнеше жыл бойы кеме резервте немесе әскер тасымалы ретінде пайдаланылды, содан кейін 1923 жылдың 1 наурызында Чатем кемежайында крейсерге қайта жарақтандырылды. Ұшу палубалары алынып тасталды және кеме көбінесе бастапқы жобаланған түріне келтірілді, бірақ 3 дюймдік зениттік пулялары үш QF 4 дюймдік Mk V зениттік пуляларымен ауыстырылды. Олардың екеуі кормалық түтік пен басты мачта арасына орнатылды, ал үшінші пуля екі 7,5 дюймдік пуляның арасында орналастырылды. Басты ерекшелік – 2-ші 7,5 дюймдік пуля орнатылмады және ол алдыңғы суперструктурасындағы ангарын сақтап қалды. Ангарға қызмет көрсеткен екі кран ангардың оң жағындағы бір кранмен алмастырылды. 2-ші пуляның орнына қысық ауамен жұмыс істейтін Carey авиациялық катапульті орнатылды, бұл катапульті бар алғашқы британдық крейсер болды. Vindictive оны 3 қазан күні алғаш рет Fairey IIID судан ұшатын ұшағын ұшырғанда қолданды. Сондай-ақ, ол судан ұшатын Fairey Flycatcher истребительдерінде катапульттік сынақтар жүргізді. 1926 жылдың 1 қаңтарында ол Қытай бекетіне 6 Fairey IIID ұшағымен бірге қарақшылыққа қарсы патрульдеу үшін аттанды және 1928 жылдың 14 наурызында үйге қайтты. Ол мамыр айында келді, ал катапульті қазан айында алынып тасталды, осылайша авиациялық кеме ретіндегі қызметі аяқталды. Vindictive 1929 жылы қайтадан резервке жіберілді, кейде әскер тасымалдау сапарларын жасады. 1935 жылдың шілдесінде кеме қысқа мерзімге резервтік тұрақтан шығарылып, 15-і күні өткен Георг V патшаның күміс мерейтойына арналған флоттың қарауына қатысты.

Оқу кемесі ретінде

1936–1937 жылдары «Виндictive» Лондондық теңіз келісімінің шарттарына сәйкес қарусыздандырылды және кадеттерге арналған оқу кемесіне айналдырылды. Оның екі ішкі винті мен ішкі турбиналары алынып тасталды; қазандықтарының жартысы демонтаждалды және олардың бөлімдері тұрғын үйге бейімделді. Артқы түтіні алынып тасталды, артқы суперқұрылысы қайта жаңартылып, кеңейтілді, ал ангары қосымша тұрғын кеңістікке айналдырылды. Оның қарулануы, соның ішінде су үсті торпедалық түтіктер, алдыңғы жағында екі зениттік пулеметпен және артқы жағында төрт еселенген QF 2 фунттық («пом-пом») зениттік орналыммен ауыстырылды. Осы күйде ол максималды жылдамдыққа ие болды. 1937 жылдың 7 қыркүйегінде қайта қызметке кірісті. 1940 жылдың 30 наурызында жаңғырту жұмыстары аяқталды, бұл кеме Норвегия кампаниясы кезінде әскер тасымалы ретінде Отандық флотпен бірге қолданылуы үшін уақтылы болды. Сәуір айының соңында британдық әскерлерді Нарвикке жеткізді және 4 маусымда Харстадтан эвакуациялық конвойды сүйемелдеді. «Виндictive» сол жылы Оңтүстік Атлантикаға ауыстырылды және 1942 жылдың соңына дейін онда қалды, содан кейін солтүстікке бағытталды. 1944 жылға дейін Жерорта теңіз флотында болды, содан кейін «Оверлорд» операциясына қатысқан кемелерге көмек көрсету үшін қайта шақырылды. Осы кезеңде ол алғашқы радарларын алды. 1943 жылдың тамызында 286 типті мақсатты көрсету құрылғысы және 285 типті зениттік артиллериялық радары орнатылды. 1944 жылдың қаңтарында 291 типті әуе шабуылы ескерту радары алынды. Оның жеңіл зениттік қару-жарағы алты Оерликон 20 мм автоматты зениттік пулеметімен күшейтілді, үш-үшінен үлкен жөндеу шеберханасының шатырының екі жағына орналастырылды. 1944 жылы «Виндictive» эсминецтерге қызмет көрсету кемесіне айналдырылды және оның зениттік қару-жарағы тағы алты Оерликонмен күшейтілді. Сол жылы 4 дюймдік пулеметтер алынып тасталды және сегіз қосымша Оерликон қосылды. 1944 жылдың тамызының басында кеме Нормандия жағалауында Люфтваффе таратқан қашықтықтан басқарылатын «Dackel» торпедасынан зақым көрді. 1945 жылы тағы алты Оерликонды алды. 1945 жылдың 8 қыркүйегінде резервке жіберілді және 1946 жылдың 24 қаңтарында металл тескілеріне сатылды. Кейіннен «Виндictive» Блайт қаласында демонтаждалды.