Чарльз Уайндхэм: Англиялық актер және театр иесінің өмірі мен қызметі
Charles Wyndham (actor)
Чарльз Вайндхэм: ағылшын актері, театр иесі (1837-1919). Вайндхэм театрының негіз қалаушысы, АҚШ-тағы соғыс дәрігері және актерлік мансабы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын актері және театр иесі (1837–1919)
English actor and theatre proprietor (1837–1919)
Сэр Чарльз Уиндэм (23 наурыз 1837 – 12 қаңтар 1919), туған жері Чарльз Калвервелл, – ағылшын актері және театр иесі. Лондондағы Уиндэм театры оның құрметіне аталған, сондай-ақ ол жақын жердегі Жаңа театрды (қазіргі Ноэль Ковард театры) салғызған. Уиндэмнің отбасы оны медициналық мансапқа баулуды жоспарлаған, ол медицинаны оқығанмен, бос уақытында әуесқой театрлық қойылымдарға құлшыныспен қатысқан. Медицина мен сахнаның арасында қысылып, ол АҚШ-тағы Азамат соғысында Одақ армиясында хирург болып үш жыл қызмет еткен, ал Нью-Йорк сахнасында екі рет сәтсіз өнер көрсеткен. Ұлыбританияға оралғаннан кейін және актер ретінде танымал болғаннан соң, ол 1882 және 1910 жылдар аралығында АҚШ-қа бірнеше рет сапар шегіп, елдің түкпір-түкпіріндегі театрларда ойнаған. Лондонда Уиндэм комедиялық шеберлігімен, жеңіл комедияда да, фарста да көзге түскен. Ол 1876 жылы Критерий театрының басқаруын өз қолына алып, 20 жылдан астам уақыт бойы сол қызметте болған. «Критерий фарсы» Вест-Энд театрының айқын ерекшелігіне айналды, көбінесе викториялық британдық көрерменді қорқытпау үшін жұмсақталған француздық пьесалар қойылған. Кейін Уиндэм тарихи драмалардағы кейіпкерлермен танымал болды, әсіресе Т. В. Робертсонның «Дэвид Гаррик» рөлін жиі қайта ойнады. Ол үшін В. С. Гилберт, Ф. С. Бернанд және Генри Артур Джонс сияқты авторлар жазған. Оскар Уайльд «Адалдық маңыздылығы» пьесасын Уиндэмді ойлап жазған, бірақ жағдайға байланысты ол оны ойнау мүмкіншілігіне ие болмады. Уиндэм Лондонның екі театрын салдыруға тапсырыс берді, екеуі де В. Г. Р. Спраг жобалаған: 1899 жылы ашылған Уиндэм және төрт жылдан кейін ашылған Жаңа театр. Ол 1913 жылы зейнеткерлікке шығып, 1919 жылы 81 жасында Лондон үйінде қайтыс болды.
Sir Charles Wyndham (23 March 1837 – 12 January 1919), né Charles Culverwell, was an English actor and theatre proprietor. Wyndham's Theatre in London is named after him, and he also built the New Theatre (now the Noël Coward Theatre) nearby. Wyndham's family intended him for a medical career, and he studied medicine while enthusiastically engaging in amateur theatricals in his spare time. Torn between medicine and the stage, he spent three years in the US as a surgeon in the Union army in the American Civil War and on two occasions acted unsuccessfully on the New York stage. After returning to Britain and establishing himself as an actor he made further trips to the US between 1882 and 1910, playing in theatres all around the country. In London, Wyndham became known for his comic skills, both in light comedy and farce. He took over the management of the Criterion Theatre in 1876 and remained in charge there for more than 20 years. "Criterion farce" became a familiar feature of the West End theatre, usually risqué French pieces toned down to avoid shocking the Victorian British audience. Later, Wyndham was known for his appearances in period costume dramas, most of all T. W. Robertson's David Garrick, which he revived frequently. Among the authors who wrote for him were W. S. Gilbert, F. C. Burnand and Henry Arthur Jones. Oscar Wilde wrote The Importance of Being Earnest with Wyndham in mind, but circumstances prevented him from playing in it. Wyndham commissioned two London theatres, both designed by W. G. R. Sprague: Wyndham's, opened in 1899, and the New, which opened four years later. He retired in 1913, and died at his London house in 1919, aged 81.
Алғашқы жылдар
Уиндэм 1837 жылғы 23 наурызда Ливерпульде майор Ричард Калвервеллдің (1820–1860 ж.ж.) және оның әйелі Мэри Энннің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның балалық шағында қайтыс болған бір інісі және үш әпкесі болды. Уиндхамның өмірінде жарияланған өмірбаяндарда Калвервелл дәрігер болғаны айтылған, бірақ Оксфорд ұлттық өмірбаянының сөздігінде (2011) Майкл Рид былай деп жазады:
Wyndham was born in Liverpool on 23 March 1837, the second son of Major Richard Culverwell (c. 1820–1860) and his wife, Mary Ann. He had one brother, who did not survive childhood, and three sisters. Biographies published in Wyndham's lifetime state that Culverwell was a doctor, but in the Oxford Dictionary of National Biography (2011) Michael Read writes:
Уиндэм Англия, Шотландия, Германия және Франциядағы пансиондық мектептерде білім алды. Шотландияда ол әуесқой театрларға деген құштарлығын дамытты, ал Парижде Comédie Française және Théâtre du Palais Royal театрларына жиі баратын. Біріншісі классикалық стилімен, екіншісі – ұзақ тарихы бар фарс жанрымен танымал болды; екеуі де оның актерлік шеберлігіне үлкен әсер етті. Сол кезде Лондон театрларының кейбір менеджерлері кәсіби труппадағы басты рөлдерге әуесқойларды шақыруға бейім болды, және The Examiner Уиндэмді осындай әуесқой деп санады. Ол Роялти труппасында алты ай бойы жұмыс істеді, ал сәтсіз дебютінен кейін жақсы пікірлер жинастыра бастады. "Атасы Уайтхед" атты фарста ол театрлық газеттен мақтау алды. "Ера" газеті оны "өте перспективті жеңіл комедия актері" деп бағалап, оның ойынын "қажетті деңгейде оңай, табиғи және кемелді" деп сипаттады. Маусым ішінде "The Era" журналында былай делінді:
Wyndham went to boarding schools in England, Scotland, Germany and France. In Scotland he acquired the taste for amateur theatricals, and in Paris he frequented the Comédie Française and the Théâtre du Palais Royal. The former was known for its classical style and the latter had a long tradition of farce; both were a formative influence on his acting. At the time, it was the practice of some London theatre managers to engage amateurs to appear in prominent roles in otherwise professional companies, and The Examiner took Wyndham for such an amateur. He remained in the Royalty's company for six months, and after his inauspicious debut he began to attract excellent reviews. In the farce Grandfather Whitehead he won praise from the theatrical newspaper The Era, which found him "a very promising Light Comedian" and his playing "as easy, natural and perfect as it need be". In a later review during the season The Era said:
Театрлық және медициналық мансаптардың арасында әлі шешімін таппаған, бірақ отбасылық дәрігер болу идеясын ұнатпай, ер жүрекпен Уиндэм 1862 жылдың соңында АҚШ-қа сапар шекті, Америка Азамат соғысында Одақ армиясының медициналық офицері болуға ниеттенді. Әскери билік оны қабылдауға тартынды, бірақ ол табандылық танытып, соғыс аяқталғанға дейін қызмет етті. Әскери қызметтен демалыс алғанда ол Нью-Йоркте сахнада екі рет сәтсіз өнер көрсетті, біріншісі Джон Уилкс Бут (кейіннен Авраам Линкольннің қатылушысы) басқарған труппада, ал екіншісі миссис Джон Вудтың труппасында.
Still undecided between a theatrical and medical career, but too adventurous in spirit to relish the idea of becoming a family doctor, Wyndham travelled to the US later in 1862, determined to become a medical officer in the Union army in the American Civil War. The military authorities hesitated to sign him up, but he successfully persisted and served until the war was nearly over. During breaks from his military service he made two unsuccessful appearances on the stage in New York, first in a company led by John Wilkes Booth (later the assassin of Abraham Lincoln), and then in Mrs John Wood's troupe.
Кәсіби аванс, 18651873
1865 жылы Уиндхам Англияға оралды. Уиндхам қойылымды Ливерпульге әкелгенде, сол газет оны «біз ұзақ уақыттан бері көрген ең талантты актерлердің бірі» деп сипаттады. Осы және басқа да провинциялық қойылымдардағы жетістігі оған келесі жылы Вест-Эндте жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 1866 жылдың мамырында Уиндхам Патти Оливердің басқаруымен «Корольдік» компаниясына қосылды. Ол Мэддисон Мортонның танымал пьесасы «Барлығы алтын емес» ішінде сэр Артур Ласселл рөлін ойнады, ол жаңа экстраваганзаның қосымша бөлігі ретінде қойылды. Маусым бойындағы рөлдерінің ең маңыздысы – Ф.С. Бернанның Дуглас Джеррольдтың теңіз комедиясы бойынша жаңа және өте танымал пародисі «Қара көзді Сьюзан» ішінде Оливер мен Нелли Бромлимен бірге Хачетт рөлі болды. 1867 жылы Уиндхам «Сент-Джеймс» театрының труппасына қосылды, онда ол алғаш рет Генри Ирвингпен бірге ойнады. Сол жылдың қыркүйек және қазан айларында ол Манчестердегі «Принц» театрында Кейт Терридің қоштасу маусымында өнер көрсетті, онда ол «Ромео мен Джульетта» пьесасында Меркуцио, «Көп нәрседен шу» пьесасында Клавдио, Джеймс Шеридан Ноулздың «Дөңгелек жол» пьесасындағы клоун Модус және «Гамлет» пьесасында Лаэрт рөлдерін ойнады. Вест-Эндке оралмас бұрын, ол туған қаласы Ливерпульге барып, В.С. Гилберттің «La Vivandière» экстравагансасында Роберто рөлін жасады. «Ливерпуль Меркурий» газеті: «Ол актерлік шеберлігімен, ән айтуымен және биімен көрермендерді әсерге түсірді» деп жазды. Лондонға оралғаннан кейін Уиндхам «Королева» театрына (Лонг-Эйкр) шақырылды, онда 1867 жылдың қазан және қараша айларында «Қос неке» пьесасындағы батыр Дюжардин және «Су астындағы ағыс» пьесасындағы ұсынушы Хоксли рөлінде тағы да Эллен Терримен бірге ойнады. 1868 жылы Уиндхам басқару ісіне алғаш рет кірісті, «Принцесса» театрын алып, үш пьесадан тұратын маусымды ұсынды, бірақ бұл жоба сәтті болмады. Ол АҚШ-қа оралып, 1869 жылы Уоллак театрында «Скандал мектебі» пьесасында Чарльз Сурфейс рөлін ойнады. Ол 1873 жылға дейін АҚШ-тың айналасында гастрольдік сапарлар жасады, репертуарында 20 пьеса болды, олардың көпшілігі комедиялар еді. «Театр әлеміндегі кімдер» анықтамалығында: «Осы пьесадағы жетістігі өте зор болды, ал бұл пьеса көп жылдар бойы оның репертуарындағы маңызды рөлдердің бірі болды» деп жазылған. Ол ұсынған пьесалардың көпшілігі француздық пьесалардың бейімделулері болды, олардың сахналық қоюларында оның жастық шағындағы «Пале-Рояль» өндірісінің дәлдігі мен жылдамдығының үлкен әсері болды. Бірақ ол Бернанның «Бетси» (1879, 408 қойылым) пьесасында ойнаған жоқ. Сирек кездесетін сәтсіздік – Гилберттің «Фоггертидің феясы» (1881) фарсы болды, онда Уиндхам бұрынғы жұмыс берушісі Джон Вуд ханыммен бірге ойнады; ол 15 желтоқсанда ашылып, 6 қаңтарда жабылды.
In 1865 Wyndham returned to England. When Wyndham took the production to Liverpool the same paper described him as "one of the most accomplished actors we have seen for a long time". His success in this and other provincial productions enabled him to gain a West End engagement the following year. Wyndham joined the company of the Royalty in May 1866 under the management of Patty Oliver. He played Sir Arthur Lascelles in Maddison Morton's well known play, All That Glitters Is Not Gold, given as a supporting piece to a new extravaganza. Of his later roles during the season, the most prominent was as the smuggler, Hatchett, in F. C. Burnand's new and immensely popular burlesque on Douglas Jerrold's nautical comedy, Black Eyed Susan, with Oliver and Nelly Bromley. In 1867 Wyndham joined the company at the St James's Theatre, where he acted with Henry Irving for the first time. In September and October of the same year he appeared at the Prince's Theatre, Manchester, in Kate Terry's farewell season, in which his roles included Mercutio in Romeo and Juliet, Claudio in Much Ado About Nothing, the clown Modus in James Sheridan Knowles's The Hunchback, and Laertes in Hamlet. Before returning to the West End, he went to his home town, Liverpool, to create the role of Roberto in W. S. Gilbert's extravaganza La Vivandière. The Liverpool Mercury said, "In acting, singing and dancing he fairly carried the audience with him". Returning to London, Wyndham was then engaged for the Queen's Theatre, Long Acre, and there in October and November 1867 – as the gallant Dujardin in The Double Marriage and the seducer Hawksley in Still Waters Run Deep – he once again partnered Ellen Terry. In 1868 Wyndham made his first venture into management, when he took the Princess's Theatre, presenting a season of three plays, but the undertaking was not successful. He returned to the US and appeared at Wallack's Theatre in 1869, playing Charles Surface in The School for Scandal, a role he made particularly his own.|group=n in Washington DC in March 1871. He continued to tour all over the US until 1873, with a repertory of 20 plays, mostly comedies. Who's Who in the Theatre records, "his success in that play was very great, and the play remained a trump card In his repertory for many years".|group=n Many of the plays he presented were adaptations from the French, in which the precision and speed of the Palais Royal productions of his youth were a considerable influence on his staging.|group=n but did not appear in Burnand's Betsy (1879, 408 performances). A rare failure was Gilbert's farce Foggerty's Fairy (1881), in which Wyndham appeared with his former employer, Mrs John Wood; it opened on 15 December and closed on 6 January.
Киім-кешектер драмасы, 18821899
1882 жылы Уиндхам тағы да Америка Құрама Штаттарына сапар шекті, онда он сегіз ай бойы болды. Оның "Критерион" труппасы Американың батыс жағалауына жеткен алғашқы ағылшын труппасы еді. 1897 жылы Уиндхам әйелінен ажырасты. Оның өмірінің соңына дейін серіктесі актриса Мэри Мур болды, ол Джеймс Альберидің жесірі еді; ол 1885 жылы Уиндхамның бас актрисасы болған, ал 1896 жылы оның бизнес серіктесіне айналды. Уиндхам өзінің жаңа театрын Дэвид Гаррик қойылымын қайта қою арқылы ашты, алғашқы кештен түскен 4000 фунт стерлинг қайырымдылыққа берілді. Бірақ бұл қойылым көрерменнің қызығушылығын тудырмады. 1903 жылы ол Сент-Мартин-Лейнде тағы бір театр ашты, ол Уиндхам театрының артында орналасқан. Сол жылы ол және оның труппасы Дэвид Гаррик қойылымын Эдуард VII және оның сарайының алдында Виндзор сарайында көрсетті; 1907 жылы Виндзордағы екінші ресми қойылымда Уиндхам Тейлордың "Still Waters Run Deep" пьесасында Джон Милдмей рөлін ойнады, онда ол алғаш рет (басқа рөлде) қырық жыл бұрын патшайымның сарайында ойнаған еді.
In 1882 Wyndham again visited the United States, where he remained for eighteen months. His Criterion company was the first English troupe to reach America's west coast. In 1897 Wyndham separated from his wife. His partner for the rest of his life was the actress Mary Moore, widow of James Albery; she had become Wyndham's leading lady, in 1885, and his business partner in 1896. Wyndham opened his new theatre with a revival of David Garrick, donating the first night's takings of £4,000 to charity. and it was the play that did not attract audiences. In 1903 he opened another theatre, the New (later called the Albery, and since 2006 the Noël Coward Theatre), in St Martin's Lane, backing onto Wyndham's. In the same year, he and his company appeared before Edward VII and his court at Windsor Castle, in David Garrick; in a second command performance at Windsor, in 1907, Wyndham played John Mildmay in Taylor's Still Waters Run Deep, in which he had first played (in another role) at the Queen's forty years earlier.