Кіріспе

Британдық және француз флоттары арасындағы теңіз шайқасы. 1783 жылғы Куддалор шайқасы – адмирал сэр Эдвард Хьюз және адмирал Л. Ж. Вейланд басқаратын британдық флот пен Байи де Суффрен басқаратын, одан кіші француз флоты арасындағы теңіз шайқасы. Бұл шайқас Американдық революциялық соғысын аяқтаған Париж келісіміне дейін, Үндістан жағалауында болды. Бұл соғыс Үндістандағы Екінші Майсур соғысын тудырды. 1783 жылғы 20 маусымда Куддалор маңында өткен шайқаста Суффрен «Клеопатра» фрегатынан ұрысқа басшылық етіп, жалпы алғанда жеңіске жетті. Еуропада бейбітшілік туралы келісімге қол жеткізілген, бірақ бұл хабар Үндістанға әлі жетпегендіктен, бұл соғыстың соңғы шайқасы болды. Француздық одақтас Хайдер Алидің қайтысынан кейін британдықтар Куддалорды қайтарып алуға шешім қабылдады. Олар Мадрастан әскерлерді жеткізіп, қоршауға дайындық бастады. Суффрен басқаратын француз флоты 13 маусымда Куддалорға келді. Бір апта бойы тұрақсыз жел салдарынан екі тарап та 20 маусымға дейін шайқасуға бармады. Кемелерге айтарлықтай зақым келтірілмеді, бірақ әр тарап шамамен 100 адамнан айырылып, 400-ге жуық адам жараланды. Британдық флот шайқасқаннан кейін Мадрасқа шегінді, бұл Куддалорға қосымша әскерлерді тасымалдайтын көліктердің қонуына кедері келтірді, осылайша қоршауды күшейтуге мүмкіндік бермеді. Қаладан жасалған шабуыл британдық күштерді әлсіретті, ал 29 маусымда Куддалорға бейбітшілік туралы ресми хабар жетті.

Өмірбаян

1782 жылы желтоқсанда француздық одақтасы Хайдер Алидің қайтысынан кейін, Майсурдың билеушісі және бұрынғы Куддалордың бақылаушысы Мадрастағы британдық қолбасшылар Куддалорды қайтарып алуға тырысуға шешім қабылдады. Әскер Мадрастан оңтүстікке қарай жорықтап, қаланың төңірегін айналып өтіп, содан кейін оңтүстігіне орналасты. Адмирал сэр Эдвард Хьюз басқаратын британдық флот, он сегіз кемеден тұратын, армияны және оның жабдықтау кемелерін қорғау үшін Куддалордың оңтүстігіне шығып, бекінді. 1783 жылдың маусым айының басында Куддалор қамалы басталды. Француз адмиралы Суфренге 10 маусымда Тринкoмалиден қоршалған қаланы қолдау үшін он бес кемеден тұратын кіші флотымен жүзуге бұйрық берілді. Ол келген кезде, шайқастан қашыңқырауға тырысқан Хьюз қаладан алыстап, қайтадан бекінді. Бес күнге созылған қолайсыз желден кейін Суфрен қаланың жанында бекінді, онда ол қаланың қолбасшысы, Майсурдың Сәйед Сахибымен байланыс жасады. Қамалдағы табыс теңіз шайқасымен шешілетіні анық болғандықтан, Суфреннің кемелеріне оның артиллериялық күшін арттыру үшін 1200 әскер жіберілді. Оның флоты 18 маусымда бекінді, және екі флот басымдық үшін маневрлеуге кірісті.

Шайқас

Екі флоттың да бастапқыда жеңіл және өзгермелі желдер кедергі келтірді. 20 маусымда тұрақты батыс жел қалыптасқанда, Хьюз солтүстікке қарай бет алған сол жақтан (порттан) шабуылға тұрып, Сафреннің әрекетін күтті. Сафрен де осыған ұқсас құрамда шабуылға бұйрық берді, және кеш сағат төрт шамасында шайқас басталды. Шайқас шамамен үш сағатқа созылды, нәтижесінде екі флоттың да кемелеріне едәуір зақым келтірілмеді, барлық кемелер қатысқанына қарамастан.

Салдары

Суффреннің флоты шайқастан кейін Куддалордың солтүстігіне шамамен 25 теңіз милі қашықтықта тоқтады, ал Хьюз қаланың жанында зәкір салды. 22 маусымда Хьюз Мадрасқа жол тартқанда француз флотын көріп қалды; оның бірнеше кемесі істен шығып, көптеген теңізшілер скорбуттан зардап шегіп, су жетіспейтінін хабарлады. 23 маусымда Суффрен Куддалорға қайтып оралып, британдық жабдықтау флотын кері шегінуге мәжбүр етті. Ол қала гарнизонынан қарыз алған 1200 әскерді қайтарды, сонымен қатар қорғанысқа көмектесу үшін тағы 2400 сарбазды түсірді. Қаладан жасалған шабуылдар тойтарылды, бірақ қоршауға алған британдықтарды әлсіретті. 29 маусымда бейбітшілік туымен келген британдық кеме екі ел арасындағы алдын ала бейбіт келісім туралы хабарлады, нәтижесінде 2 шілдеде тараптар жаушылықты тоқтатуға келісті.