Кіріспе

Макс Кэди – Джон Д. Макдональдтың «Ажал орындаушылары» романының ойдан шығарылған кейіпкері және басты қарсыласы. Оны Роберт Митчем Дж. Ли Томпсонның «Қауіпті жаға» фильмінде, ал Роберт Де Ниро Мартин Скорсезе жасаған қайта түсірілімде бейнеледі.

Таңбаның жалпы көрінісі

Макдональдтың романының екі фильм нұсқасында да Кейди – оны зорлау қылмысы үшін түрмеге жіберген Сэм Боуден (алғашқы фильмде Грегори Пек, ал қайта түсірілген нұсқада Ник Нолт ойнады) атты адвокатқа өшпенділікке толы қылмыскер. Түрмеде ол Боуденге деген жек көруін күшейте отырып, заң туралы барлық білімін жинақтайды, әсіресе әйелі одан ажырасып, баласын алып кеткен кезде. Бостандыққа шыққаннан кейін, Кейди Боуденді және оның отбасын қорқытып, үйлерінде оның әйелін қуалап, Боуденнің ересек қызын азғыруға тырысады. Боуден пара беру және сот шешімімен Кейдиден құтылуға тырысқандары сәтсіз аяқталады, сондықтан ол Кейдиді ұрып-сапалау үшін көшедегі қарапайым бұзақыларды жалдайды, бірақ бұл оның ашуын одан әрі қоздырып, Боуденнің «барлық нәрсені жоғалтуды сезінуіне» көз жеткізуге бекінеді. Кейди Солтүстік Каролина штатындағы Кейп-Файр атты теңіз жағалауындағы қалашықтағы жазғы үйлеріне дейін отбасын іздейді және оларды өлтіруге айналдыра жаздай келеді. Бірінші фильмнің кульминациялық сатысында Боуден Кейдиді азаматтық тұтқынға алады, ал екінші фильмде Кейди Боуденмен болған төбелес кезінде суға батып кетеді.

Фильмдер арасындағы айырмашылықтар

Кейдидің түпнұсқа фильмдегі және қайта түсірілген фильмдегі бейнеленуі арасында едәуір айырмашылықтар бар. (Де Нироның бейнесі Митчемнің Кейдисінен және оның "Аңшының түні" фильміндегі дәл сондай атақты жау Гарри Пауэллден әсер алады.) Митчемнің кейіпкері – әдепсіз, іздесіз алаяқ, ал Де Нироны – Боуденнің қадір тұтатын барлық нәрсесіне қатыгездікпен шабуыл жасайтын, кісі өлтіретін социопат ретінде көрсетеді (ол тіпті Боуденге ғашық әйелді ұрып-сапалап, мүгедектендіріп, зорлайды). Қайта түсірілген фильм Кейдидің өміріне де жарық салады, оның діни ықыласқа жету үшін жыландарды ұстап, стрикнин ішкен рулық Пентикостал отбасында өскенін көрсетеді. Сондай-ақ, фильмдерде Кейди мен Боуденнің қарым-қатынасын бейнелеуде көптеген айырмашылықтар бар. Алғашқы фильмде Боуден сотта Кейдиге қарсы куәлік берген болатын. Ал қайта түсірілген фильмде Боуден – Кейдидің адвокаты, ол сауатсыз болған Кейдидің жазасын жеңілдетуі немесе оны ақтауы мүмкін дәлелдерді қасақана жасырған. Ең бастысы, екі фильмде де Кейдидің тағдыры әртүрлі. 1962 жылғы нұсқада Боуден екі ер адам арасындағы төбелес кезінде револьверін алып, Кейдидің иығына атып, кейін оны өлтірмей, қалған өмірін түрмеде өткізуге мәжбүр етеді. Қайта түсірілген фильмде Боуден Кейдидің аяғын қайық үйі суасты тастарына шағылысқанда, оның жақтауына кісендеп тастай алады. Екеуі таспен соққыласады, ал Боуден ашуланып, үлкен тасты Кейдидің басына түсіруге тырысады. Бірақ ол оны іске асыра алмай, Кейди өзенге ағып кетеді, әлі де қайық үйінің бөлігіне байланған күйі, есінен шығып айқайлап, тіл білмей, "Иорданның дауылды жағалауында тұрам" гимнін ұранады, ал Боуден Кейдидің өзеннің түбіне тартылып, суға батып кететінін көреді.

Кітап пен фильмдер арасындағы айырмашылықтар

Джон Д. Макдональдтың романында Сэм Боуден Макс Кейдиге қарсы Екінші дүниежүзілік соғыста куәлік берді, себебі ол Австралияда болғанда Кейдинің он төрт жасар қызды зорлағанын көрген. Кейди қатаң еңбек лагерінде өмір бойына сотталды, бірақ он үш жылдан кейін босатылды. Кейди Боуденге деген кек сақтады, ол оның әйелімен ажырасып, жалғыз ұлының апатта қаза тапқанынан одан да күшейді. Фильмдердегіден өзгеше, Кейди Боуденді "кеңесші" емес, "лейтенант" деп атайды. Кейдидің өмірбаяны фильмдерден ерекшеленеді, ол Батыс Вирджиниядан шыққан және үш інісі бар, олардың барлығы қылмыскерлер (біреуі түрмедегі төңкеріс кезінде қаза тапқан). Олар 1991 жылғы фильмдегідей дінге фанатикалық берілген адамдар емес. Дегенмен, кітапта Кейди жасаған әрекеттеріне өкініш білдірмейтін, зорлық-зомбылыққа бейім психопат ретінде бейнеленген, оның ішінде Боуденнің баласын мылтықпен атуы да бар. Ол Боуденді "алты рет" өлтіруге ниеттенген. Кітапта Кейдидің тағдыры Боуденнің оны атып өлтіруімен аяқталады, ол Боуденнің әйеліне шабуыл жасағаннан кейін үйден қашады. Таңғы сағаттарда полиция іздеу жүргізіп жатқанда, оның денесі Боудендер үйінің артындағы орманнан табылды. Боуденнің екі оғынан көп қан жоғалтып қайтыс болды.

Мәдени әсері

Митчемнің Кейди рөлін сомдауы Америка кино институтының барлық уақыт ішіндегі ең жақсы 50 кино зұлымдарының тізімінде 28-орында тұр. Кейди 1993 жылы «Симпсондар» мультсериалының «Кейп Феар» атты эпизодында пародияланды, онда Сайдшоу Боб Симпсон отбасын Барттан кек алу үшін көл жағалауындағы қалаға дейін қудалайды. Де Нироның Кейди рөлін ойнауы 1995 жылы кәсіби күрескер Дэн Спивидің Уэйлон Мерси кейіпкеріне шабыт берді. Виндэм Ротонда, тағы бір кәсіби күрескер, Брей Уайт есімді кейіпкерді сомдады, ол да Де Нироның ойнаған нұсқасына ұқсас болды.