18 ғасырдағы шотланд ақыны Алисон Кокберн өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Элисон Кокберн, сонымен қатар Элисон Ратерфорд немесе Алисия Кокберн (8 қазан 1712 – 22 қараша 1794) – шотланд ақыны, өткір тілді әйел және қоғамдық өмірге белсенді қатысушы. Ол 18 ғасырдағы Эдинбургтағы ағарту дәуіріндегі көрнекті достар тобын жинады, олардың ішінде Уолтер Скотт, Роберт Бернс және Дэвид Юм болды.

Өмір

Фэрнили үйінде, Галашильс пен Селкирк арасындағы Шотландия шекарасында дүниеге келген ол, Фернили Рутерфордтың қызы еді. 1731 жылы ол кедей адвокат, Ормистонның Патрик Кокберніне үйленді. Өз үйін алуға шамалары келмегендіктен, олар 4 жыл бойы қарт қайын атасының үйінде тұрды – "ең терең нанымды ескі пресвитериан", ол карта ойнау, театр мен биді дінсіздік деп айыптаған. Қайын атасы қайтыс болғаннан кейін олар Эдинбургке көшіп, ол қоғамға араласа бастады. Оның жанды мінезі мен өткір тілі, төмен дәрежесіне қарамастан, оны барлық жерде құшақ жайды. 1745 жылы Якобит көтерілісі кезінде ол өзінің виггерлік көзқарасын Бонни Принц Чарлиге қарсы әжуамен білдірді және Равелстонның Китс отбасының каретасында отырып, Эдинбург арқылы өте жазда, қалтасындағы пародисымен бірге Хайленд сақшыларының қолынан шамалы ғана құтылды. 1753 жылы күйеуі қайтыс болды және оған шағын кіріс қалдырды. Ол Эдинбургтегі Кастлхиллдегі Бристо көшесіндегі үйінен өнер және интеллектуалдық айналымдарға қатысуын жалғастырды. Жалғыз ұлының сәби кезінде қайтыс болғанына қарамастан, оның "қаскөйлікке, мазақтауға және үйлендіруге деген шексіз құштарлығы, қалада да, ауылда да әрқашан құшақ жайған, жақсы серік, ақылды дос, тіпті аурулары туралы әзілдеуге дайын" екені айтылады. 1765 жылы ол дәстүрлі шекаралық баллада – "Орман гүлдерінің" мәтінін жариялады, ол "Мен бақыттың күлімсірегенін көрдім" деген сөздермен басталады. Ол 1731 жылы үйленуінен бұрын жазылған және Селкирк лордтарының байлығын құртқан қаржылық дағдарысқа қатысты екені айтылады. Алайда кейінгі зерттеушілер оның Джон Айкманның Лондонға аттанған кезінде жазылған болуы мүмкін деп санайды, ол Элисонның жас кезінде ғашық болған адамы еді. 1777 жылы ол жас Уолтер Скотт туралы "Мен көрген ең керемет бала" деп айтты. 1786 жылы ол Роберт Бернспен достық қарым-қатынас орнатты және оны "махаббатқа толы жан" деп сипаттады. Ол философ Дэвид Юмның жақын досы болды. Ол көп хат жазып, пародистар, әжуалар, тосттар мен "сипаттамалар" жазумен айналысты, бұл сол кездегі танымал шығармашылық форма еді. Дегенмен, "Орман гүлдері" оның жазған шығармаларының арасында ғана мәнді әдеби құндылыққа ие деп есептеледі. Кастлхиллдегі үйінде, кейіннен Крихтон көшесінде ол көптеген көрнекті достарды қабылдады, олардың арасында Генри Маккензи, Уильям Робертсон, Дэвид Юм, Джон Хоум, Лорд Монбодо, Равелстонның Китс отбасы, Балкаррес әулеті және "Аулд Робин Грей" авторы Леди Энн Барнард болды. Рутерфордтың ұрпағы болғандықтан, ол сэр Уолтер Скотттың анасымен байланыста болды және оның жақын досы еді. Локхарт 1777 жылы миссис Кокберннің хатынан үзінді келтіреді, онда ол кішкентай Уолтер Скоттың мінез-құлқын сипаттайды, ол анасына келген сапарында бала оған миссис Кокберн өзінің "виртуозы" болғандықтан ұнайтынын айтқан. Кокберн 1794 жылдың 22 қарашасында қайтыс болды. Ол Оңтүстік Эдинбургтегі Букклеуч шіркеуінің (сонымен қатар Сент-Кутберт капелласы) ауласына жерленген.

Born at Fairnilee House, in the Scottish Borders, between Galashiels and Selkirk, she was the daughter of Robert Rutherford of Fernilee. She married an impoverished advocate, Patrick Cockburn of Ormiston in 1731. Unable to afford a home of their own they lived for 4 years in the house of her elderly father in law, "an old Presbyterian of the deepest dye" who condemned as ungodly cards, plays, and dancing. On the death of the old man they moved to Edinburgh, and she began to mix in society where her liveliness and wit made her welcome in spite of her relatively lowly status. In 1745 during the Jacobite rising she vented her Whiggism in a squib upon Bonnie Prince Charlie, and narrowly escaped being taken by the Highland guard as she was driving through Edinburgh in the family coach of the Keiths of Ravelston, with the parody in her pocket. Her husband died in 1753, and left her a small income. She continued to mix in artistic and intellectual circles from her home in Bristo Street, on Castlehill, Edinburgh. Despite the added loss of her only son in infancy we are told of, "her insatiable love of mischief, mockery and match making, everywhere welcome, both in town and country, a good companion, a wise friend, ready to jest over her own ailments." In 1765 she published her lyrics to the traditional Border Ballad the Flowers of the Forest beginning "I've seen the smiling of Fortune beguiling". It is said to have been written before her marriage in 1731 and concerns a financial crisis that had ruined the fortunes of a number of the Selkirk Lairds. Later biographers, however, think it probable that it was written on the departure to London of a certain John Aikman, with whom Alison appears to have had an early attachment. In 1777 she remarked of a young Walter Scott that he was "the most extraordinary genius of a boy I ever saw." She befriended Robert Burns in 1786, whom she described as having "a most enthusiastic heart of love". She was a great friend of the philosopher David Hume. She was an indefatigable letter writer and a composer of parodies, squibs, toasts and "character sketches", then a favourite form of composition. The "Flowers of the Forest" however is considered the only thing she wrote that possesses lasting literary merit. At her house on Castlehill, and afterwards in Crichton Street, she received many illustrious friends, among whom were Henry Mackenzie, William Robertson, David Hume, John Home, Lord Monboddo, the Keiths of Ravelston, the Balcarres family and Lady Anne Barnard, the author of "Auld Robin Gray." As a Rutherford she had a connection with Sir Walter Scott's mother, and was her intimate friend. Lockhart quotes a letter written by Mrs Cockburn in 1777, describing the conduct of little Walter Scott, then scarcely six years old, during a visit which she paid to his mother, when the child stated that he liked Mrs Cockburn due to her being "a virtuoso like [himself]." Cockburn died on 22 November 1794. She is buried in the kirkyard of Buccleuch Parish Church (aka St. Cuthbert's Chapel of Ease) in south Edinburgh.