Кіріспе

Бірмингемдегі ең соңғы сақталған үйлердің қатарластырылған ауласы, қазір мұражай ретінде жұмыс істейді. Бірмингемдегі «Артқы аулалар» (сондай-ақ 15-ші аула деп белгілі) – қаланың сақталған жалғыз үйлердің қатарластырылған ауласы. Олар Британияның өсіп келе жатқан өнеркәсіптік қалаларының халық санының артуына байланысты ортақ аулалардың айналасында салынған мыңдаған ұқсас үйлердің мысалы ретінде сақталған. Бұл британдық үйлердің ерекше түрі. Мұндай тұрғын үйлер қанағаттандырмайтындықтан, 1875 жылғы Халық денсаулығы туралы заң қабылданылғаннан кейін олардың құрылысы тоқтатылды және олардың орнына заңмен бекітілген үйлер салынды. 50–54 Инге көшесі мен 55–63 Хёрст көшесінде орналасқан бұл аула қазір Ұлттық траст тарихи үй-мұражайы ретінде жұмыс істейді. 19-ғасырда Бірмингемде екі-үш қабатты көптеген үйлер қатарластырылып салынды. Олардың көпшілігі Ледивуд, Хэндсворт, Астон, Смолл Хит және Хайгейт сияқты қаланың орталық аудандарына шоғырландырылған. Көптеген үйлер 20-ғасырдың басында және бұзылғанға дейін жақсы жағдайда болды. 1970 жылдардың басына қарай Бірмингемдегі үйлердің көп бөлігі бұзылып, тұрғындары жаңа кеңес үйлері мен пәтерлеріне, ал кейбіреулері қайта жаңартылған қала орталықтарына көшірілді, ал көпшілігі Касл Вейл және Челмсли Вуд сияқты жаңа тұрғын үйлерге орналастырылды.

Жалдау

XVIII ғасырдың соңына қарай, қазіргі үйлер тұрған жер бірнеше отбасының меншігінде болды. Инге көшесіне атын берген Инге отбасы көшенің батыс жағындағы жерге ие болса, Гуч отбасы шығыс жағындағы жерге ие болды, сол жерде үйлер қабырғасымен салынды. Жер учаскесінің ұзындығы 50 қарыз, ені 20 қарыз болды. 1789 жылы сэр Томас Гуч бұл жерді жергілікті ойыншық шебері Джон Уиллморға жалға берді. Бір жыл ішінде Уиллмор қосымша құрылыстарды қоса алғанда, жалпы құны 700 фунт стерлингтен кем емес екі немесе одан да көп үлкен үйлер салуға келісті. Уиллмор осы талапты орындамады, ал оның ізбасарлары 15-ші және іргелес 14-ші үйлерді салды, олар XIX ғасыр бойында көшеде тұрды. Джон Уиллмор қайтыс болғаннан кейін жер оның ұлдары Джозеф пен Джон Уиллмор арасында бөлінді, нәтижесінде құрылыстардың сыртқы түрі әртүрлі болды.

Құрылыс

14-аула 1802 жылы күмісші Джозеф Уиллмормен аяқталды. Ол ғимараттың оңтүстік жағындағы үлкен шеберханалармен бірге алты алдыңғы және он бір артқы үйден тұрды. Ашылғанда ол Уиллмор ауласы деп аталды, бірақ кейіннен 14 Инге көшесіндегі аула деп қайта аталды. Содан бері ол бұзылыпты. Сол кезде ағаш өңдеуші және жиһаз жасаушы Джон Уиллмор өзі үшін үй мен шеберхана салды. 1809 жылға қарай учаскенің дамытылмаған бөлігі екі шеге қағу шеберханасынан және арт жағындағы мал терісін өңдеушінің алаңынан тұрды. Хёрст көшесінің бойындағы жақ сарайлармен толтырылды. 1821 жылға қарай 50 Инге көшесі/1-аула 15 артқы жақтағы екі үйге айналдырылды. 52 Инге көшесі/2-аула 15 және 54 Инге көшесі/3-аула 15 шамамен 1830 жылы салынды. Хёрст көшесі бойындағы терраса 1831 жылы салынды.

Жұмысшылар

XIX ғасыр бойы сарайда түйме жасау, шыны, ағаш, былғары, тігін сияқты салаларда жұмыс істейтін, сондай-ақ зергерлік бұйымдар мен кішігірім металл өнімдерін жасауда шеберлік танытқан қолөнершілер жұмыс істеді. Олардың көпшілігі үйде жұмыс істеді. 15-ші аулада 500-ден астам отбасы тұрған. 1830-жылдардан 1930-жылдарға дейін Митчеллдер отбасы – құлыпшылар мен қоңырау ілушілер – осы сарайда тұрды. Бір кезде олар 55-ші Хёрст көшесі мен 54-ші Инге көшесі/3-ші ауласы 15-тің екеуін де пайдаланды. Отбасы 70 жылдан астам уақыт бойы сарайдағы шеберханада жұмыс істеді. 1851 жылы саяхатшы зергер Джозеф Барнетт әйелі Ханнамен және төрт баласы – Сэмюэл, Эли Луис, Ребекка және Генримен бірге Инге көшесінің 35-ші үйінде тұрды. Сол жерде тұрған басқа адамдар да үйлердің тығыздығын айтады, әдетте бір отбасы ғана тұратын. Мысалы, 1851 жылы жесір София Хадсон, мұрза түймелерін тесуші, үйден жұмыс істеп, бес баласымен және оның анасы – де сондай жесірмен бірге 1-ші ауланың 15-ші үйінде тұрды. 1861 жылы әйнек көз жасаушы Герберт Олдфилд әйелі мен сегіз баласымен бірге сол мекенжайда тұрды. Сол кезде Митчелл отбасының үйінде бір шәкірт те тұрды. Ауқымды жағдайға қарамастан, кейбір отбасылар, мысалы 1851 жылы Хёрст көшесінің 61-ші үйінде тұрған отбасы, қызметші ұстауға шамасы келді. 1900 жылға қарай үйдің бірінші қабаттары дүкендерге айналдырылды. Ғимараттарда велосипед жасаушы, шаштараз, билет сатушы, жеміс-жидек сатушы және жиһаз сатушы сияқты қызметтер ұсынылды. 55-ші және 59-шы Хёрст көшелерінің жоғарғы қабаттары, тиісінше велосипед жасаушы мен билет сатушының меншігіндегі үйлер, тұрғын үйлердің орнына шеберханаларға айналдырылды. Сент-Китстен келген иммигрант Джордж Сондерс өзінің тігін шеберханасын ашу үшін дүкендердің бірін иеленді. Егер келушілер қазір келсе, алдыңғы тақтада оның есімі жазылған, оның тігін дүкені (қазір әдемі қалпына келтірілген) мүліктің алдыңғы бөлігін алып тұр, сонымен қатар Windrush ұрпағының мұрасын көрсетеді. Дүкеннің тақтасына жақындасаңыз, Джорджтың өмір тарихы мен осы үйлердің маңыздылығы туралы айтатын дауысы жазылған жазба естіледі.

Қалпына келтіру

1988 жылы сот Ұлттық мұра департаментімен ІІ санатты ескерткіш мәртебесін алды. 1995 жылы Бирмингем қалалық кеңесі Херефорд қаласының археологиялық бөлімшесіне оларды зерттеу және тіркеу жұмысын тапсырды. Бұл жобаға қалалық кеңес және «Англия мұрасы» қаржылай көмек көрсетті. Бірмингемдегі үйлер тізбегі Бірмингемді сақтау қорымен, С. Т. Уокер және Дакхэм архитектуралық бюросының қатысуымен қалпына келтіріліп, 2004 жылдың 21 шілдесінде жұртшылыққа ашылды. Олардың қалпына келтірілуі Карлтон телеарнасының бес бөлімді деректі фильмінің тақырыбы болды. Төрт үйдің әрқайсысы 1840-шы, 1870-шы, 1930-шы және 1970-шы жылдар сияқты әртүрлі кезеңдердің стилінде безендіріліп, жиһазбен жабдықталған. Сапарлар тек алдын ала брондау және белгілі уақыт бойынша экскурсиялар түрінде жүзеге асырылады.

Жасау және дизайн

Сот Инге көшесіндегі үш жұп үйден және Хёрст көшесіндегі L тәрізді пішіндес ізбен бес соқыр артқы үйлердің террасасынан тұрады. Барлық ғимараттар үш қабатты, әр қабатында бір бөлмеден бар. №50 Инге көшесі/1 Сот 15, ең алғаш салынған, соттағы ең биік және ең үлкен ғимарат. Кейбір мәліметтер оның бастапқыда бір тұрғын үй болғанын, бірақ көптеген жылдар бойы екі үйдің бірігіп тұрғанын көрсетеді. Оның бір үй болғанына дәлел ретінде шатырдың орналасуын қарастыруға болады. Шатырлық бөлме екі үйдің бүкіл тереңдігін қамтиды, бірақ ешқашан бөлінбеген, және оған тек №1 Сот 15-тің артқы үйінен қол жеткізуге болады, ондағы сақталған баспалдақ, Сот 15-тегі басқа үйлердегілерге қарағанда әлдеқайда жақсы сапалы. Екінші қабатта екі үйдің арасындағы қабырғада бұрынғы есік орны бар, ол екі үйдің қабаттарына да қол жеткізуге болатынын көрсетеді. Осы деңгейде де №50 Инге көшесі екі бөлмеге бөлінген. Екі бөлменің кішісі жылытылмайды және терезе арқылы жарық алады. Екі үйдің әрқайсысында бір-бірден биік түтін құбыры бар. Сотқа кіретін туннель №52 Инге көшесі/2 Сот 15 және №54 Инге көшесі/3 арасынан өтеді. Әрбір үй жұбы бір түтін құбырымен бөліседі. Екі артқы үйдің әрқайсысында жер қабатындағы бөлмеге көбірек жарық түсіру үшін шығыңқы терезесі бар. Бұл үйлердің төменгі қабаттары екі қабырғамен, ал жоғарғы қабаттары бір қабырғамен бөлінген. №52 Инге көшесі/2 Сот 15-те тек бір түпнұсқа баспалдақ сақталған – алдыңғы үйдің жер қабатынан бірінші қабатына дейін. №54 Инге көшесіндегі баспалдақ жер қабатынан алынып тасталған, бірақ №3 Сот 15-те толық баспалдақ сақталған. №55, 57 және 59 үйлерге артқы кіреберістер 15-ші Соттан өте тар туннель арқылы жасалған. Әр үйдің артқы қабырғасында бірінші және екінші қабатқа шығатын баспалдақтар болған. Үйлер Хёрст көшесі жағындағы терезелер арқылы жарықтандырылып, ортақ түтін құбырларымен жылытылған. №63 Хёрст көшесі №65 Хёрст көшесімен бір түтін құбырын бөліседі, ол Хёрст көшесінің 2-ші Сотының бөлігі болған, қазір бұзылған екі үйдің алдыңғы үйі. №55 Хёрст көшесінде бірінші қабатта Инге көшесіне қарап тұрған үлкен шығыңқы терезесі бар, бұл ертедегі ерекшелік. Террасадағы барлық үйлерде 20-ғасырдың соңындағы дүкендер орналасқан, олар 1900 жыл шамасында орнатылған бұрынғыларын алмастырды. 15-ші Соттағы аулада бастапқыда су сорғысы болған болуы мүмкін, бірақ бұл нақты белгісіз. 1880 жылдары бір кран орнатылған. Кірпішпен төселген аулада үш артқы үйдің алдынан өтетін ашық дренаж бар. 1930 жылдары ауладағы екі жуу үйі мен дәретхана (сыртқы жуғыш дәретханалар) шеберханалар мен шаруашылық ғимараттардың орнына салынған.