Кіріспе

Гүл (хризантема) негізіндегі шай тұндырмасы

Хризантема шайы – Chrysanthemum morifolium немесе Chrysanthemum indicum түрлерінің гүлдерінен жасалған гүл негізіндегі тұндырма сусын. Бұл сусын Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған. Хризантема алғашқы рет Қытайда б.з. дейінгі 1500 жылдардан бастап дәрілік шөп ретінде өсірілген, ал Сун әулеті кезінде шай ретінде танымал болды. Қытай дәстүрінде хризантема шайы ішілгеннен кейін, құмырадағы гүлдерге қайтадан ыстық су қосылады (бұл шайдың дәмі сәл жұмсарады); мұндай әрекет бірнеше рет қайталанады. Шай дайындау үшін хризантема гүлдері (көбінесе кептірілген) 90-95 градусқа дейін суытылған ыстық суға (әдетте қайнаған судан кейін) чайдан, тостағаннан немесе стақаннан салынады, сондай-ақ көбінесе тас қант немесе құмыр қант қосылады. Нәтижесіндегі сусын мөлдір, ашық сарыдан жарқын сары түске дейін болады және гүлді хош иіске ие.

Корея

Гұкхвача (hangul=국화차) толық ашылмаған күйінде жиналған құрғатылған үнді хризантемасынан дайындалады. Хризантема шайы – Гүлдер бамбук тұзы қосылған сумен шайылады, содан соң салқын сумен мұқият жуылып, асхана сүлгісінде кептіріледі. Кептірілген гүлдер ханжи қағазымен оралып, ондол (жылы еден) бөлмесінде кептіріледі. Дайындалғанда, үш-төрт гүл ыстық суға салынады. Балды хризантема шайы – Гүлдер мұқият жуылып, кептіріледі, содан соң 3-4 аптаға дейін балға салып қойылады. Дайындалғанда, балға салынған гүлдер ыстық суға қосылады. Дәрілік хризантема шайы – Гүлдер мұқият жуылып, дәрілік қоспасы бар сумен буға пісіріліп, кептіріледі. Толық кептірілгеннен кейін олар қайтадан буға пісіріліп, қайтадан кептіріледі. Бұл процесс тоғыз рет қайталанады. Су мен дәрілік қоспаның арақатынасы 8:1 болуы мүмкін, ал дәрілік қоспа әдетте ақ орман пионының кептірілген тамырларынан, буланған және кептірілген рехмания тамырларынан, корей анжеликасының кептірілген тамырларынан және лаваждың кептірілген тамырларынан жасалады.

Коммерциялық қол жетімділік

Мұндай шай көбінесе үйде дайындалса да, көптеген азиялық (әсіресе қытай) мейрамханаларында, сондай-ақ Азияда және одан тыс жерлердегі азиялық азық-түлік дүкендерінде консервіленген немесе қапталған түрде, толық гүл түрінде немесе шай қаптарында сатылады. Сондай-ақ, хризантема шайының қорапталған суы да сатылуы мүмкін.