Кіріспе

Хорват ақыны және аудармашысы Доминко "Динко" Златарич (1558–1613) – Рагуза Республикасынан шыққан хорват ақыны және аудармашысы, Ренессанс дәуірінің ең көрнекті аудармашысы деп есептеледі.

Өмір

Доминик Дубровник қаласының Златарич әулетінің ең танымал өкілі болды. Динко 1558 жылы Жимун (Симона Слатарич) Златарич пен Франаның ұлы ретінде дүниеге келді. Франа өте бай ақсүйек адам, Доминик Кладуробовичтің қызы еді. Динконың інісі Михайло Златарич Юрай IV Зринскийдің әскеріндегі аға лейтенант болды, ал оның басқа інілері Цвието мен Никола тарихқа іріктелмеді. Оның жалғыз қарындасы Ката 1597 жылға дейін қайтыс болды. Доминиктің Жимун Златарич есімді бір ұлы болды. Динко кішкентай кезінен итальян және латын тілдерін үйреніп, бала кезінде алғашқы өлеңдерін жазды, осылайша ерте жасында өзінің дарынын көрсетті. Сондықтан әкесі оны Падуаға жіберді, онда ол атақты гимназияны бітіргеннен кейін жергілікті университетке түсті, онда риторика, философия және азаматтық құқық пәндерін оқыды. 1579 жылы ол жақын досы Цезарь Симонеттидің итальян тіліндегі өлеңдерін басып шығаруға қаржы жұмсады және оларды Цвиета Зузоричқа арнады. Сонымен қатар, ол Падуада грек тілін оқыды. Оның білімі мен салмақтылығы үшін студенттер оны 1579 жылдың 13 тамызында ректор етіп сайлады. Университеттегі бейбітшілік пен тәртіпті сақтағаны үшін Венеция Республикасы оны "Алтын рыцарь" (eliues auratis) атағымен марапаттады. 1580 жылы университетке оның құрметіне тақта орнатылды, содан кейін ол туған қаласы Дубровникке оралды. 1587 жылы Перо Гомовичтің қызы Мараға үйленді. Ол уақытын өлең жазумен және Кавтат пен Конавледегі иеліктерін басқарумен бөлісті. Оның Италия мен Дубровник ақындары арасында достары болды және ол әйгілі Ренессанс әдемілігі Цвиета Зузоричті құрметтеді. Златарич хорват және итальян тілдерінде махаббат өлеңдері, эпитафиялар және поэтикалық толғаулар жазды, бірақ оның ең үлкен жетістіктері аудармалары болды. Ол хорват әдебиеті тарихында маңызды орын алды, өйткені ол өзінің туындыларының тілін хорватша атауымен – "iz veće tuđijeh jezika u hrvacki izložene" деп анықтап көрсетті.

Аудармалары мен өлеңдері

1580 жылы Падуада Тассоның "Аминта" пасторальдық драмасының қолжазбасын аударды. Кейіннен ол өз аудармасына қанағаттанбай, оны өзгертті, қайта өңдеп, хорваттық ортаға бейімдеді, соның нәтижесінде ол "Любмир" болып өзгерді. Содан кейін ол 1597 жылы Венецияда "Электра" трагедиясын, "Любмир" пасторальдық тарихын (өз аудармаларының жинағы) және "Пирам мен Тисбаның махаббаты мен өлімі" (бірнеше шет тілдерінен хорват тіліне аударылған) жариялады. Златарич "Электраны" Юрай Зринскиге, "Любмирді" Михо Матуфичке, ал "Пирам мен Тисбеді" Цвијета Зузоричке арнады. Оның грек, итальян және латын тілдерінен аударған 26 түпнұсқа "pjesni u smrt od razlicijeh" (әр түрлі адамдардың өлімі туралы өлеңдері) бар. Оның қайтысынан кейін, оның ұлы Михо Златарич әкесінің 137 лирикалық өлеңін жинап, "Pjesni razlike" (Әртүрлі өлеңдер) деген атпен жариялады. Олардың көп бөлігі махаббат өлеңдері. Златарич хорваттық Ренессансының ең өнімді эпитафия жазушыларының бірі болды. Ең әсерлісі – оның Динко Ранжинаға арналған қысқа эпитафиясы ("Надгробе Динку Ранжини"), содан кейін Цвијета Зузоричтің күйеуі Бартоломео Песчиониоға арналған эпитафиясы. Златаричтің өлеңдері Задар жинағына енген.

Талдау

Ол Хорватия петрархистерінің бірінші буыны мен итальян петрархистік мектептерінің әсерімен жазды. Оның жергілікті петрархизм дәстүрімен берік байланысы оның көркем стильінде көрінеді. Оның алуан түрлі өрнегі, өлең мен дыбыс шеберлігі Златаричті замандас хорват лирикалық ақындарының қатарына қойды. Златарич Хорватия Ренессансының ең көрнекті аудармашысы ретінде де белгілі. Ол Тассоның "Аминта" шығармасын әдепкі сөздермен аударған, бірақ басқа ұйқас өлшеміне байланысты қажетті өзгерістер енгізген. Екінші нұсқасы, "Любмир", одан да жоңғы, көркем және таза, бай тілмен жазылған. Софоклдің "Электра" аудармасы Златаричтің білімін, талғамын және өлең жазу шеберлігін ғана емес, сонымен қатар поэзиялық қабілетін көрсетеді. "Пирам мен Тисбаға деген махаббат" аудармасы прозаға жақын. Жалпы, Златаричтің аудармаларын Хорватия Ренессансы әдебиетінің шеңберін кеңейтетін жеке поэзиялық жетістіктер деп санауға болады.