Кіріспе
Адам Станислав Нарушевич (; 20 қазан 1733 – 8 шілде 1796) – поляк-литвалық дворян, жазушы және тарихшы. Ол поляк королі Станислав Август Пониатовскийдің жақын кеңесшісі, Смоленск титулды епископы (1775–1790), Люцк епискобы (1790–1796) және Тұрақты кеңесте (1781–1786) отырған Польша-Литва одағының үкімет мүшесі болды. Ол поляк ағартушылығының ең маңызды жазушыларының бірі деп есептеледі. Ол жастық шағында өлеңдер мен драмалар жазса, кейін тарихи зерттеулерге ден қойып, алғашқы қазақстандық поляк тарихшыларының біріне айналды. Ол "Польша халқының тарихы" (Historia narodu polskiego) атты жеті томдық еңбектің авторы, бұл поляк тарихнамасының бастапқы кезеңдерінде өте ықпалды туынды. Сондай-ақ, ол Польшаның бірінші династиясын сипаттау үшін "Пиаст әулеті" терминін танымал етуге үлкен үлес қосты.
Adam Stanisław Naruszewicz (; 20 October 1733 – 8 July 1796) was a Polish Lithuanian nobleman, poet, historian, dramatist, translator, publicist, Jesuit and Roman Catholic bishop. Born in a szlachta family, he went on to become a close advisor to the Polish king Stanisław August Poniatowski, a titular bishop of Smolensk (1775–1790), bishop of Łuck (1790–1796), and a member of the government of the Polish Lithuanian Commonwealth through his seat in the Permanent Council (1781–1786). He has been described as one of the most significant writers of the Polish Enlightenment. In his early years he wrote poems and dramas, before focusing on historical research and becoming one of the first modern Polish historians. An author of the seven volumes of Historia narodu polskiego (History of the Polish Nation), a highly influential work on the early Polish historiography, he is responsible for popularizing the term "Piast dynasty" for describing the first dynasty of Poland.
Өмір
Нарушевичтер отбасы Польша-Литва одақтастығының Полесье аймағында жергілікті мемлекеттік органдарда қызмет атқарған және шағын мүлікті иеленген орта таптық шляхтаға (поляк-литвалық дворяндарына) жатты, Адам Нарушевич осы аймақта туған болуы мүмкін. Ол білімін Пинск қаласындағы иезуит мектебінде бастады. Нарушевич 1748 жылдың 14 тамызында иезуит орденіне қосылды, көп ұзамай Вильнюс университетінде оқуға түсті және 1753 жылдан бастап грамматикадан дәріс оқыды. Ол Сенатта "патшаның қамшысы" рөлін атқарды, бірақ парламенттік пікірталастарда маңызды рөл ойнамады, көбінесе жазушы және ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. Барбара Вольска оны "Польша ағартушылығының ең маңызды ақындарының бірі" және Понятовскийдің саяси фракциясымен байланысты ең ірі ақын деп атады. Атап айтқанда, ол Польшаның бірінші династиясын сипаттау үшін "Пиаст династиясы" терминін қолданған тұңғыш заманауи тарихшы болды және осы терминді кейінгі тарихнамада кеңінен танымал етті. Платттың пікірінше, ол Жоахим Лелевелге дейінгі ең маңызды поляк тарихшысы еді. Польша тарихнамасында монархияны және күшті орталық билікті қолдайтын "Нарушевич мектебі" мен көбірек либералды республикалық "Лелевел мектебі" арасында ерекшелік бар. Оның әдеби еңбектері сияқты, тарихи зерттеулері мен жазбалары да Ағартушылық философиясының ықпалында болды, бұл оның әдістемесінде де, философиясында да (дидактика, эмпиризм, гуманизм, прагматизм, дәстүрге күмәнді қарау, секуляризм және утилитаризм сияқты ұғымдарды ұстануында), сондай-ақ оның халықтық тілде жазу стилінде және мақсаттарында (ішкі саясатты зерттеуге баса назар аудару, күшті монархияны қолдау және ұлттық жетістіктерге мақтаныш сезіну, соның ішінде поляк тілін әдебиетте қолдауын ұстануында) көрінеді. Джон Д. Стэнли оны әдістемесінде көрінетін "ақиқатқа деген құрметі" үшін мақтады, ол сындық талдауға толы, қарама-қайшы мәліметтерді талқылауды қамтиды және дереккөздерге кең және егжей-тегжейлі сілтемелер жасайды.