Кіріспе

Пайдаға жасалған жалған неке

Жалған неке – нақты отбасылық қарым-қатынас құру ниеті жоқ, мұқтаждық үшін жасалған неке. Мұндай некелер көбінесе некеден пайда табу мақсатында жасалады. Жалған неке туралы анықтамалар мемлекеттерде әртүрлі болып келеді, бірақ көбінесе олар кедейлікпен байланысты. Анықтамалардың өзгешелігіндегі басты мәселе – жұбайлардың нақты отбасылық өмірді құруға, бірге өмір сүруге ниеттілігі. 2015 жылы Ұлыбританияның Ішкі істер министрлігі берген типовой анықтама:

Жалған неке немесе азаматтық серіктестік – қарым-қатынас шынайы емес, бірақ бір тарап одан иммиграциялық үстемдік алуды көздейді. Мұнда жұбайлардың немесе азаматтық серіктестердің өмір сүруге, бір-біріне тәуелді болуға немесе отбасылық өмірді құруға ниеті жоқ. Мұндай некеге себеп – ниетінің «жалған» немесе «қосақы» болуы, бірақ ол заңды талаптарға сәйкес келсе, заңды күшіне енеді. Мемлекеттік қызметкерлерді алдау мақсатында мұндай неке жасасу немесе оған қатысу кейбір елдердің, мысалы АҚШ-тың заңдарына қайшы келеді. Кейіннен, некеде қалу қажеттілігі болмаған жағдайда, жұбайлар ажырасып кетуі мүмкін. Ал жұбайлар бірге тұрып, ажырасуды ресми түрде рәсімдеу – «қағазға қойылған ажырасу» деп аталады.

Некеге қатысты алаяқтық

Шым некелер кейде некелік алаяқтықтан ажыратылады, ол – романтикалық алаяқтықтың бір түрі. Мұнда бір жұбай шетелдік жұбайдың көңілдесу ниетін сылтау етіп, әдетте тұруға рұқсат алу немесе қаржылай пайда табу мақсатымен жаңсақ әрекеттерге салынады, бірақ оның бұл туралы хабары болмайды.

Өмірбаян

Көбінесе, жасалма некелердің себептері – біреуі үшін иммиграция, тұру құқығы, жұмыс немесе азаматтық алу болып табылады. Гомосексуализм, бисексуализм сияқты күдіктерден қашу үшін жалған некеге түскен жағдайлар да болған. Мысалы, Голливуд студиялары Рок Хадсон сияқты гомосексуалды/гоморомантикалық актерлерден өздерінің гомосексуализмін "лаванда некесі" деп аталатын арқылы жасыруды талап еткен деген ақпарат бар. АҚШ және Израильде әскери қызметке шақырылудан қашу үшін де жасалма некелер пайдаланылған.

Қалпына келтіру

20-ғасырдың екінші жартысында неке заңдары мен қолжетімді халықаралық саяхаттардың қабаттасуынан бастап, жалған некелер шетелдік азаматтарға жұбайының елінде тұруға және, мүмкін, азаматтық алуға мүмкіндік беретін кең таралған тәсілге айналды. Мұндай жағдайда, жұбайлар некенің мақсаты тек қана қолайлы иммиграциялық мәртебе алу екенін біліп, бірге тұруға ниеттенбейді. Бұл көбінесе ақша төлеу арқылы жасалатын коммерциялық мәміле ретінде ұйымдастырылады және көбінесе ел ішінде жүрген шетелдіктермен байланысты болады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда жалған неке – иммиграциялық алаяқтықтың бір түрі, заңды иммигрант мәртебесіне қол жеткізу үшін жасалады. Бұл алаяқтықты көбінесе Ұлыбританияның шекара қызметі, ал бұрын Ұлыбританияның шекара агенттігі тергейді. Лондонның Вандзуорт сияқты аудандарында жалған некелердің көбеюі туралы хабарлар тарады. 2010 жылдың тамызында Ирландиядағы жоғары лауазымды тіркеуші азаматтық некелердің 15 пайызының тұру құқығын алу мақсатында жасалған жалған неке екенін бағалады. 2010 жылға дейін адамдар өз елдерінен неке визасын алуға тиіс болды. 2011 жылдың сәуір айында Шекара агенттігі дін қызметкерлеріне, тек тұру құқығын алу үшін жасалған жалған некелердің алдын алуға көмектесетін нұсқаулықтар берді. Англия мен Уэльстің дін қызметкерлері сол жердегі заңға сәйкес неке қиюға құқылы. Оларға бір жұбайы Еуропалық Одақтан тыс болған жағдайда, неке туралы хабарлама жарияламау кеңес берілді. Егер дін қызметкері некенің шынайы еместігіне көз жеткізбесе, ол туралы некеге рұқсат беруге жауапты тұлғаға хабарлауы керек. 2012 жылы Ішкі істер министрлігінің «қонақ емес орта» саясаты басталғаннан бері, Ұлыбританияда нақты некелерге зиян келтіретін қатаң шараларға сын айтылып келеді. Нақты тойлар тоқтатылып, жұбайлардың бір төсекке жататынын тексеру үшін таңертеңгі шабуылдар жасалды. Адамдар жалған некеге қатысқан деген күдікпен бірнеше айға қамауға алынды. 2018 жылы тіркеушілер күдікті деп тапқан 1618 неке тексерілді; Ішкі істер министрлігі олардың қаншасы жалған екенін айтудан бас тартты. 2013 жылы Ішкі істер министрлігі жылына 4000-нан 10000-ға дейін жасалған некелердің Еуропалық Одақ емес серік үшін заңды иммиграциялық мәртебе алу мақсатында жасалған жалған некелер екенін бағалады.

Америка Құрама Штаттары

Грин-карталық неке – Америка Құрама Штаттарының заңды тұрғыны мен егер олар тұрғынымен некеде болмаса, тұруға құқығы болмайтын адам арасындағы пайдаға бағытталған неке. Бұл термин АҚШ-та заңды тұрғындардың жұбайларына берілетін тұрақты тұру құжаттарының ("жасыл карталардың") болуынан туындайды, онда неке – заңды тұру құқығын алудың ең жылдам және сенімді жолдарының бірі болып табылады. Егер неке заңды болса, онда ерлі-зайыптылар Құрама Штаттарында, сондай-ақ көптеген басқа елдерде өмір сүруге және жұмыс істеуге құқылы. АҚШ-та 1998 жылдан 2007 жылға дейін 2,3 миллион неке визасы мақұлданды, бұл 2007 жылы берілген барлық жасыл карталардың 25% құрады. Егер некеге тұрған адам бұрын заңсыз иммигрант болса да, неке оған тұру құқығын береді. Тек заңды тұру мақсатында жасалған неке – алдау болып саналады және АҚШ-та екі тарапқа да қылмыс ретінде қарастырылады. Көптеген жағдайларда бұл екі адам арасындағы қарапайым келісімшарттар болып табылады, көбінесе заңды тұрғынға ақша төленеді. Кейбір жағдайларда заңды тұрғын – алдау некеге түскен адамның құрбаны болады. Тағы бір жағдайда, некелер қылмыстық ұйымдар тарапынан ұйымдастырылады, кейде сыбайлас иммиграциялық қызметкерлердің көмегімен, олар некені заңды деп сипаттау үшін төлем қабылдайды.

Швейцария

Швейцарияда, егер маңызды ақпаратты иммиграциялық органдардан қасақана жасырылса немесе иммиграциялық заңдарды айналып өту үшін неке қиылса, жалған некеге ақшалай айып салынады немесе түрмеге отырғызылады. 2005 жылға дейін жалған некеге қатысу жазаланбаған, бірақ егер неке құқықтарды теріс пайдалануды көрсетсе, ол бұзылатын, нәтижесінде шетелдіктер рұқсаттарынан айырылып, елден кетуге мәжбүр болатын. Иммиграциялық заңдарды айналып өтуден басқа мақсаттарда (мысалы, мұра салығынан қашу) жасалған некелер заңды.

Заңнама және тергеу

АҚШ иммиграциялық заңдарында адал ниетсіз және иммиграциялық алаяқтық мақсатында жасалған неке қылмыс болып есептеледі, мұндай жағдайда азаматқа 250 000 АҚШ доллары көлемінде айыппұл салынып, бес жылға бас бостандығынан айырылады, ал шетелдік депортацияланады. 2009 қаржы жылында 241 154 өтініштің ішінде 506-сы күдікті алаяқтық деп танылып қабылданбады, бұл жалпы көрсеткіштің 0,2% құрайды. АҚШ Азаматтық және иммиграциялық қызметі әдетте неке арқылы жасыл карта алуға үміткерлермен сұхбат жүргізеді. Егер үміткер дамушы елден шыққан болса, спонсорынан басқа ұлты немесе діні болса, жас айырмашылығы зор болса немесе бұрын неке арқылы жасыл картаға өтініш берген болса, қосымша тексерулер жүргізіледі. Канадада 2012 жылы жалған некеге қатысты заңнама күшейтілді. Бұл мәселе бойынша үнемі даулар туып тұрады; Канадалық шенеуніктер жұбайларды тым қаталдықпен және мазалау арқылы қысымға салуда, ал нағыз қарым-қатынас дегеніміз не екенін анықтауда тым жұмсақ екендігіне айыпталып отыр. Сонымен қатар, әйелдер ұйымдары бұл саясатқа қарсылық білдірді, олардың пікірінше, спонсор мен жаңа жұбайдың екі жыл бойы "нағыз қарым-қатынаста" болуын талап ететін жаңа саясат тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбаны болған әйелдерге қауіп төндіреді. Бұл ережеден туындаған жағдайларға ерекшеліктер қарастырылғанмен, саясаттың тым әлсіз екендігі айтылуда (өйткені зорлық-зомбылықты дәлелдеу қиын).