Кіріспе

Бангладеш суретшісі және заманауи өнер қозғалысының ізашары Зайнул Әбедин (29 желтоқсан 1914 – 28 мамыр 1976), сондай-ақ Шилпачарья (Өнер шебері) атағымен де танымал. Ол 1944 жылы британдық отаршылдық кезеңіндегі Бенгалиядағы аштықтарды бейнелеген суреттер сериясы арқылы кеңінен танылды. Үндістанды бөлуден кейін ол Шығыс Пәкістанға (қазіргі Бангладеш) көшті. 1948 жылы ол Дака университетінде Өнер және қолөнер институтын (қазіргі Көркемөнер факультеті) құруға көмектесті. "Индиан экспресс" газеті оны Бангладештің көрнекті суретшісі және белсендісі деп сипаттады. Оның 1943 жылғы Бенгалия ашаршылығы туралы суреттері, көптеген замандастары сияқты, оның ең ерекше туындылары саналады. Туған елі оның көркемдік және көрегендік қасиеттері үшін "Шилпачарья" – "Өнердің ұлы ұстазы" атағымен құрметтеді. Ол Бангладеште пайда болған заманауи өнер қозғалысының ізашары болды және Бангладеш тәуелсіз республика мәртебесін алғаннан кейін Сайед Манзур Ислам оны Бангладештің заманауи өнерінің негізін қалаушы деп санады. 2024 жылы Әбединнің 1963 жылы жасалған "Сантал жұптары" суреті Нью-Йорктегі Sotheby's аукционында 381 000 АҚШ долларына сатылды. Ол май бояуларымен матаға салынған. Брахмапутра оның көптеген суреттерінде кейіннен пайда болып, өмірі бойы шабыт көзіне айналды. Оның көптеген туындыларында Брахмапутра бейнеленген, ал Зайнул Әбединнің өзенге арнаған суреттер сериясы 1938 жылы өткен жалқы үнділік көрмеде Губернатордың алтын медалін жеңіп алды. Осылайша ол алғаш рет назарға түсті және бұл сыйлық Зайнул Әбединге өзінің ерекше стильін қалыптастыруға сенімділік сыйлады. 1933 жылы Әбедин Калькуттадағы Мемлекеттік өнер мектебіне (қазіргі Колкаттадағы Мемлекеттік өнер және қолөнер колледжі, Үндістан) қабылданды. Мұнда ол бес жыл бойы британдық/еуропалық академиялық стильді оқып, бітіргеннен кейін сол мектептің оқытушысы болды. Ол мектептен бірінші сынып диплом алған алғашқы мұсылман студенті болды. Ол шығыстық стильдің және еуропалық академиялық стильдің шектеулеріне наразы болды, бұл оны реализмге жетеледі. 1948 жылы ол бірнеше әріптестерінің көмегімен Дакада өнер институтын құрды. Ол кезде қалада мұндай институттар болған жоқ. Көп ұзамай ол Пәкістанның алғашқы жылдарындағы ең жақсы өнер институты деп танылды. Ол біраз уақыт Пәкістан үкіметінде жұмыс істеді. Институтта сабақ берді, оның студенттерінің арасында пакистандық суретші Мансур Рахи болды. Сонымен қатар, ол Бангладеш суретшілері Монирул Ислам және Мохаммад Кибрияға да сабақ берді. Лондондағы Слэйд көркем өнер мектебінде екі жылдық оқуын аяқтағаннан кейін Әбедин жаңа стиль – "бенгалия стилін" бастады. Оның негізгі ерекшеліктері: геометриялық пішіндері бар халықтық элементтер, кейде жартылай абстрактілі бейнелеу және негізгі түстерді қолдану. Бірақ оның перспектива сезімі жетілмеген. Кейін ол халық өнерінің шектеулерін түсінді, сондықтан ол табиғатқа, ауыл өміріне және адамның күнделікті күресіне қайта оралды, реалистік, бірақ заманауи көрінетін өнер жасау үшін.

Суреттер

Әбединнің қазіргі заманғы барлық туындыларының ішінде 1940-шы жылдардағы ашаршылық эскиздері ең көрнекті туындылары болып табылады. 1944 жылы көрмеге қойылған ашаршылық картиналары оған сыншылардың жоғары бағасын әкелді. 1943 жылы Бенгалиядағы Ұлы ашаршылықта аштықтан зардап шеккен халықтың қиын жағдайы оның жүрегіне тиді. Ол көмірді жағып өз сиясын жасады және оны арзан, қарапайым қаптама қағазына қолданды. Ол жол бойында өлген аштықтан қиналып жатқан адамдарды бейнеледі. Әбедин осы адамдық емес оқиғаны терең адамдық сезімдермен суреттеді. Бұл эскиздер адамзаттың қайғы-қасіретінің символына айналды. Осы эскиздер оған адамның азап-тозағына, күресіне және наразылығына баса назар аударатын реалистік көзқарас табуға көмектесті. Ол жұмысшы табының және олардың күресінің әлеуметтік мәселелеріне көбірек мән берді. "Нарыққа шыққан сиыр" осы стильдің биік белесі болып табылады. Осы реализмнің ерекше түрі әлеуметтік зерттеуді және наразылықты жоғары эстетикамен үйлестіреді. Ол прогрессивті суретшілер тобының Калькуттадағы белгілі мүшесі болды және прогрессивті жазушылар қозғалысының өкілдері Шахид Сухраварди мен Ахмед Әлимен дос болды. Ол Сантал халқының модернистік картиналарын жасады. Олардың ішінде "Екі Сантал әйел" ерекше көзге түседі. 1970 жылы Әбедин Сирия мен Иорданиядағы палестиналық лагерьлерді аралап, 60-70 босқындардың суретерін салған. Сондай-ақ ол 1970 жылы Шығыс Пәкістанды қиратқан Бола дауілінің суретін де жасады. 1975 жылы ол Нараяндж қаласындағы Сонарғауда Халықтық өнер мұражайын және Майменсинг қаласындағы өзінің туындыларының галереясы – Зайнул Әбедин Санграхашаласын құрды. 1982 жылы Зайнул Әбедин Санграхашаласында сақталған 70 картинаның 17-сі ұрланды. Кейіннен олардың тек 10-ы табылды. Оның профессор Ахмет Әлидің қорындағы "Қарғаның зерттеуі" (Жұқа бояумен салынған картинасы) 1952 жылы Жалалуддин Ахметтің "Пәкістандағы өнер" кітабында тізімделген, сонымен қатар FOMMA, Карачи басылымынан шыққан оған арналған эксклюзивті монолог пен 1943 жылғы Ашаршылық сериясының көптеген картиналары да кірістірілген.

Жеке өмір және өлім

Әбедин Жаханара Әбединге үйленген.

Мұра

2009 жылы суретшінің құрметіне Меркурий планетасындағы бір кратерге Абедин есімі берілді. Оның туған күні Бангладеште, Дака университетінде фестивальмен және Шилпачарья Зайнул Абедин Санграхашала (көркемсурет галереясы) балалар сурет байқаусымен аталып өтті. Раджшахи университетінің академиялық ғимараты жақында оның атымен аталып, көркемсурет факультетінің орнына айналды. Оның эскизі Bonhams аукциондық үйінде сатылымға шығарылды. Бангладештің Мименсинг қаласындағы Зайнул Абедин мұражайы оның туындыларына арналған. 2014 жылдың желтоқсан айында Бангладештің түрлі қоғамдық-мәдени ұйымдары ел бойынша оның туғанына 100 жыл толуына арналған кең ауқымды іс-шаралар ұйымдастырды.