Тацшеншини-Алсек провинциялық паркі: Канада, Британдық Колумбиядағы табиғат мұрағаты, ЮНЕСКО мұрасы. Табиғатты қорғау және биоәртүрлілікті сақтау мақсатымен құрылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Колумбияның Стикин аймағындағы провинциялық парк, Канада. Татшеншини Алсек паркі немесе Татшеншини Алсек провинциялық жабайы табиғат паркі – Британдық Колумбиядағы провинциялық парк. Ол 1993 жылы аймақтағы кен өндіруді тоқтату және оның бай табиғи мұрасын және биологиялық әртүрлілігін қорғау мақсатымен канадалық және американдық табиғатты қорғау ұйымдарының күшті науқанынан кейін құрылды. Парк Британдық Колумбияның солтүстік-батыс шетінде, Аляска штатымен (АҚШ) және Канаданың Юкон территориясымен шектесе орналасқан. Юконның Клуан ұлттық паркі мен қорығы және Алясканың Глейшер Бэй және Врангель-Сент-Элиас ұлттық парктері мен қорықтары арасында орналасқан бұл парк, Хайнс тас жолының батысындағы Британдық Колумбияның барлық жерлерін қамтиды. Ол Клуан-Врангель-Сент-Элиас-Глейшер Бэй-Татшеншини Алсек парктері жүйесінің бөлігі болып табылады және 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді.
Provincial park in the Stikine Region of British Columbia, Canada
Tatshenshini Alsek Park or Tatshenshini Alsek Provincial Wilderness Park is a provincial park in British Columbia, Canada It was established in 1993 after an intensive campaign by Canadian and American conservation organizations to halt mining exploration and development in the area, and protect the area for its strong natural heritage and biodiversity values. The park is located in the very northwestern corner of British Columbia, bordering the American state of Alaska and the Canadian Yukon Territory. Nestled between the Yukon's Kluane National Park and Reserve in the Yukon and Glacier Bay & Alaska's Wrangell–St. Elias National Parks and Preserves, the park includes all land in British Columbia west of the Haines Highway. It is part of the Kluane Wrangell St. Elias Glacier Bay Tatshenshini Alsek park system, and in 1994 was designated as a UNESCO World Heritage Site.
Тарих
Ғасырлар бойы бұл аймақта көптеген жергілікті халықтар өмір сүрді, оның ішінде тарихи Тлингиттер мен Оңтүстік Тутчондар өзендер бойында балық аулау ауылдарын салған. Парктің шығыс шеті Чилькат (Тлингт халқы) тутчондармен сауда жасау үшін пайдаланған ежелгі сауда жолынан өтеді. 19 ғасырдың ортасында Альсек өзеніндегі табиғи бөгет күрт бұзылып, ауыр су тасқынына әкелді. Бөгет Альсек өзенінің арнасымен мұздықтың жылжуынан пайда болған. Кедергі келтірілген өзен арнасынан жоғарыда үлкен уақытша көл қалыптасты. Судың биік және кең қабырғасы бір тұтас Тутчон ауылын Құрғақ шығанақта теңізге лақтырып, барлық тұрғындарын қаза қылды. Татшеншини-Альсек Британдық Колумбияның картаға түсіріліп, зерттелген соңғы аймақтарының бірі болды. 1960 жылдары аймақта алғашқы геологиялық кен іздеу жұмыстары жүргізілді. Татшеншини аймағының ортасындағы Желді жартасты тау маңынан маңызды мыс кен орындары табылды. 1970 жылдардың ортасында екі компания алғаш рет Татшеншини (әдетте "Тат" деп аталатын, сонымен қатар аймаққа қатысты қолданылатын термин) және Альсек өзендерін рафтингпен жүзуді бастады. 1980 жылдардың ортасында Желді жартасты шыңынан үлкен ашық карьер кені жасау туралы ұсыныс пайда болды. 1991 жылы Солтүстік Америкадағы 50 ең ірі табиғатты қорғау ұйымын біріктірген "Татшеншини Интернешнл" құрылды. Канада мен АҚШ-та, әсіресе АҚШ Конгресінде және соңында Ақ үйге, сол кездегі вице-президент Ал Гордың белсенді қатысуы шақырылған кезде, өте қарқынды науқан жүргізілді. Нәтижесінде Британдық Колумбияның премьер-министрі Майк Харкорт Татшеншини-Альсекке қатысты мәселелерді қарау үшін Ресурстар және қоршаған орта жөніндегі комиссияға (CORE) тапсырды. 1993 жылғы маусымда премьер Харкорт басқаратын Британдық Колумбия үкіметі Татшеншини-Альсекті А класты паркі ретінде қорғауға шешім қабылдады. "Windy Craggy" кен орындарының иелеріне 103,8 миллион доллар өтемақы төленді. Бұл, оған іргелес жатқан ұлттық парктерімен бірге, әлемдегі ең үлкен халықаралық парктік кешенді толық қорғады. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бұл аймақты ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны ретінде қорғауға ұсынды. Клуан Врангелл Сент-Илияс мұздық шығанағы Татшеншини-Альсек трансшекаралық паркі жүйесі, Клуан, Врангелл Сент-Илияс, Мұздық шығанағы және Татшеншини-Альсек парктерін қамтиды. 1994 жылы керемет мұздық және мұздық ландшафттары үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны деп жарияланды, сонымен қатар гризли аюлары, карибу және Далл қойының мекендеу орындарының маңыздылығы ескерілді. 1999 жылы қой аулаушылар тобы парктегі мұздықтың табанынан жас еркек мүсіннің қалдықтарын тапты, ол кейін Квадей Дэн Цинчи, яғни "Көп бұрын табылған адам" деп аталды. Жақсы сақталған мұздатылған дене 300-550 жыл аралығында жасалғаны анықталды. Шампан және Айшихик тайпаларының өкілдері осы табылған жер туралы өздерінің тарихи аумағында кеңес алды және жас жігіттің атын атады. Сонымен қатар, олар қалдықтарды ғылыми және ДНК-тестілеуге келісті. Зерттеушілер "мұз адамның" генетикалық туысы бар адамдарды табу үшін еріктілерді жинады. Шампан және Айшихик тайпаларынан, сонымен қатар Юкон, Британдық Колумбия және Аляскадағы туысқан халықтардан 241 ерікті сынақтан өтті. Шампан және Айшихик тайпаларынан тірі 17 туыс, оның ішінде екі апалы-сіңлілі әйел табылды, олар аналық ДНК арқылы байланысты. Осы 17 адамның 15-і "Волк" кланынан екенін айтты, бұл жас жігіт де сол кланға жатқандығын көрсетеді. Аналық туыстық жүйеде балалар анасының кланына туған деп есептеледі және ұрпақ аналық желі арқылы анықталады.
Over the centuries, numerous indigenous peoples lived in this area, including the historic Tlingit and Southern Tutchone, who built fishing villages along the rivers. The eastern edge of the park follows an ancient trade route used by the Chilkat (a Tlingit people) to barter with the Tutchone. In the mid 19th century, the sudden breakup of a natural dam on the Alsek River caused a severe flood. The dam had been formed by the advance of a glacier across the entire Alsek River channel; the obstructed river formed a large temporary lake upstream of the blockage. A wall of water high and wide swept an entire Tutchone village into the sea at Dry Bay, killing all the inhabitants. Tatshenshini Alsek was one of the last areas of British Columbia to be mapped and explored. In the 1960s the first geological exploration for minerals took place in the area. Significant copper deposits were found in the vicinity of Windy Craggy Mountain, in the middle of the Tatshenshini region. In the mid 1970s two companies began rafting the Tatshenshini (aka "the Tat", a term also used to refer to the region) and Alsek rivers for the first time. In the mid 1980s a proposal surfaced to develop Windy Craggy peak into a huge open pit mine. In 1991 Tatshenshini International was established, linking together the top 50 conservation organisations in North America. An extremely intensive campaign followed in Canada and in the United States, particularly the U. S. Congress and eventually the White House, when the active involvement of then Vice President Al Gore was enlisted. Eventually, BC Premier Mike Harcourt responded by undertaking a review of the issues surrounding Tatshenshini Alsek by the Commission on Resources and the Environment (CORE). BC government under Premier Harcourt decided in June 1993 to protect Tatshenshini Alsek as a Class A park. The owners of the Windy Craggy mineral claims were given a $103.8 million settlement. In combination with the adjoining national parks, this completed protection of the world's largest international park complex. The International Union for the Conservation of Nature (IUCN) proposed the area for protection as a UNESCO World Heritage Site. The Kluane Wrangell St. Elias Glacier Bay Tatshenshini Alsek transborder park system comprising Kluane, Wrangell St Elias, Glacier Bay and Tatshenshini Alsek parks, was declared a UNESCO World Heritage Site in 1994 for the spectacular glacier and icefield landscapes, in addition to the importance of its habitat for grizzly bears, caribou and Dall sheep. In 1999, a party of sheep hunters found artifacts and remains of a young male at the foot of a glacier in the park; he was later called Kwäday Dän Ts’ìnchi, or "Long Ago Man Found". The well preserved frozen body turned out to be between 300 and 550 years old. Representatives of Champagne and Aishihik First Nations were consulted for this find on their historic territory, and they named the young man. In addition, they agreed to scientific and DNA testing of the remains. Researchers recruited volunteers to see if people could be found who were genetically related to the "iceman". Some 241 volunteers were tested from the area Champagne and Aishihik First Nations, and related peoples in Yukon, British Columbia and Alaska. Seventeen living relatives, including two sisters, were found in the Champagne and Aishihik First Nations who are related through a mitochondrial DNA match of the direct female line. Fifteen of these 17 identify as Wolf clan, suggesting the young man also belonged to that clan. In the matrilineal kinship system, children are considered born into their mother's clan, and descent is figured through the mother's line.
Жабайы табиғат
Алсек және Татшеншини өзендері мұздықтармен қазылған U пішіндес аңғарлар арқылы паркте ағып өтеді. Бұл аңғарлар жағалау таулары арқылы өтіп, салқын, ылғалды мұхит ауасын суық ішкі аймаққа жеткізеді. Мұхиттан ішкі ортаға жедел өзгеру, жиі су тасқындары, көшкіндер мен қар көшкіні, әртүрлі геологиялық құрам және биіктіктің айтарлықтай өзгерістері бірлесіп, тіршілік ортасының ерекше түрлі жағдайларын қалыптастырды. Татшеншини-Алсек паркінде гризли аюларының көп саны қорғалады. Тау мен мұздың кедергісін кесіп өтетін жасыл аймақ жағалау және ішкі гризли аюларының популяцияларын байланыстырады және өте қолайлы тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Бұл парк мұздық аюдың Канададағы жалғыз мекені болып табылады. Қара аюдың бұл өте сирек кездесетін көгілдір-сұр түсті нұсқасы тек паркте және АҚШ шекарасынан аз ғана асып тұратын жерлерде ғана табылған. Аюлардан басқа, Татшеншини-Алсек паркі Далл қойларын, тау ешкілерінің көп санын, Кеней лосін, сұр қасқырларды, бүркіттерді (сары және алтын), соқырларды (паломник және гир) және кернейтін аққуларды да қорғайды. Жағалау бойында теңіз арыстандарын және жұмбақ киттерді көруге болады. Алсек таулары осы жерде орналасқан, ал Фэрвезер тауы – провинцияның ең биік шыңы. Татшеншини-Алсек аймағы жоғары сейсмикалық белсенділікке ие аймақта жатыр. Батыстағы Фэрвезер және Хаббард/Бордер жарылымдары, солтүстіктегі Денели жарылымындағы жылжулар тұрақты жер сілкіністерін тудырады.
The Alsek and Tatshenshini rivers flow through the park in glacier carved U shaped valleys. These valleys through the coastal mountains allow cool, moist ocean air into the cold interior. The quick change from ocean to interior environment, frequent floods, landslides and avalanches, a varied geology and great elevation changes have together created an exceptionally diverse range of habitat conditions. Tatshenshini Alsek Park supports a large grizzly bear population. A green area that cuts through a barrier of mountain and ice connects coastal and interior grizzly bear populations and provides a perfect habitat. The park is the only Canadian home of the glacier bear. This extremely rare blue grey colour phase of the black bear is found only within the park and just over the border into the United States. As well as bears, Tatshenshini Alsek Park also supports Dall's sheep, and exceptional numbers of mountain goats, Kenai moose, grey wolves, eagles (bald and golden), falcons (peregrine and gyr), and trumpeter swans. Along the coastline, sea lions and humpback whales can be seen. The Alsek Ranges are located there, and Mount Fairweather, at , is the province's highest peak. The Tatshenshini Alsek area lies in a region of high earthquake activity. Slippages along the Fairweather and Hubbard/Border Faults to the west and the Denali Fault to the north cause regular quakes.
Климат
Blanchard River метеостанциясы Британдық Колумбия мен Юкон шекарасында, Хайнс тас жолы бойында орналасқан. Ол субарктикалық климатқа (Кёппен Dfc) ие, тундралық климатқа (Кёппен ET) жақын. Плезант-Кэмп, Британдық Колумбия, Аляска шекарасына жақын Тащеншини-Альсек провинциялық паркінің оңтүстік-шығыс жиегінде орналасқан. Плезант-Кэмптің құрғақ жазды субарктикалық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі: Dsc).
The weather station, Blanchard River, is at the British Columbia border with Yukon, along Haines Highway. It has a subarctic climate (Köppen Dfc), bordering on tundra climate (Köppen ET). Pleasant Camp, British Columbia is on the southeastern edge of Tatshenshini Alsek Provincial Park, near the Alaskan border. Pleasant Camp has a dry summer subarctic climate (Köppen climate classification: Dsc).