Кіріспе

Солтүстік Ирландияның тәуелсіздігін қолдайтын идеология, Солтүстік Ирландиядағы ирланд ұлтшылдығы.

Ольстер ұлтшылдығы – Солтүстік Ирландия саясатындағы шағын бағыт, ол Солтүстік Ирландияның Ұлыбританиядан тәуелсіздігін, бірақ Ирландия Республикасына қосылмай, дербес тәуелді мемлекет болуды көздейді. Бұл идеяны "Ulster Third Way" және "Ulster Defence Association" ұйымдарының кейбір топтары қолдаған. Дегенмен, Солтүстік Ирландияда бұл маргиналды көзқарас саналады. Оны Солтүстік Ирландия Ассамблеясында өкілдік ететін ешбір саяси партия, сондай-ақ Ұлыбритания және Ирландия Республикасы үкіметтері қолдамайды. "Ольстер" термині дәстүрлі түрде Солтүстік Ирландияны және Ирландия Республикасының бір бөлігін қамтитын Ирландияның төрт тарихи провинциясының бірін білдірсе де, бұл термин көбінесе ольстерлік лоялистер (Ольстер ұлтшылдығы осы ортадан туындаған) тарапынан Солтүстік Ирландияны атау үшін қолданылады.

Крейг 1921 жылы

1921 жылы қарашада Англо-Ирландия шарты бойынша келіссөздер жүргізіліп жатқанда, Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның премьер-министрлері Дэвид Ллойд Джордж пен сэр Джеймс Крейг арасында хат алмасу өтті. Ллойд Джордж Солтүстік Ирландияға 1920 жылғы Ирландия үкіметі заңы бойынша Ұлыбритания құрамында қалу немесе Оңтүстік Ирландия Доминион статусын алғанда, өзінің де Доминион болуы мүмкіндігін ұсынды. Басқа бір мүмкіндік – Стормонт парламенты Вестминстердің орнына Дублиндегі парламентке бағынышты болатын, біртұтас Ирландия Доминионының құрамына кіру еді. Крейг үшінші нұсқаның Солтүстік Ирландияның Оңтүстік Ирландиямен және басқа "теңдес Доминиондармен" бірдей Доминион статусын алуы мүмкін екенін айтты. Ол, "Солтүстік Ирландия Ұлыбританиямен байланыстың әлсіреуіне қарсы болса да, Вестминстердегі өкілдігінен айырылуды, біртұтас Ирландия Парламентіне қосылудан кем нұқсанды деп санайды" деді.

В. Ф. МакКой және Доминион мәртебесі

Ольстерлік ұлтшылдықтың бастауы 1946 жылы Солтүстік Ирландия үкіметіндегі бұрынғы министр В. Ф. Маккой осы мүмкіндікті жақтаған кезде басталды. Ол Солтүстік Ирландияның Канада, Жаңа Зеландия, Австралия және сол кездегі Оңтүстік Африка Одағы немесе 1937 жылға дейінгі Ирландия еркін мемлекеті сияқты саяси жүйеге ие доминион болуын қалады. Өмір бойы Ольстер одағының мүшесі болған Маккой, Солтүстік Ирландияның конституциялық мәртебесінің белгісіздігі Одақтың осалдығын арттырады деп ойлады, сондықтан ол өзінің шектеулі Ольстер ұлтшылдығының түрін Солтүстік Ирландияның Ұлыбританиямен қарым-қатынасын қорғаудың жолы ретінде қарастырды. 1970-ші жылдардың басында Билл Крейг басқарған Ольстер авангарды қозғалысының бірнеше мүшелері осыған ұқсас аргументтерді жариялады, оның ішінде профессор Кеннеди Линдсей ең белгілісі болды. 1970-ші жылдардың басында британ үкіметі Солтүстік Ирландия үкіметінің қызметін тоқтатқан кезде Крейг, Линдсей және басқалар бірнеше жыл бұрын Родезияда жарияланған сияқты Ұлыбританиядан тәуелсіздікті бір жақты түрде жариялауды (UDI) қолдады. Линдсей кейін осы мақсатта Британдық Ольстер Доминион партиясын құрды, бірақ ол 1979 жылға қарай ұмытылып кетті.

Лоялизм және Ольстерлік ұлтшылдық

Алғашқы Ульстер национализмінің нұсқалары Солтүстік Ирландияның мәртебесін сақтауға бағытталған болатын, бірақ қозғалыс 1970-ші жылдары, әсіресе 1972 жылы Солтүстік Ирландия Парламентінің қызметі тоқтатылғаннан кейін және аймақтағы саяси белгісіздік күшейгеннен кейін қайта жанданды. Гленн Барр, «Авангардтық унионисттік прогрессивті партиясының» Ассамблея мүшесі және «Ольстер қорғаныс қауымдастығының» жетекшісі, 1973 жылы өзін «Ольстер ұлтшылы» деп сипаттады. 1974 жылы Барр басқарған «Ольстер жұмысшылары кеңесінің» сәтті ереуілі Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Мерлин Рис тарапынан «Ольстер ұлтшылдығының көтерілісі» деп сипатталды. Еңбекші партиясының премьер-министрі Джим Каллаган да тәуелсіз Солтүстік Ирландияның өмір сүруі мүмкін деп ойлады. Ереуілден кейін лоялистер Ольстердің ұлтшыл идеяларын қабылдай бастады, әсіресе UDA осы ұстанымды қолдады. 1976 жылы «Ольстер лоялистерінің орталық үйлестіру комитеті» және 1977 жылы UDA-ның «Жаңа Ольстер саяси зерттеу тобы» тәуелсіз Ольстерге қатысты нақты ұсыныстар жасады. NUPRG құжаты «Діни бөліністің ар жағында» деген жаңа кіріспемен жақында қайта басылды. UDA-ға байланысты «Ольстердің лоялистік демократиялық партиясының» үміткері Джон Макмайкл, 1982 жылғы Оңтүстік Белфастқа қосымша сайлауда тәуелсіздікке қатысты келіссөздер негізінде науқан жүргізді. Алайда, Макмайклдың 576 дауыспен көрсеткен нашар нәтижесінен кейін UDA көп ұзамай бұл жоспарлардан бас тартты, бірақ Рей Смолвудс басшылығымен «Ольстер демократиялық партиясы» бұл саясатты қарастыра берді. «Ольстер тәуелсіздік партиясы» да қысқа ғана уақыт бойы жұмыс істеді, бірақ оның жетекшісі Джон Маккигтің 1982 жылы қаза болуынан кейін партия көбінесе тарап кетті.

Англо-ирландтық келісімнен кейінгі кезең

Бұл идея Англо-Ирландия келісімінен кейін жаңадан өркендеді, және Ольстер клубтары осы идеяны қарастырғандардың қатарында болды. Көптеген қоғамдық жиналыстардан кейін, Ulster Clubs мүшесі, пастор Хью Росс 1988 жылы Солтүстік Ирландия тәуелсіздік комитетін құрды, ол жақын арада Ұлыбританиядан Солтүстік Ирландияның толық тәуелсіздігін жақтаған Солтүстік Ирландия тәуелсіздік қозғалысы ретінде қайта пайда болды. 1990 жылғы Жоғарғы Банн сайлауында лайықты нәтиже көрсеткеннен кейін, топ Даунинг-стрит декларациясынан кейін үгіттік жұмыстарын күшейтті және Ұлы жұма келісімінен кейін бірден қолдаудың артуын байқады (сонымен қатар, тәуелсіздіктің негізі ретінде бүкіл Ольстерді қалаған Өзін-өзі анықтау үшін Ольстер қозғалысын сіңіріп алды). Дегенмен, нақты сайлауда сәттілікке жетпеді, және топ Россқа қарсы Channel 4 телеарнасының "Комитет" атты деректік фильміндегі айыптауларға байланысты одан әрі зардап шекті, бұл 2000 жылы топты ықпалды топ ретінде қайта құруға әкелді. UIM таратылғаннан кейін, Ольстер ұлтшылдығын Ольстердің үшінші жолы өкілдік етті, ол радикалды Ольстер ұлтшылдығының журналы "Ulster Nation" журналын шығаруға қатысты. 2001 жылдың ақпан айында саяси партия ретінде тіркелген Ольстердің үшінші жолы, Солтүстік Ирландия мәселесіне ерекше назар аудара отырып, Ұлыбританиядағы үшінші жолдың Солтүстік Ирландиядағы филиалы болды. Ольстердің үшінші жолы 2001 жылғы жалпы сайлауда Батыс Белфастқа парламенттік орынға таласты, бірақ кандидат және партия басшысы Дэвид Керр көп қолдау таба алмады. Солтүстік Ирландияның тәуелсіздігі әлі де қоғамның кейбір мүшелері үшін саяси дағдарыстың шешілуіне, осы дағдарыс Солтүстік Ирландия саясатын бүгінге дейін мазалап келеді, қадам ретінде қарастырылады. Кейбір экономистер мен саясаткерлер тәуелсіз мемлекеттің өмір сүруі мүмкін деп санайды, ал басқалары Солтүстік Ирландия Ұлыбритания немесе Ирландия Республикасының қолдауы болмаса, өмір сүре алмайды деп есептейді. Оны саяси партия қолдамаса да, 2011 жылғы халық санауы бойынша 533 085 адам өзін Солтүстік Ирландиялық деп жариялады. Бұл олар тәуелсіздікті жақтасады дегенді білдірмейді, алайда Солтүстік Ирландияның болашақ саясаты туралы сауалнамада сайлаушылардың 15% Солтүстік Ирландияның тәуелсіздігін қолдады.

Синдикализммен қарым-қатынасы

Ольстерлік ұлтшылдық – британ үкіметінің Одақтың болашағына қатысты белгісіздік тудырған тұсындағы юнионизм ішінде туындаған реакцияны білдіреді. Оның жетекшілері мен мүшелерінің барлығы юнионистер болған және Солтүстік Ирландияның Ұлыбританияның бір бөлігі ретіндегі мәртебесіне қатысты туындаған дағдарыстарға, мысалы 1970 жылдардағы билікті бөлісуге жасалған әрекеттерге немесе 1998 жылғы Белфаст келісіміне (сол кезде UIM шағын күшке айналған) жауап ретінде әрекет еткен. Мұндай жағдайларда осы идеологиялық қозғалыстың жақтастары біріккен Ирландияны болдырмау үшін британдық элементті ішінара (Достастыққа қатысты мәртебе) немесе толығымен (тәуелсіздік) жоюды дұрыс деп санайды. Дегенмен, Ольстерлік ұлтшылдыққа қолдау көрсету саяси өзгерістерге реакция ретінде көрінгенмен, теория сонымен қатар Ольстердің мәдени ұлтшылдығының және Ольстердің ерекше болмысы мен мәдениетінің маңыздылығын атап көрсетеді. Осы себепті Ольстерлік ұлтшыл қозғалыстар Оранж орденін қолдау және 12 шілдедегі даулы шерулерді осы мәдени мұраның маңызды бөлігі ретінде қолдаумен, сондай-ақ Ольстер шотланд диалектілерін сақтауға шақырумен көш бастады. Дәстүрлі протестанттық Ольстерлік ұлтшылдығынан өзге, кейде қақтығыстың шешімі ретінде сектанттық емес тәуелсіз Солтүстік Ирландия да ұсынылды. Бұған екі мысал – шотланд марксисі Том Нейрн және ирланд ұлтшылы Лиам де Паор.