Польшаның Балтық теңізіне қайта қосылу салтанаты

Кіріспе

1920 және 1945 жылғы рәсімдер

Польшаның Теңізге үйленуі – 1793 жылы Польшаның бөлінуі нәтижесінде жоғалған Балтық теңізіне Польшаның қайта қол жеткізуін символдайтын рәсім болды. Алғашқы рет бұл рәсім 1920 жылдың 10 ақпанында генерал Йозеф Халлер Пак қаласында өткізді. 1945 жылдың көктемінде, Польша-Совет әскерлерінің Померанияға басып кіргеннен кейін, бірнеше жерде осындай рәсімдер өтті. Ең әйгілі 1945 жылғы Теңізге үйлену рәсімдерін Польша армиясының сарбаздары 1945 жылдың 17 наурызында Мржежинода (Deep) және 18 наурызында жаңадан басып алынған Колобжег (Колберг) портында өткізді.

1920 жылы теңізге той

1919 жылдың қазан айында генерал Жозеф Галлер Польша армиясының Померания фронтының командирі болып тағайындалды. Бұл бөлім Версаль келісім-шарты бойынша Екінші Польша Республикасына берілген бұрынғы Германия империясының Помералия провинциясын бейбіт жолмен қайтару үшін құрылған. 1920 жылдың 18 қаңтарында 16-шы жаяу әскер дивизиясының бөлімдері Торуньға (Торн) кірді, ал келесі күндері польша сарбаздары солтүстікке қарай жылжып, ақыры 10 ақпанда Балтық теңізінің жағалауына жетті. Олардың ілгерілеуі баяу, бірақ тұрақты болды, кейбір саботаж оқиғалары болды, оларды шегініп келе жатқан немістер жасады. 10 ақпанның таңертеңінде генерал Галлер мен оның штабы Торуньдан (Торн) Пукке бара жатқанда Данциг Хбф теміржол стансасында Данциг еркін қаласындағы польша қауымының өкілдерімен кездесті. Галлер неміс провокациясынан қауіптеніп, пойызға отырды, оған Жозеф Вибицкийдің немересі доктор Жозеф Вибицкий кірді, ол оған Данцигтегі польша отбасылары қаржылаған екі платина сақинаны табыстады. Бір сақина кейін Пукта теңізге тасталды. Кездесуден кейін поезд Галлермен және басқа польша шенеуніктермен Пукке бет алды, онда оларды кашубтардың көпшілігі күтіп алды. Пук теміржол стансасында генерал атқа мініп, уландықтар тобымен бірге теңізге қарай жол тартты. Осы символдық оқиғаға Винсент Витос, Станислав Войцеховский, Мачей Ратай, Померания воеводасы Стефан Лашевский, Польшаның Данцигтегі еркін қаласындағы елшісі Мачей Бьезиадецкий, генерал Казимир Сосновский, доктор Жозеф Вибицкий және «Кашуб патшасы Антони Абрахам» куә болды. Салтанаттың басты бөлігі Рим-католик шіркеуінде өткізілді, онда священник Йозеф Врыца уағыз айтты. Польша теңіз флотының туы баталдырылып, 21 зеңбірек оғының құрметіне мачтаға Евгений Плавский мен Флориан Напиерала көтеріп қойды. Бұл Польшаның теңіз жағалауын енді теңіз флоты қорғап отыратынын символдық түрде білдірді. Генерал Галлер өзінің естеліктерінде (1964 жылы Лондонда жарық көрген) сол күні Пук шығанағының мұздап қалғанын, сондықтан жергілікті балықшылар мұзда тесік қазып, оған Галлер сақина тастағанын жазды. Сақина суға түспей бұрын мұз үстінде домалап өтті: «Бірнеше балықшы сақинаны қуа жөнелді, бірақ ешқайсысы ұстай алмады, ол мұзды суға түсті. Мен неге ұстамағанын сұрағанда, балықшылар болашақты болжайтын сияқты, оны Щецинде ұстаймыз деді». Сақинаны суға лақтырғаннан кейін Галлер былай деді: «Қасиетті Польша Республикасының атынан мен, генерал Жозеф Галлер, осы ежелгі славян Балтық теңізінің жағалауын өз бақылауымға аламын». Войцех Коссак осы оқиғалардан шабыт алып, 1931 жылы «Польшаның теңізге үйлену тойы» атты суретін салған. 1920 жылғы теңізге үйлену Пук портының солтүстігінде, Әскери-теңіз әуе күштеріне тиесілі аумақта өтті. Кейіннен сол жерде польшаның бүркіті және күні бейнеленген ескерткіш орнатылды. Ескерткіш 1939 жылы Германияның Польшаға шабуылы кезінде қиратылды. Оның көшірмесі қазір Пук портында генерал Галлердің бюстінің жанында тұр. 1920 жылдың 11 ақпанында, символдық үйленуден бір күн өткен соң, кашуб балықшылары Галлерді Виелка Виеске (қазіргі Владыславово) Балтық теңізінің ашық суларында тағы бір рәсімді өткізуге шақырды. Галлер шақыруды қабылдап, «Гвиазда Морза» («Теңіз жұлдызы») кемесіне отырды. Бұл генералдың жергілікті тұрғындар арасында өте танымал болуына себеп болды. Галлер Виелка Виес маңында жер учаскесін сатып алып, Галлерово деп аталатын ауданға негіз салды. Владыславово қаласы Виелка Виес және Галлерово біріктірілгеннен кейін құрылды.

In October 1919, General Jozef Haller was named commandant of the Pomeranian Front of the Polish Army, a unit created to peacefully recover former German Empire's province of Pomerelia, which was granted to the Second Polish Republic by the Versailles Treaty. On 18 January 1920, units of the 16th Infantry Division entered Torun (Thorn), and in the following days, Polish soldiers moved northwards, finally reaching the Baltic Sea coast on 10 February. Their progress was slow but steady, with a few incidents of sabotage, carried out by the retreating Germans. Early in the morning of 10 February, General Haller and his staff, on the way from Torun (Thorn) to Puck, met at Danzig Hbf. rail station with members of Polish community of the Free City of Danzig. Haller, fearing a German provocation, stayed in the train, which was entered by Dr. Jozef Wybicki, grandson of Jozef Wybicki, who handed to him two platinum rings, funded by Polish families of Danzig. One of the rings was later thrown into the sea in Puck. After the meeting, the train with Haller and other Polish officials headed for Puck, where it was welcomed by crowds of Kashubians. At the Puck Rail Station the General mounted a horse, heading towards the sea with a unit of uhlans. The symbolic event was witnessed, among others, by Wincenty Witos, Stanisław Wojciechowski, Maciej Rataj, Pomeranian Voivode Stefan Laszewski, Polish envoy to Free City of Danzig Maciej Biesiadecki, General Kazimierz Sosnkowski, Dr Jozef Wybicki, and the "King of the Kashubians, Antoni Abraham". Main point of the ceremony was marked by a Roman Catholic service, with a sermon told by Reverend Jozef Wrycza. Flag of the Polish Navy was blessed, and then, to the salvo of 21 guns, it was raised on a mast by sailors Eugeniusz Pławski and Florian Napierala. This symbolically meant that from then on, Polish seacoast was guarded by the Navy. General Haller in his memoirs (published in 1964 in London) wrote that on that day, the Bay of Puck was frozen, so local fishermen cut an ice hole, into which Haller threw the ring. Before it fell into the water, the ring rolled on the ice: "Several fishermen ran after the ring, but none of them managed to catch it, and it fell into the icy water. When I asked why they did not catch it, the fishermen prophetically answered they would catch it in Szczecin". After throwing the ring into the water, Haller said the following words: "In the name of the Holy Republic of Poland, I, General Jozef Haller, am taking control of this ancient Slavic Baltic Sea shore". Wojciech Kossak, inspired by these events, painted in 1931 "Polish Wedding to the Sea". The 1920 wedding to the sea took place north of the Port of Puck, in the area which belonged to the Naval Airforce. A commemorative post was later erected there, with a Polish eagle and the date. The post was destroyed during the 1939 German Invasion of Poland. Its replica now stands in the Port of Puck, next to the bust of General Haller. On 11 February 1920, a day after the symbolic wedding, Kashubian fishermen invited Haller to Wielka Wies (now Władysławowo), to carry out another ceremony, this time in the open waters of Baltic Sea. Haller accepted the invitation, and entered a cutter "Gwiazda Morza" ("Star of the Sea"). This made the General a very popular person among the locals. Haller himself purchased a plot of land near Wielka Wies, founding a district called Hallerowo. The town of Władysławowo was created after a merger of Wielka Wies and Hallerowo.

Мрежино (Регамунде)

1945 жылдың 17 наурызында Бірінші Варшава кавалерия бригадасының екі толық қаруланған улан полкі Грифце (Грейфенберг) қаласының басты базар алаңында дайын күйде тұрды. Комбрик, майор Станислав Аркушевскийдің бұйрығымен сарбаздар Требятoв (Трептов-ан-дер-Рега) арқылы Мрзежиноға бет алды. Жағалауға жеткен соң, капрал Сохачевский мен улан Кобилинский аттарымен суға кіріп, майор Аркушевскийден алған екі жүзікті теңізге лақтырды. Осы сәтте 2-ші және 3-ші полк уландары: "Біз теңізге мәңгілік адалдыққа ант етеміз" деп айтты. Кейбір дереккөздерде бұл антты тек майор Аркушевский ғана бергендігі айтылады. 1945 жылғы осы дәстүрлі той Мрзежинода бүгінге дейін сақталып келеді. Жыл сайын 17 наурызда патриоттық шаралар өтіп, атты әскерилердің қойылымымен рәсім қайтадан орындалады, сонда жүзіктер теңізге тасталады.

Колобжег (Колберг)

Бірінші совет бөлімшелері 1945 жылдың 4 наурызында Колобжегтің батыс шетіндегі Кольбергке келді. Сол күні Колобжег шайқасы басталды. 17 наурызға қарай немістер жағажайға және теңізге дейін ығыстырылды, ал 17-18 наурыз түнде қаланың қорғаушылары өз ұстанымдарын тастап, көп бөлігін Свинемюндеге эвакуациялауға шешім қабылдады. Салтанатты шара 18 наурыз күні кешке өтті. Колобжегтегі Польша қару-жарағы мұражайының директоры, польшалық тарихшы Пауль Павловский, қаланың 1945 жылғы Теңізге үйлену тойының негізгі орны ретінде таңдалғанын, себебі оның символдық маңызы зор болды, немістер оны бекініске (Festung Kolberg) айналдырған. Бұдан әрі, нацистік үгіт 1807 жылғы Кольберг қамалын мифке айналдырып, оның туралы қымбат фильм түсірді. Коломбжегтегі негізгі салтанат туралы шешім 18 наурыз күні таңертең, жаулық аяқталғаннан кейін қабылданды. Сол күні кешке Польшаның бірінші армиясының 7-ші жаяу әскер полкінің сарбаздары, кейін Польшаның премьер-министрі болған полковник Пётр Ярошевич ұйымдастырған үйлену тойына қатысуға тиіс болды. Салтанатты шара Орталық Еуропа уақыты бойынша сағат 16:00-де, яғни совет әскерлері мен коммунистік польша әскерлері қолданған Мәскеу уақыты бойынша сағат 18:00-де басталды. Осы сәтте 7-ші полктің 200-300-ге жуық сарбазы Колобжег портының кіреберісіне жақын орналасқан бекіністің қирандыларының жанында тұрды. Арнайы құрылған трибуна саяси офицерлерге толы болды, ал жақын маңдағы маяк неміс инженерлерімен жарылтылған. Кеш бұлтты болды, жақын арада қараңғылық қамтыды. Салтанатты шара католик дін қызметімен басталды, одан кейін польша ұлттық туы көтерілді, содан кейін 7-ші полк командирі майор Станислав Руссиян сөз сөйледі. Оркестр польша гимнін орындады, ал Ярошевич тағы бір сөз сөйледі, ол басқалармен қатар: Сақинаны Крессиде, Збараз маңында туған капрал Франциск Невиджайло теңізге лақтырды. Невиджайло да сөз сөйлеп, былай деді: "Біз ауыр және қанды еңбектен кейін мұнда, Теңізге келдік. Біздің еңбегіміз текке кетпегенін көріп отырмыз. Біз сені ешқашан тастамаймыз деп ант етеміз. Осы сақинаны толқындарыңа лақтыру арқылы, мен сені үйлендіремін, өйткені сен әрқашан біздікі болдың және әрқашан боласың".

The first Soviet units arrived at the western suburbs of Kołobrzeg (Kolberg) on 4 March 1945. The Battle of Kołobrzeg began on the same day. By 17 March the Germans were pushed back to the beach and the sea, and on the night of 17 18 March the defenders of the city decided to abandon their lines, and evacuate most units to Swinemünde. The ceremony took place on 18 March in the evening. Polish historian Pawel Pawlowski, manager of the Museum of Polish Weapons at Kołobrzeg says that the town was chosen for the main 1945 Wedding to the Sea due to its symbolic importance, as the Germans turned it into a fortress (Festung Kolberg). Furthermore, Nazi propaganda turned the 1807 Siege of Kolberg into a myth, making an expensive film about it. The decision about the main Kołobrzeg ceremony was taken on 18 March in the morning, after the hostilities had ended. On the same day in the evening, soldiers of the 7th Infantry Regiment of the First Polish Army were to take part in the wedding, which was organized by Colonel Piotr Jaroszewicz, who later became the Prime Minister of Poland. The ceremony began at 4 p. m. Central European Time, or at 6 p. m. Moscow Time, which was used by Soviet forces and Communist Polish troops. At this hour, some 200 300 soldiers of the 7th Regiment stood by the ruins of a fort near the entrance to the Port of Kołobrzeg. Specially constructed stand was filled with political officers, while the nearby lighthouse was in ruins, blown up by German engineers. The evening was cloudy, and soon it became to get dark. The ceremony began with a Roman Catholic service, followed by the raising of the Polish national flag, followed by a speech by Major Stanislaw Russijan, commandant of the 7th Regiment. The orchestra played the Polish anthem, and another speech was given by Jaroszewicz, who said, among others things:

The ring was thrown into the sea by Corporal Franciszek Niewidziajlo, who himself was born in Kresy, near Zbaraz. Niewidziajlo also gave a speech, saying: "We have come here, to the Sea, after a hard and bloody effort. We see that our effort has not been wasted. We swear that we will never leave you. By throwing this ring into your waves, I am marrying you, because you have always been and always be ours".