Кіріспе
Голландиялық философ және логик Эверт Виллем Бет (7 шілде 1908 – 12 сәуір 1964) – голландиялық философ және логик, оның еңбектері негізінен математиканың негіздерімен айналысты. Ол Significs тобының мүшесі болған.
Evert Willem Beth (7 July 1908 – 12 April 1964) was a Dutch philosopher and logician, whose work principally concerned the foundations of mathematics. He was a member of the Significs Group.
Өмірбаян
Бет Нидерландының шығысындағы Альмело деген шағын қалада дүниеге келді. Оның әкесі Амстердам университетінде математика мен физиканы оқыған, және сол жерде докторлық диссертациясын қорғап, ғылым кандидаты атағын алған. Эверт Бет Утрехт университетінде де сол пәндерді оқыды, бірақ содан кейін философия мен психологияны да зерттеді. Оның 1935 жылғы докторлық диссертациясы философия саласында болды. 1946 жылы ол Амстердамда логика және математика негіздері профессоры болды. Екі қысқа үзілістен басқа – 1951 жылы Альфред Тарскидің ғылыми жұмысына көмекші, ал 1957 жылы Джонс Хопкинс университетінде қонақ профессор ретінде жұмыс істеді – ол 1964 жылы қайтыс болғанға дейін Амстердамдағы лауазымын үздіксіз атқарды. Ол өзінің елінде логика және математика негіздері саласындағы алғашқы академиялық қызметкер болды, және осы кезеңде логиканы академиялық ғылым ретінде орнатудағы халықаралық ынтымақтастыққа белсенді үлес қосты. 1953 жылы Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Ол Амстердамда қайтыс болды.
Беттің анықталуы теоремасы
Беттің анықталу теоремасы бірінші реттік логикадағы қасиеттің (немесе функцияның немесе тұрақтының) жасырын анықталуы, оның ашық анықталуымен ғана мүмкін екенін көрсетеді. Беттің анықталуы туралы толыққанды түсіндірмелер бөлімде берілген.
Семантикалық кестелер
Беттің формальды логикаға қосқан ең танымал үлесі – семантикалық кестелер, олар – ұсыныс логикасы мен бірінші реттік логиканың шешім қабылдау процедуралары. Бұл Витгенштейннің шындық кестелері немесе Дж. Алан Робинсонның шешімдері сияқты семантикалық әдіс, Фреге, Рассел және Уайтхед, сондай-ақ Хилберт немесе тіпті Гентценнің табиғи дедукциясы сияқты теоремаларды формальды жүйеде дәлелдеуге қарама-қарсы. Семантикалық кестелер ұсыныс логикасы үшін тиімді шешім қабылдау рәсімі болып табылады, ал бірінші реттік логика үшін тек жартылай тиімді, себебі бірінші реттік логика Чирч теоремасы көрсеткендей, шешілмейтін. Көптеген адамдар, әсіресе логиканы зерттеумен таныс емес студенттер үшін, бұл әдіс интуитивті түрде қарапайым деп санайды және ол шындық кестесі әдісінен жылдам (n ұғымдық әрпі бар сөйлем үшін 2n қатарлы кесте қажет). Осы себептерге байланысты, мысалы, Уилфрид Ходжес өзінің кіріспе оқулығында – «Логика» – семантикалық кестелерді ұсынады, ал Мелвин Фиттинг компьютерлік ғалымдарға арналған «Бірінші реттік логика және автоматтандырылған теоремаларды дәлелдеу» баяндамасында да солай істейді. Біріншіден, формулалардың белгілі бір жиынтығы басқа формуланы қамтитынын дәлелдеу ниетімен басталады, формулалардың байланыстырушыларының (және бірінші реттік логикада кванторлардың) семантикасымен анықталған ережелер жиынтығы берілген. Әдіс – және (оны жоққа шығару) әрбір мүшесінің бір мезгілде шын екенін қабылдау, содан кейін ережелерді қолдану арқылы осы тізімді (ең қарапайым) формулалардың ағаш тәрізді құрылымына, әрбір мүмкін болатын тармақта қарама-қайшылық пайда болғанға дейін жеткізу. Осы кезде бұл тұжырымдаманың сәйкессіздігі анықталады, демек, формулалар бірлесіп қамтиды.
Бет үлгілері
Бұл классикалық емес логика үшін реляциялық модельдер класы (Крипке семантикасына қараңыз).