Тортона: Италия тарихы мен мәдениетінің қаласы

Кіріспе

Тортона (torˈtoːna; , ;) – Италиядағы Алессандрия провинциясындағы Пьемонт коммунасы. Тортона Скривия өзенінің оң жағасында, Маренго жазығы мен Лигурия Апеннин тауларының етегінде орналасқан. Оның Vho бөлігі Италияның ең әдемі ауылдары ("I Borghi più belli d'Italia") тізіміне кіреді.

Тарих

Көне заманда Дертона деп аталған бұл қала, По өзені аңғарының батыс бөлігіндегі римдік билік астындағы ең көне колония болған болуы мүмкін. Қала шамамен б.з.д. 123–118 жылдары маңызды жолдардың тоғысында – Via Postumia және Via Aemilia Scauri көшелері бірігіп Via Julia Augusta атанған жерде салынды. Осы орналасуы Дертонаны римдіктердің маңызды әскери бекетіне айналдырды. Страбон Италияның осы бөлігіндегі ең ірі қалалардың бірі деп сипаттайды, ал Плиний оның римдік колония болғанын жазады. Веллей оны республика кезінде құрылған қалалардың қатарында есімізді айтады, және Август тұсында қайтадан отарланғаны көрінеді; сондықтан кейбір жазбаларда оған Julia Dertona деген атақ берілген. Цезарьдің өлтірушісі Брут, Мутина шайқасынан кейін Марк Антонийді қуу кезінде Дертонада орналасқан, және империяның кейінгі кезеңдерінде әскерлердің орналасқан орындарының бірі болды. Тортонада ерте заманда епископтық құрылды, бірақ оның алғашқы епископтары – Пьемонттың алғашқы епискобы және Пауылдың серігі Барнабаның шәкірті болған Тортондық Маркиан сияқты – тек аңызға жатады. 9 ғасырға дейін қала епископтың билігінде болды; 1090 жылы Тердона деген атпен еркін коммунаға айналды. 1133 жылы епархия Милан архиепископтығынан Генуяның жаңа архиепископтығына (CE "Ломбардия") бөлінді. 1155 жылы Фридрих Барбаросса Тортонаны қоршап алып, басып алып, толығымен қиратты, бір тас та қалдырмады. Орта ғасырларда Тортона гвельфтердің адал одақтасы болды және бірнеше рет, әсіресе Фридрих Барбароссаның шабуылынан қирады. 1260 жылдан 1347 жылға дейін қала түрлі итальяндық ақсүйек отбасылары мен авантюристтердің билігінде болды. 1347 жылы Тортона Милан герцогтығының құрамына енді және 1735 жылға дейін сонда қалып қойды. Осы кезеңдегі билеушілердің бірі – Фачино Кане болды, ол Ломбардиядағы тұрақсыз жағдайларда көптеген иеліктер мен зор байлық жинады, оны әйелі Беатрисқа мұра қалдырды және достарымен бірге оның Филиппо Мария Висконтимен некелесуін ұйымдастырды. Макиавелли айтқандай, "Осы одақ арқасында Филиппо күшті болды және Милан мен бүкіл Ломбардияны қайта иеленді. Ол Беатрисқа көрсеткен көптеген игіліктері үшін ризашылық білдіріп, оны адалдықтан айырып, өлім жазасына кесті". Содан кейін Польша мұрагерлік соғысының салдарынан қала Сардиния королінің бақылауына өтті, ал Савой үйінің титулдарына "Тортона графы" деген атақ қосылды.

Known in ancient times as Dertona, the city was probably the oldest colony under Roman rule in the westernmost section of the Valley of the Po, on the road leading from Genua (Genoa) to Placentia (Piacenza). The city was founded c. 123–118 BC at the junction of the great roads; the Via Postumia and the Via Aemilia Scauri which merged to become the Via Julia Augusta. The site made Dertona an important military station under the Romans. Strabo speaks of it as one of the most considerable towns in this part of Italy, and from Pliny wrote that it was a Roman colony. Velleius mentions it among those founded under the Republic, it appears to have been recolonised under Augustus; some inscriptions therefore give it the title of Julia Dertona. The assassin of Caesar, Brutus, encamped at Dertona on his march in pursuit of Mark Antony, after the Battle of Mutina, and it was one of the places where a body of troops was usually stationed during the later ages of the empire. A bishopric was founded at Tortona early, but its first bishops are purely legendary, like Saint Marcianus of Tortona, called the first bishop of Piedmont and a disciple of Barnabas, the companion of Paul. Until the 9th century, the city was under the rule of its bishop; in 1090 it became a free commune with the name of Terdona. In 1133 the diocese was separated from the archbishopric of Milan to the new archdiocese of Genoa (CE "Lombardy"). In 1155 Frederick Barbarossa besieged, captured and leveled Tortona to the ground, leaving not one stone upon another. During the Middle Ages, Tortona was a faithful ally of the Guelphs and was destroyed several times, notably by Frederick Barbarossa. From 1260 to 1347 the city was dominated by a series of different Italian noble families and adventurers. In 1347, Tortona was decisively incorporated into the territories of the Duchy of Milan, under which remained until 1735. One of the rulers in this period was Facino Cane, who in the unsettled affairs of Lombardy had assembled a string of lordships and great wealth which he bequeathed to his wife, Beatrice, and arranged with his friends that a marriage should be effected between her and Filippo Maria Visconti. According to Machiavelli "By this union Filippo became powerful, and reacquired Milan and the whole of Lombardy. By way of being grateful for these numerous favors, as princes commonly are, he accused Beatrice of adultery and caused her to be put to death". Then following the vicissitudes of the War of the Polish Succession, the city was occupied by the King of Sardinia, and "count of Tortona" was added to the titles of the House of Savoy.

Колли Тортонези

Тортона – қаладан Лигурия шекарасына дейін созылған, Colli Tortonesi деп аталатын аймақтың орталығы. Бұл аймақ өнімдерінің көп түрлілігімен және қарқынды шарап өндірісімен белгілі, оның ішінде Барбера, Долчетто, Москато және Тиморассо шараптары бар. Тиморассо – бұл өңірдің 14 ғасырға дейін тарихы бар, жергілікті шарабы. Бұл жердің тағы бір маңызды өнімі – трюфельдер, ал Colli Tortonesi Пьемонтта ақ трюфель, қара трюфель және scorzone трюфельдерінің үш түрін табуға болатын жалғыз аймақ.