Кіріспе
Хорват ақыны Сильвие Страхимир Краньчевич (17 ақпан 1865 – 29 қазан 1908) – хорват ақыны. Оның 1890-жылдары шыңына жеткен ойлы поэзиясы хорват поэзиясындағы жаңа үрдістердің бастауы болды.
Silvije Strahimir Kranjčević (; 17 February 1865 – 29 October 1908) was a Croatian poet. His reflexive poetry, reaching its zenith in the 1890s, was a turning point that ushered modern themes in Croatian poetry.
Ерте өмір
Краньчевич Сень қаласында дүниеге келген. Жасөспірім кезінде көңілсіз болған ол гимназияда орта білімін аяқтады, бірақ бітірмеді. Римдегі Germanico Hungaricum институтына қабылданған соң, дін қызметкері болуға ниеттенгенімен, ойын өзгертіп, институтты тастап кетті. Мәңгілік қалада өткен қысқа уақыт жылдар өткен соң оның поэзиясында көрініс берді. Ол Загребте тіл және тарих пәнінің мұғалімдеріне арналған бір жылдық курсқа қатысты. «Азаматтық мектептерде» оқытушы дипломын алып, Босния мен Герцеговинаға жұмыс істеуге кетті. Мостар, Ливно, Биелина, Сараево: осы қалаларда ол сабақ берді және өлеңдер жазды. Краньчевич албан мәдениетіне де үлес қосты; албан жазушысы Гердж Фишта Босниядағы францискан мектебінде оқығанда, босниялық Грга Мартич пен Краньчевичпен танысты, олар сол кезде Боснияда тұрды. Мартич пен Краньчевич Фиштада әдеби сезімді оятып, дамытты. Ол өзінің алғашқы өлеңі «Завет» (Серті) 1883 жылы Римге аттанар алдында бірнеше ай бұрын жариялады. Өлеңі жарық көрген «Hrvatska vila» журналының редакторы сол кездегі белгілі жазушы және саясаткер Евгений Кумичич болды, ол белгісіз жас ақынның өлеңдеріндегі күрескерлік рухты ынтамен қарсы алды. Краньчевич 1884 жылы Римнен тағы екі өлеңін – «Pozdrav» (Сәлемдеме) және «Senju gradu» (Сень қаласына) – Сушақтағы «Sloboda» журналына жіберді. Римнен қайтқаннан кейін «Vienac» журналында «Noć na Foru» (Форумдағы түн) атты туындысын жариялады. Саяси көзқарастары бойынша ол Старчевичтің және Хорватиялық құқық партиясының жақтасы болды. Оның өлеңдерінің көңіл көтеріңкі емес, қайғылы түрі Хорватиядағы венгрлердің басқыншылығымен байланысты.
Бугаркинье
Оның алғашқы өлеңдер кітабы "Бугаркинье" (1885) туған жері Сенжде жарық көрді. Ол өзінің үш негізгі тақырыбын жариялады: Отан, Адам және Әлем. Краньевич оларды өзгертпеді, тек тереңдетіп зерттеді. "Бугаркинье" – Балқандағы эллегиялық халық әндеріне берілген дәстүрлі атау. Кітапқа алғашқы сын-пікірді классикалық филолог және әдеби сыншы hr "Вьенац" журналында жазды. Шрепель Краньевичтің "көрікті қиялын" және "шынайы поэтикалық құлшынысын" атап өтті, бірақ өлеңдерінің сапасының біркелкі еместігіне өкініш білдірді. Дегенмен, ол "Хорватия Парнасында жаңа дарынды ақын пайда болды" деген қорытындыға келді. Кейінгі әдебиетшілер "Бугаркиньеге" одан да көп мақтау айтты. Ұлы жазушы Мирослав Крлежа оның Краньевичті нағыз "бостандық туын көтерген" ретінде көрсеткенін айтты. Соңғы кездегі әдебиет тарихшысы hr оның өлеңдерінің болашақты көре білу және ащы энергиясы, кейде пафос пен риторикаға бойындаса бірақ, жалпыға ортақ және әлемдік тақырыптарды қамтығанын, бұл жас Краньевичтің Август Харамбашич сияқты замандастарынан ерекшелендіргенін айтты, оның негізгі тақырыптары – сөздік патриотизм немесе романтикалық махаббат болған. "Бугаркинье" поэтикалық және саяси бағдарламаны қалыптастыруға тырысты, Август Шеноаға арналған арнау өлеңі Краньевичтің поэзиялық кредосын білдірді, ал Хорватияға, халыққа және жұмысшыға арналған өлеңдер ақынның ұлттық және саяси сенімдерінің үш тірегі болды. Краньевич Киелі кітаптар мен классикалық мысалдарды, сондай-ақ христиандық және иудаизм тарихынан алған символизмді пайдаланды; олардың аллегориялық сипаты ақынның адамзаттың негізгі мәселелеріне арналған өлеңдеріне сай келді.
Кейінгі өмірі
Оның келесі өлеңдер кітабы "Таңдалған өлеңдер" он жылдан астам соң, 1898 жылы жарық көрді. 1890-жылдар оның поэзиялық шығармашылығының қарыштап өркендеген кезеңі болды. Одан кейін тағы екі кітабы жарыққа шықты: 1902 жылы "Trzaji (Quivers)" және 1908 жылы "Poems". Сараевода ол сегіз жыл (1895–1903) бойы Босния үкіметі басып шығарған "Нада" әдеби журналының редакторы қызметін атқарды. Журналдың ресми редакторы – кең көкжиеңілі бар, Антун Густав Матошқа көмек қолын созған үкімет кеңесшісі Коста Хёрман болды, бірақ ол редакциялық саясат мәселесінде Кранжчевичке сенді. Осындай еркіндік "Наданы" сол заманғы ең көрнекті хорват жазушыларын өз төңірегіне жинады, нәтижесінде ол хорват модернизміне дейінгі әдеби қозғалысының ең маңызды журналына айналды. Кранжчевич өзінің көптеген әдеби очерктері мен сындық мақалаларын осы журналда жариялады.