Кіріспе
Мисамис Ориентал, Филиппин Клауерия, ресми түрде Клауерия муниципалитеті () – Филиппиннің Мисамис Ориентал провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 52 478 адамды құрайды. Мисамис Ориенталдың теңізге шығу жолы жоқ жалғыз муниципалитеті. Сонымен қатар, ол провинцияның жер ауданы бойынша ең ірі муниципалитеті болып табылады.
Claveria, officially the Municipality of Claveria (; ), is a 1st class municipality in the province of Misamis Oriental, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 52,478 people. It is the only landlocked municipality of Misamis Oriental. It is also the largest in terms of land area in the province.
Тарих
Қала бір кездері "Тикала" деп аталатын, бұл жергілікті тілде "ғажайып" деген мағынаны білдіреді. Тикалаға бір кездері "хигаунон" тайпасының жауынгері, Дату Манлумупог билік еткен. "Хигаунон" – "жердің халқы" дегенді білдіреді. Хигаунон тайпасы қарапайым өмір салтын ұстанған, бірақ табиғатқа үлкен құрметпен қараған. Олар үшін кең және бай орта – өмірдің көзі, бұл олардың ерекше дату жүйесінде көрінеді, мысалы: Ауыл шаруашылығына арналған дату – Игбабасук; Аңшылыққа арналған дату – Панумануд; Суға құрмет көрсетуге арналған дату – Булалакук және т.б. Қарапайым өмір салтына қарамастан, оларды "Бункател Ха Булаван" деп аталатын қасиетті кодекс біріктірген. Оның ілімі бойынша, жер – жоғары жаратушы Магбабаяның барлық адамдарға сыйға берген нәрсесі. Жер – өмір, сондықтан оны ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу үшін, ұлы-ұлы ата-бабаларымыздың рухымен күтіп-баптау керек, олар оны күзетіп отырады. 1912 жылы испан иезуит миссионері және Ясаанның пасторы ә. Хуан Ирас осы жерге келіп, Тикаланың атын Филиппиннің испан генерал-губернаторы Дон Нарсисо Клаверия и Зальдуаның құрметіне Клаверия деп өзгертті. Саяси тұрғыдан алғанда, Клаверия Букиднон провинциясының муниципалды ауданына қарасты. 2968 нөміріндегі, "Артади заңы" ретінде белгілі заң қабылданғаннан кейін, ол Букидноннан бөлініп, 1921 жылдың 21 ақпанында Мисамис Ориентал провинциясына, Балингасаг муниципалды ауданының (MPDC LGU Claveria) әкімшілік бақылауына берілді. Клаверия 1950 жылдың 22 шілдесінде Мисамис Ориентал провинциясының тәуелсіз муниципалитеті мәртебесіне ие болды, бұл сол кездегі президент Эльпидио Кирино қол қойған 334 нөміріндегі жарлық арқылы іске асырылды. 1998 жылдың 2 ақпанында "Себу Пасифик" әуе компаниясының 387 рейсі Клаверияның қарауындағы 2248 метрлік Сумагая тауының беткейіне құлады. Ұшақтағы 104 адамның барлығы қаза тапты.
География
Ол жағалаудағы қалалар мен құрамдас қалалармен шектеледі. Вильянуэвадан солтүстікке, солтүстік-батысқа және батысқа қарай Гингогқа дейін; оңтүстікке – Букидоннан; және шығысқа – Агусан-дель-Нортеден. Муниципалитетке провинцияның астанасы Кагаян-де-Ородан қоғамдық көлікпен (жалға берілетін микроавтобустар, джипнейлер) баруға болады. Қаланың орталық бөлігіне ("Поблацион") жету үшін сағаттық сапар қажет. Клауерия – Мисамис Ориенталдың 23 қаласының ішіндегі ең ірісі, ол провинцияның жалпы жер ауданының үштен бірін құрайды. Муниципалитеттің қазіргі жер ауданы 2006 жылғы деректер бойынша 825 км² құрайды, бұл 1990 жылғы мәліметтерде көрсетілген 894,90 км²-ден азайған. Аумақтық даулар бірнеше көршілес аймақтар тарапынан туындады, олар: Гингог қаласы, Балингасаг, Виллануэва, Жасан қалалары және Букидон облысының Малитбог қаласы.
Топография
Қаланың жер бедері көбінесе таулы-безір, көлбеу төбелермен және тіктеу жартастар мен тік беткейлермен сипатталады. Топырағы Жасан балшығына жатады, терең топырақ профилімен (1 метрден астам) және жылдам су өткізгіштікке ие. Ол әдетте қышқыл (pH 3,9-дан 5,2-ге дейін), төмен катион алмасу қабілетімен (CEC), төменнен орташаға дейінгі органикалық заттар мөлшерімен (1,8%), жоғары алюминий қанықтығымен және қолжетімді фосфор мен алмастырылатын калийдің төмен деңгейімен ерекшеленеді.
Тіл
Клаверияда себуан немесе бинисая/бисая тілдері кеңінен қолданылса да, халықтың көпшілігі филиппин тілінде – ұлттық тілде, сондай-ақ мектептер мен мемлекеттік кеңселерде кеңінен қолданылатын ағылшын тілінде сөйлей алады. Муниципалитетте өзіндік диалектісі бар туалас тайпа бар, олар "Бинукид" немесе Хигаонон тілінде сөйлейді. Бинисая/Бисая – Клаверия тұрғындарының үйде қолданатын күнделікті тілі. Тағы да ілокано, капампанган және хилигайнон тілдері де муниципалитеттегі тиісті қауымдастықтарында әртүрлі деңгейде қолданылады.
Дін
Халықтың шамамен 85% -дан астамы рим католиктері, ал қалғаны протестанттар мен басқа діндерді ұстанады. Әр барангайдың өз католик шіркеуі бар, ал Побласиондағы шіркеу бүкіл қала үшін бас шіркеу болып табылады. Лурдес Анасы шіркеуі муниципалитет ішінде католик дінінің орталығы саналады. Барангай Апоскахойда "Доалнара" деп аталатын айрықша топ бар, ол жергілікті тұрғындар арасында өз нанымдарымен ерекшеленетін адамдар қауымы. Бұл топтың өкілдерінің ерекше өмір салты соңғы жылдары қызу пікірталас тудырды. Қала тұрғындарының діни сенімдері әртүрлі болғанымен, барлығы бейбіт және үйлесімді өмір сүреді.
Экономика
Жергілікті экономика көбінесе ауыл шаруашылығымен байланысты. Оның кірісі негізінен егін шаруашылығы, таза су өнімдері және мал мен құс өнімдерінен түседі. Егін шаруашылығына көкөністер, жүгері, тамыр жемістер, кофе және күріш кіреді. Қызанақ пен бұрыш өсіру айналада кең таралған.
Үкімет
Клаверия муниципалитетін қала әкімі және вице-мэр басқарады, егер біріншісі қатыспаса, вице-мэр оның орнына кіріседі. Қалалық кеңес қаладан тағайындалған 8 кеңесші, Барангай капитандық лигасының президентінен 1 және Клаверияның Санггуниянг Кабатан (Жастар кеңесі) төрағалары лигасының президентінен 1, барлығы 10 кеңесші (кагавад) құрайды.
Білім
Қала – бүкіл провинцияның ең басты ауыл шаруашылығы мектебі, Оңтүстік Филиппин ғылым және технология университетінің Клаверия кампусының (бұрынғы MOSCAT) орналасқан жері. Клаверияда барлығы 7 ұлттық орта мектеп және 2 орталық мектеп бар. Барлық 24 барангайдың өзіне тән бастауыш мектебі бар. Сонымен қатар, муниципалитет аумағында жекеменшік мектепке дейінгі, бастауыш және орта мектептер де жұмыс істейді.
Белгілі тұлғалар
Аквилино Пиментел-младший, көбінесе Нене Пиментел деп танылатын, филиппин саясаткері. Ол 2000 жылдан 2001 жылға дейін Филиппин Сенатының президенті қызметін атқарды. Ол бұрынғы Сенат төрағасы Аквилино Пиментел III-нің әкесі.