Лагуиндинган: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Лагуиндинган муниципалитеті, ресми түрде Лагуиндинган муниципалитеті () – Филиппиннің Мисамис Ориентал провинциясындағы 4-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 26 363 адамды құрайды. Оның ең танымал нысаны – Кагаян-де-Оро мен Илиган қалаларының арасында орналасқан Лагуиндинган әуежайы.

Тарих

Лагуиндинган бұрын "Далигдиган" деп аталған, бұл атау "далигдиг" сөзінен туындаған – Солан арнасынан тамшылап ағатын суды білдіреді, және "диган" – ерте қоныс аударушылардың шатыр мен қабырғаларын салу үшін қолданған бури өсімдігі. Кейін аталған атау "Лагуиндинган" болып өзгерді, себебі оны айту оңай және әуенді. Пунта-Сулавандағы ескі испан порты "Моогтың" болуы Лагуиндинганға қоныс аударушылар келгенге дейін бұл жердің қарақшылар, қаскөйлер мен бандиттердің тығылған орны болғанын көрсетеді, себебі бұл муниципалитет бұрын тығыз орманмен жабылған. Калисто Касерес есімді батыл адам отбасымен бірге Алубиджидтен көшіп келіп, мұнда тұрақты орнықты. Басқа қоныс аударушылар (Лусон мен Висаядан келген мигранттарды қоса) одан кейін келіп, жақын арада бұл жер гүлденген қауымға айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кагаян-де-Ороның азаматтары мен үкімет шенеуніктері Лагуиндинганда жасырынып жүрді. Лагуиндинганда жапон әскерлерінің Илиганға барудың орнына қайықпен өтуіне мүмкіндік берген кедергі жасау күштері құрылды. Филиппин Тәуелсіз Шіркеуі алғашқы қауымда құрылған алғашқы діни ұйым болды. Діни қазіргі Сальседо төбесі деп белгілі жерде орналасқан шағын шіркеудің болуы діни қауымның бар екенін көрсетеді. Ондағы крест бүгінгі күнге дейін тұр, қазіргі өсіп келе жатқан қаланың құрылуының үнсіз куәсі. Лагуиндинган – Кагаян-де-Оро муниципалитетіне қарасты Алубиджидтің бір бөлігі болған. Алғашқы Барио Тениенте Мариано Сальседо (Каусаган, Кагаян-де-Оро) болды, оны Кагаян қаласының әкімі тағайындады. Алубиджид муниципалитетке айналған кезде Просесо Пакана Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін бірінші Баррио лейтенанты болды. Кейін Лагуиндинганды муниципалитетке айналдыру жобасын қаланың алғашқы муниципалдық мэрі болған Глисерио Сальседо (Тениенте дель Баррио) бастады. Қала құруға қолдау білдірген барангайлар Сулаван тобы деп белгіленді: Кибагот, Синай, Маусвагон, Моог, Гаси, Аромахон, Тубажон, Самбулаван, Лапад және Либерти. 1963 жылдың 23 маусымында №5612 Хаус Билл арқылы Президент Диосдадо Макапагал 3824 РА-ға қол қойып, Лагуиндинган муниципалитетін құрды. Самбулаван атауы "Сулаван" сөзінен шыққан, себебі бұл жер төбеде орналасқан, немесе бисая тілінде "илая" – күн шығатын жерге қарай көтеріледі, ондағы күннің жарқыраған сәулесі көзге түседі, сондықтан бисая тілінде "Сулау" деп атайды. Бұл жер "сабунган" немесе әтеш-тоқаш ұрысы өткізілетін орын ретінде де белгілі.

Laguindingan used to be called "Daligdigan" coined from the words "daligdig", meaning trickling water from Soloan Creek, and "digan", a buri plant, which was used by the early settlers as roofing and walling materials. The name later evolved into "Laguindingan" because it is easier to pronounce and has a melodious sound. The presence of an old Spanish port "Moog" at Punta Sulawan manifest the claim that before the settlers came to Laguindingan, the place was the hideout of robbers, pirates and bandoleros because of the once thick forest cover of the municipality. A brave man named Calixto Caseres together with his family moved in from Alubijid and settled for good. Other settlers (including migrants from Luzon and Visayas) followed and soon the place became a thriving community. A number of Cagayan de Oro civilians and government officials hide in Laguindingan during the second world war. Blocking force was established in Laguindingan that let Japanese soldiers to use boat instead going to Iligan. The Philippine Independent Church was the first religious order established in the early community. The religious presence was evidenced by the Chapel erected on the highest promontory now known as Salcedo's Hill. The cross still stand today. The silent witness of the establishment of the now growing town. Laguindingan, was a sitio of Alubijid under the municipality of Cagayan de Oro. The first Barrio Teniente was Mariano Salcedo (from Kauswagan, Cagayan de Oro) which was appointed by the Alcalde de Cagayan. When Alubijid became a municipality, Proceso Pacana became the first Barrio Lieutenant until the end of World War II. Later a move to make Laguindingan a municipality was spearheaded by Glicerio Salcedo (Teniente del Barrio) who became the first Municipal Mayor of the town. The barangays that joined the move for township was known as the Sulawan Block namely: Kibaghot, Sinai, Mauswagon, Moog, Gasi, Aromahon, Tubajon, Sambulawan, Lapad and Liberty. On June 23, 1963, through House Bill No. 5612, President Diosdado Macapagal signed RA 3824, creating the municipality of Laguindingan. Sambulawan derived from the word "Sulawan" because the place is situated on a hill or in Bisaya "ilaya" going up where the sun rises its bright lights is glaring to the eye, thus "Sulaw" in bisaya. The place is also known as a place of "sabungan" or where cock fights are held.

Демография

2020 жылғы санақта Лагуиндинганның халқы 26 363 адамды құрады, халық тығыздығы .

Экономика

Лагуиндинган, Мисамис Ориентал қазір Солтүстік Минданаоға жаңа қақпа болып табылады. Осы жерде Кагаян-де-Оро қаласының ескі Лумбия әуежайын алмастырған жаңа Лагуиндинган әуежайы орналасқан. Ауылдық жерлерді электрмен жабдықтау миссиясын жүзеге асыратын "МОРЕСКО-1" кооперативінің бас кеңсесі де осында. Ол Мисамис Ориенталдың батыс бөлігінде, Опол қаласынан Лугайтқа дейін электр қуатын тарату франшизасына ие. Кооператив Кагаян-де-Ороның 15 бариосында, Талакаг, Букиднон қалаларының және барлық барангайларының, сондай-ақ Илиган қаласының бір бөлігінде жұмыс істейді. Тағы бір дамып келе жатқан сала – қолмен тоқылған жібек. Лагуиндинган, Мисамис Ориенталда орналасқан "Ayala Beneficiaries Association Inc." мүшелері тоқыған Минданао жібегі, әуежай құрылысынан зардап шеккен. Бүгінде ауыр техника, машиналар және көлік құралдары тауарлары саудасы гүлденген коммерциялық сала болып табылады. "Lohas Hotel" және "Moresco Lodge" жаңа туристік қонақ үйлер. Сонымен қатар, Маусвагон мен Тубаджон тас жолы бойындағы жағажайлар мен бассейндер жергілікті тұрғындар үшін тағы бір қызығушылық тудырады. Лагуиндинганның "Бальсасы" – жергілікті экономиканы дамытатын жүзбелі коттедждер де туристерді қызықтырады. Бұл қала Минданаоның Бальса астанасы атанды. Лагуиндинган әр сенбі сайынғы "Табу" деп аталатын теңіз өнімдері базарымен де мәшһүр. Мұнда бөтелкедегі теңіз кірпісі, теңіз шөптері, мұзқұмыршақтар мен қабықшалар, сондай-ақ артритке ем болатын теңіз қияқтың барбекюмен пісірілген балығын ("Тинапан" деп те атайды) және Омега-3 майына толы дәмді балық ("Пиньяхун" деп те атайды) сатып алып, жеуге болады. Көршілес қалалардан балық әкеліп сауда жасалады. Жүгері, маниока және копрадан басқа, ең көп өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімі – "Ең жақсы темекі". Осы темекі өнеркәсібі қаланың және оның көршілес қалаларының ондаған жылдар бойы дамуына ықпал етті. Әуежай салынар алдында темекі өнеркәсібі де кәсіпкерлерді қызықтырды. Сенбілік базар қаланың мал шаруашылығымен де атақты болуына себеп болды, мұнда сиырлар, шошқалар, тауықтар мен ешкілер сатылды. Алубиджид және Либертад қалалары да осы саудадан пайда тапты, сондай-ақ Кагаян-де-Оро қаласы да, олар осы жерден жас шошқа етін алады. Бүгінде жағажай туризмімен қатар, дамып келе жатқан тағы бір сала – Тубаджон, Лагуиндинган, Мисамис Ориентал теңізінде кездесетін экзотикалық теңіз жануарларына су астында шолу жасау.

Laguindingan Misamis Oriental is now the new gateway to Northern Mindanao. It is where the new Laguindingan Airport is located replacing the old Lumbia Airport of Cagayan de Oro. The Cooperative that has a mission or Rural Electrification sits here which is MORESCO 1 Head Office. It has a power distribution franchise for the west part of Misamis Oriental from the towns of Opol to Lugait It operates in 15 barrios of Cagayan de Oro and the whole town and barangays of Talakag, Bukidnon and portions of barangays in Iligan City. Another growing industry is the hand crafted silk. The Mindanao silk which is woven by members of Ayala Beneficiaries Association Inc., based in Laguindingan, Misamis Oriental affected by the construction of the airport. Today Commercial enterprises is a thriving industry for Heavy Equipment, machinery and transport vehicles merchandise. Lohas Hotel and Moresco lodge are the new tourist inns available. Also beach and swimming pool is another attraction for the local which are located on Mauswagon to Tubajon road side resorts. Another tourist attraction is the Balsa of Laguindingan, the floating cottages that fuel the local economy. It had made the Town the Balsa Capital of Mindanao. Laguindingan is also well known for its famous sea food every Saturday Market also known as "Tabu" in bisaya. Here you can buy and eat sea urchins in bottles, sea weeds, sea clams and snails, and the famous cure for arthritis the sea cucumber with the barbecue fish on sticks also known in bisaya as "Tinap an" and the delicious fish rich in Omega 3 oil also known as " Pinyahun". Fishes from neighboring towns are also brought here for trading. The common agricultural produce aside from corn or Maize, cassava and copra is the "Finest Tobacco". This has driven the town to progress and its neighboring towns for decades. The tobacco industry before the Airport is also an attraction for Businessmen. The Saturday market had also made the town famous for the lives stock industry were cows, pigs, chickens and goats were traded. Neighboring towns Alubijid and Libertad had benefited from this trading as well as Cagayan de Oro, where here the Lechonero's get those young pork here. Today another flourishing industry for Beach tourism being developed is also the scuba diving where the rich exotic sea creatures are found in the sea of Tubajon Laguindingan Misamis Oriental.