Кіріспе

Грекия теңіз күштерінің (Πολεμικό Ναυτικό) тарихы қазіргі Грекияның тууымен басталады. Елдің теңіздік сипатына байланысты, бұл күш Грекия қарулы күштерінің ең маңызды түрі болып табылады.

Революция кезіндегі әскери-теңіз флоты

Грекияның Тәуелсіздік соғысының басында грек теңіз күштері негізінен Гидра, Спетсай және Порос аралдарының, сондай-ақ Псара және Самос аралдарының сауда флотынан құралды. Флоттың табысқа жетудегі маңызы зор болды. Оның мақсаты – Османдық әскери-теңіз флотының оқшауланған Осман гарнизондарын жабдықтауын және Осман империясының Азия провинцияларынан қосымша күштер жіберуін мүмкіндігінше болдырмау еді. Грек теңізшілерінің тәжірибесі мол болғанымен, көбінесе қаруланған сауда кемелері болған жеңіл грек кемелері тікелей шайқаста түрік кемелеріне қарсы тұра алмады. Сондықтан гректер отты кемелерді (πυρπολικά немесе μπουρλότα) пайдаланып, үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Константинос Канарис сияқты батыл теңізшілер осындай кемелерді пайдалану арқылы халықаралық даңққа ие болды. Гидралық Андреас Миаулис басшылығымен грек флоты алғашқы жеңістерге қол жеткізіп, материктегі көтерілістің сақталуын қамтамасыз етті. Алайда, Грекияда азаматтық соғыс басталғанда, солтүстік Грекияның сұлтаны Мұхаммед Әлиден көмек сұрады. Ішкі дау-дамағдарлықтар мен флотты дайын күйде ұстауға байланысты қаржылық қиындықтарға тап болған гректер 1824 жылы Касос пен Псараны басып алу мен жоюға, сондай-ақ Самос пен Геронтаста жеңіске қарамастан, Модонға египет әскерінң қонуына жол берді. Революция 1827 жылы Наварино шайқасына үлкен державалардың араласуына дейін құлдырау қаупіне тап болды. Бұл шайқаста Египет-Осман флоты Ұлыбритания, Франция және Ресей империясының біріккен флотынан жеңілді, бұл Грекияның тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Иоаннис Каподистрия жаңадан азат етілген Грекияның губернаторы болғанда, грек флоты тәуелсіздік үшін соғысқа қатысқан азаған кемелерден тұрды. "Теңіз істері" министрі Константинос Канарис болды, ал сол кездегі флоттың ең қуатты кемесі – 1825 жылы АҚШ-та салынған "Геллас" фрегаты еді. Теңіз флоты штаб-пәтерін Порос аралында орналастырды және теңіз базасында жаңа кемелердің құрылысы басталды, ал ескі кемелер біртіндеп қызметтен шығарылды. Сонымен қатар, офицерлерді оқыту жөніндегі жұмыстар күшті дамыды. Жастар бастапқыда Школи Эвельпидон әскери мектебінде оқытылып, кейін теңіз флотына ауыстырылды, себебі Теңіз академиясы болған жоқ. 1831 жылы Грекияда анархия орнады, Мани түбегі мен Гидра сияқты көптеген аймақтар көтеріліске шықты. Осы көтеріліс кезінде Порста тоқтаған "Геллас" флагмандық кемесін адмирал Андреас Миаулис өртеп жіберді. Кейіннен Каподистрия бірнеше айдан соң қаза тапты.

Король Оттонның Грек патшалық теңіз флоты

Жаңа патша Отто 1832 жылы британдық HMS Мадагаскар әскери кемесімен Грекияның астанасы Нафплионға келген кезде, грек флоты 1 корвет, 3 бриг, 6 голет, 2 канонерлік қайық, 2 бу кемесі және тағы бірнеше кіші кемеден тұратын. Бірінші әскери-теңіз мектебі 1846 жылы «Людовикос» корветіне құрылды және оның директоры болып Леонидас Паласкас тағайындалды. Алайда офицерлердің тиімсіз даярлығы, модернизацияны жақтаушылар мен тәуелсіздік үшін күрестің ардагерлерінің дәстүрлерін сақтаушылар арасындағы қайшылықтар, теңізде тәртіп сақтау және қарақшылармен күресуге шектелген, шектеулі және тиімсіз теңіз флотына әкелді. 1850 жылдары әскери-теңіз флотының прогрессивті күштері жеңіске жетті және флотқа қосымша кемелер келді. 1855 жылы Англиядан темір винтті бірінші кемелерге тапсырыс берілді. Бұл «Панопи Ι (ατμόπλοιο)», «Пликсавра», «Афроесса (ατμοημιολία)» және «Сфендони» бу кемелері болды. Грек теңіз флоты соғыстағы алғашқы шығынын 1940 жылдың 15 тамызында (жауласудың ресми басталуына екі ай қалғанда) «Элли» крейсері итальяндық «Дельфино» су асты қайығымен батырылғанда көрді, бұл, мүмкін, Муссолинидің бұйрығымен жасалған. Грек-итальян соғысы кезінде Теңіз флоты Эгей және Ион теңіздерінде конвойларды сүйемелдеуді өз міндетіне алды және Отранто бұғазында итальяндық жабдықтау конвойына қарсы үш сәтсіз шабуыл жасады. Ең маңызды рөл су асты қайықтарға берілді, олар ескіргенімен, Адриатика теңізінде бірнеше итальяндық жүк кемелерін батырып, осы процесте бір су асты қайығын жоғалтты. Алайда грек су асты қайық күштері (алты қайық) Италия мен Албания арасындағы жабдықтау желілерін күрт бұзуға қабілетсіз болды (1940 жылдың 28 қазаны мен 1941 жылдың 30 сәуірі аралығында итальяндық кемелер Отранто бұғазы арқылы 3 305 рейс жасады, 487 089 әскери қызметкерді, оның ішінде 22 далалық дивизияны және 584 392 тонна жүкті тасыды, ал жалпы жеті сауда кемесі мен бір сүйемелдеуші кемені жоғалтты). Нацистік Германия Грекияға шабуыл жасағанда, Теңіз флоты Люфтваффеден ауыр зардап шегіп, 1941 жылдың сәуірінде бірнеше күн ішінде 25 кемені жоғалтты. Содан кейін қалған флотты (бір крейсер – атақты грек крейсері «Георгиос Аверов», алты эсминец, бес су асты қайығы, үш торпедалық қайық және бірқатар қосымша кемелер) Египеттің Александрия қаласына көшіру туралы шешім қабылданды. Осы оқиғада 50 адам қаза тапты.

Қазіргі заман 19501990

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Грекия Корольдік теңіз флоты британдық және итальяндық кемелердің берілуі арқасында айтарлықтай күшейтілді. Ұйым да сол дәуірдегі заманауи теңіз доктриналарына сәйкес өзгерді және 1952 жылы НАТО-ға қосылғаннан кейін ескі соғыс кемелерінен бас тартылды. 1950 жылдардың басында АҚШ-тың әскери көмегі елдің қарулы күштерінің негізін құрады. Грекия Корольдік теңіз флоты алғашқы "Канон" класты (сонымен қатар "Босвик" деп те аталады) эсминдерін алды, олар британдық эсминдерінен бас тартылғанда "Жануарлар" (Θηρία) деп аталды. Келесі маңызды өзгеріс 1970 жылдардың басында болды, ол кезде Грекия Жерорта теңізіндегі теңіз күштері арасында алғаш болып зымырандық қарумен жабдықталған жылдам шабуыл кемелерін ("La Combattante II") және 209 типті суасты кемелерін тапсырыс берді, ал АҚШ-тың әскери көмегі FRAM II типті эсминдер түрінде жалғасты. 1979 жылы Грекия теңіз флоты Нидерландыда екі заманауи "Стандарт" класты фрегатқа тапсырыс берді. Бұл соңғы 40 жылда қолданылған кемелердің орнына жаңа негізгі су үсті кемелерін сатып алудың алғашқы жағдайы болды.

Қазіргі

1990 жылдардағы онжылдықта Грекияның әскери-теңіз күштері едәуір күшейтілді. "Гидра" класының (MEKO 200 HN) және "Стандарт" класының фрегаттарының келуі, сондай-ақ зымырандық корветтерге, "Посейдон" класының (209 типті) суасты кемелеріне және теңіз тікұшақтарына жасалған тапсырыстар ескірген кемелерді қызметтен шығаруға мүмкіндік берді. Бұл ретте, Грекия 1992 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінен төрт эсминец алғаннан кейін, басқарылатын зымырандармен жабдықталған эсминецтерді алған Жерорта теңізі елдерінің арасында алғашқы болып табылды. Алайда, олардың төртеуі де кейіннен қызметтен шығарылды, себебі олардың электроникасы мен зымырандары қазіргі заманғы жағдайда тиімді емес деп есептелді. Жаңарулар жалғасты, Грекия 214 типті суасты кемелерін, ауадан тәуелсіз қозғалту жүйесімен жабдықталған, Sikorsky S 70B 6/10 Aegean Hawk тікұшақтарын және Ресейден сырғанамалы кемелерді тапсырыс берді. Жоспарларға "Стандарт" класының фрегаттарын жаңа электроника және радар жүйелерімен жаңғырту, "Глаукос" және "Посейдон" класының суасты кемелерін жаңа сонарлармен, электроникамен және ауадан тәуелсіз қозғалту қозғалтқыштарымен (Neptune 1/2 бағдарламалары) жаңғырту, сондай-ақ АҚШ Әскери-теңіз күштерімен екі эсминецтің сатып алуы бойынша келіссөздер жүргізілуде.