Тұқулур империясы (1861-1890): Сенегалдағы тұқулур халқының ислами мемлекеті, Омар Талл құрған Тижания халифаты, діни соғыс және жаңа территориялар бағындыру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Африкадағы сүнни империясы (1861–1890)
Sunni empire in West Africa (1861–1890)
Тюкулер империясы (الخلافة التجانية; сонымен қатар Тиджания Джихады мемлекеті немесе Сегу Тукулор немесе Тиджания халифаты немесе Умария мемлекеті деп те аталады) (1861–1890) – Сенегалдың Тюкулер халқының Эльхадж Омар Футию Талл құрған он тоғызыншы ғасырдың ортасында құрылған ислам мемлекеті.
The Toucouleur Empire (الخلافة التجانية; also known as the Tijaniyya Jihad state or the Segu Tukulor or the Tidjaniya Caliphate or the Umarian State) (1861–1890) was an Islamic state in the mid nineteenth century founded by Elhadj Oumar Foutiyou Tall of the Toucouleur people of Senegal.
Негізгі деректер
Омар Талл 1836 жылы қажылықтан «Әл-Хадж» және Суданның Тиджания тариқатының халифасы атағымен оралды. Сокотода ұзақ тұрғаннан кейін, 1840 жылдары Фута Джалон аймағына (қазіргі Гвинея) көшіп келді. Мұнда ол Тиджания ғылымы бойынша маңызды еңбегін аяқтады, содан кейін әскери күреске көңіл бөлді. Омар Талл ислам үшін бұрынғы сенімдерге табынушы жаңа аймақтарды жаулап алуды жоспарлады. Омар Таллдың үндеуі 19 ғасырдың ортасында Сахель аймағының көптеген тұрғындарына, оның ішінде фула, сонинке, моорлар және басқаларға тартымды болды. Көптеген қарашар адамдар жергілікті діни және әскери элиталарға наразылық білдірді. Құлдар ислам жолында күресіп, бостандыққа ұмтылды. Этностық жағынан әртүрлі, қатысы жоқ адамдар жаңа әлеуметтік жекелікті және мүмкіндіктерді тапты. Еуропалықтардың билігіндегі қауымдар шетелдіктерді қуу үшін Таллға үміт артты. Марабут отбасылары діни ықпалына қоса саяси билікке ие болуды армандады. 1851 жылы ол өзінің қауымын Тамба патшалығында Дингвирайе қаласын құру үшін көшірді. Патша Ямби оған жылдық төлемді ұсынып, жер берді. Бірақ көп ұзамай Таллдың қару-жарақ жинауы Тамба басшыларын алаңдата бастады. Таллға жіберілген бірнеше елшілер кері қайтарылды, тіпті бір танымал гриот исламға көшті. Ямби алдын ала шабуыл жасады, бірақ 1852 жылдың қыркүйегінде жеңіліске ұшырады. Ол Бамбукты басып алды, содан кейін 1855 жылдың сәуір айында Каартаның астанасы Ниоро-ду-Сахельді жаулап алып, оны өзінің астанасы етті. 1855 және 1856 жылдары жаңадан бағындырылған бамбара халқы исламның енгізілуіне қарсы көтерілді. Масинаның Амаду III Сегудің фаамасы Бина Алиге исламды қабылдауы шартымен көмек берді. 1861 жылдың қаңтарында Масина әскері Ба Лоббо басшылығымен 8000 атты әскер, 5000 жаяу әскер және 1000 мушкеттермен жұмылдырылды. Олар Нигер өзенінің оң жағалауындағы Тиода, Сансандингке қарсы, Бамана күштерінің қалдықтарымен қосылды. Ақпанның ортасында екі каноэ флоты өзен ортасында шайқасты. Омардың 500-ге жуық әскері Тио маңындағы ауылға өздігінен шабуыл жасады, бірақ тұтқындалып, жойылды. Бірақ келесі күні Омар әскерін екі топқа бөліп, түнде өзеннен өтіп, одақтас күштерді жеңді. 1861 жылдың 10 наурызында Сегу шайқасындағы шешуші жеңісінен кейін Талл қаланы өзінің Тукулер империясының астанасы етті. Масинаның ықпалымен тағы бір бамбара көтерілісі болды.
Omar Tall returned from the Hajj in 1836 with the titles of El Hadj and caliph of the Tijaniyya brotherhood of the Sudan. After a long stay in Sokoto, he moved to the Fouta Djallon region (in present day Guinea) in the 1840s. Here, he completed a major work on Tijaniyya scholarship; after this he started to focus on military struggle. Omar Tall planned to conquer new pagan territory for Islam. Omar Tall's message appealed to a large cross section of the Sahelian population in the mid 19th century, including Fula, Soninke, Moors, and others. Many lowerclass people had grievances against local religious or military elites. Slaves aspired to gain freedom fighting for Islam. Rootless individuals of mixed ethnic background found new social identity and opportunities. Communities under the power of Europeans looked to Tall to drive off the foreigners. Marabout families hoped to gain political power in addition to their religious influence. In 1851 he moved his community to found the city of Dinguiraye in what was then the Kingdom of Tamba. The king, Yambi, granted him the land in return for a yearly payment. Soon, however, Tall's continued stockpiling of weapons began to worry the Tamba leaders as well. After a series of emissaries to Tall were rebuffed, and one prominent griot even converted to Islam, Yambi pre emptively attacked the community but was defeated in September 1852. He conquered Bambouk, then seized Nioro du Sahel, the capital of Kaarta, in April 1855, which became his capital. In 1855 and 56, his newly conquered Bambara subjects rebelled against the imposition of Islam. Amadu III of Masina lent aid to Bina 'Alī, the faama of Segou, on condition that he accept Islam. In January 1861 the Massina army was mobilized under the leadership of Ba Lobbo with 8,000 cavalry, 5,000 infantry and 1,000 musketeers and was joined at Tio, on the right bank of the Niger opposite Sansanding, by what was left of the Bamana forces. In mid February two fleets of canoes clashed in mid stream. About 500 of Umar's troops attacked a village near Tio on their own initiative, and were caught and destroyed. The next day, however, Umar split his army into two wings, which crossed the river at night and crushed the allied forces. After a decisive victory in the Battle of Segou on March 10, 1861, Tall made the city the capital of his Toucouleur Empire. Another Bambara revolt broke out, instigated by Massina.
Ахмеду Биік және төмендеу
Омар Талл қайтыс болғаннан кейін, оның немере інісі Тидиани Талл Ахмаду Таллмен билік үшін күресті, Массинадағы соғысты жалғастырып, астанасын Бандиагараға көшірді. Сегуде Ахмаду билеуін жалғастырып, фула аристократиясының қарсылығына қарсы империяны орталықтандыруға тырысты. Осы мақсатта ол Сегудің бамбара тайпаларының арасында қолдаушылар таба алды. Дегенмен, Фута-Тородан шыққан Тородбелер империяның жоғарғы лауазымдарында қала берді. Ахмадудың ағалары Агибу мен Мохтар, Сегу мен Массинаға қарсы соғыстар кезінде Дингвирайеде қалған болатын, 1870 жылдары Ниоро мен Конякариде билікті басып алуға әрекеттенді, бірақ екеуі де жеңіліп, түрмеге қамалды. Ахмаду олардың орнына тағы бір ағасы Мунтаганы тағайындады. Ол 1884 жылы бүлік көтеріп, Ахмадуды сарайын Ниороға көшіруге мәжбүр етті. Ал француздар өздерінің билік аймағын кеңейтуді жалғастырды. Олар 1891 жылы Ниороны басып алып, Ахмадуды Бандиагараға қуды. 1893 жылы француздар империяны толығымен жойып, Ахмадуды Сокотоға жер аударып жіберді.
At his death, Omar Tall's nephew Tidiani Tall contested the succession with Ahmadu Tall, continuing the war in Massina and installing his capital at Bandiagara. At Segou, Ahmadu continued to reign, fighting to centralize the empire against the resistance of the Fula aristocracy. To that end he cultivated a base of support among the Bambara natives of Segou. Still, Torodbe from Futa Toro dominated the upper ranks of the empire. Ahmadu's brothers Aguibou and Mokhtar, who had been left in Dinguiraye during the wars against Segou and Massina, attempted to take power themselves in Nioro and Koniakary during the 1870s, but were both defeated and imprisoned. Ahmadu replaced them with another brother, Muntaga. He in turn rebelled in 1884, pushing Ahmadu to move his court to Nioro. The French, meanwhile, continued to expand. They captured Nioro in 1891 and drove Ahmadu to Bandiagara. In 1893 the French took final control, ending the empire and sending Ahmadu into exile in Sokoto.
Үкімет және экономика
Тукулер империясының басқаруының басты мақсаттарының бірі – ислам туын көтеріп, мемлекет тұрғындарын біріктіру болды. Осы мақсатта, әділдік пен исламдықты қадилер мен марабтар корпусы жүзеге асырды. Мемлекет тікелей діни және зайырлы салықтармен, сондай-ақ саудаға салынатын кедендік алымдар арқылы қаржыландырылды. Омар Таллдың Бамана империясын жаулап алуына ішкі тұрақсыздық пен орталықсыздану мүмкіндік берді, бірақ бұл ортаңғы Нигер өңірін басқаруды қиындатты. 1860 жылдары инфляция өршіп, әскерлер жабдықтау үшін кең аумақтарға шабуыл жасады, себебі мемлекеттің халықтан салық жинап, әскерге жалақы төлеуге немесе азықтандыруға жеткілікті билігі болмады. Қауіпсіздіксіздік пен жағалаудағы қару-жарақ саудасы сауда жолдарын солтүстік-оңтүстік Нигерден Ниоро мен Сегуді байланыстыратын шығыс-батыс бағытына ықпал етті. Ахмаду билігіне қарай империя үкіметі жоғары деңгейде құрылымдалған, провинциялардың губернаторлары қадилермен, әскери қолбасшылармен және салық жинаушылармен бірге жұмыс істеді, барлығы Халифа тағайындаған. Сегуде орналасқан министрлер әділет, Нигер өзенінің флоты, мемлекеттік қазына, еуропалықтармен және басқа да шетелдік державалармен қарым-қатынас, сауда және т.б. сияқты салаларды басқарды. Армия кәсіби және иерархиялық құрылымға ие болды, негізгі құрамында диван күзетшілері болды және мемлекет бюджетінің көп бөлігін басқарды.
One of the main aims of governance under the Toucouleur Empire was to unify the population of the state under the banner of Islam. To that end, justice and islamization were handled by a corps of qadis and marabouts. The state was funded by direct religious and secular taxes, as well as customs duties on trade. Omar Tall's conquest of the Bamana Empire was facilitated by internal instability and decentralization, but this made rule of the middle Niger difficult. In the 1860s inflation was rampant, and troops raided widely to obtain supplies, since the state did not have a firm enough grip on the country to tax the people and pay or feed soldiers. Insecurity and the arms trade with the coast helped shift trade away from the north south Niger routes towards an east west axis linking Nioro to Segou. At least by the reign of Ahmadu, the government of the Empire was highly structured, with governors of the various provinces seconded by cadis, military commanders and tax collectors, all appointed by the Khalifa. Ministers based in Segou managed various portfolios such as justice, the Niger river fleet, the public treasury, relations with Europeans and other foreign powers, commerce, etc. The army was professionalized and hierarchichal, with a core of sofas bodyguards, and commanded most of the state's budget.
Мұра
Сахел аймағының кең аумағы, бұрын Тукулер империясын қамтыған, бүгінде Омар Таллдың жорықтарының нәтижесінде мұсылман болып табылады.
A large swath of the Sahel territory that once encompassed the Toucouleur Empire is now today Muslim due to the campaigns of Omar Tall.