Кіріспе
Есепке алу термині
The revenue recognition principle is a cornerstone of accrual accounting together with the matching principle. They both determine the accounting period in which revenues and expenses are recognized. According to the principle, revenues are recognized when they are realized or realizable, and are earned (usually when goods are transferred or services rendered), no matter when cash is received. In cash accounting—in contrast—revenues are recognized when cash is received no matter when goods or services are sold. Cash can be received in an earlier or later period than obligations are met (when goods or services are delivered) and related revenues are recognized that results in the following two types of accounts:
Accrued revenue: Revenue is recognized before cash is received. Deferred revenue: Revenue is recognized when cash is received. Revenue realized during an accounting period is included in the income.
Табысты тану принципі, сәйкестендіру принципімен бірге, жинақтау есебінің негізгі тасы болып табылады. Олар екеуі де кірістер мен шығыстарды есепке алу кезеңінде қалай тану керектігін анықтайды. Осы принципке сәйкес, кірістер олар іске асырылған немесе іске асырылуға жарамды болған кезде танылады және ақша қашан түскеніне қарамастан, олар табысқа ие болады (әдетте тауарлар өткенде немесе қызметтер көрсетілгенде). Ал ақшалай есептеуде кірістер тауарлар мен қызметтер сатылған уақытына қарамастан, ақша түскен кезде танылады. Ақша міндеттемелер орындалғаннан бұрын немесе кейін (тауарлар немесе қызметтер жеткізілгенде) түсуі мүмкін, соның салдарынан екі түрлі шот пайда болады:
The revenue recognition principle is a cornerstone of accrual accounting together with the matching principle. They both determine the accounting period in which revenues and expenses are recognized. According to the principle, revenues are recognized when they are realized or realizable, and are earned (usually when goods are transferred or services rendered), no matter when cash is received. In cash accounting—in contrast—revenues are recognized when cash is received no matter when goods or services are sold. Cash can be received in an earlier or later period than obligations are met (when goods or services are delivered) and related revenues are recognized that results in the following two types of accounts:
Accrued revenue: Revenue is recognized before cash is received. Deferred revenue: Revenue is recognized when cash is received. Revenue realized during an accounting period is included in the income.
Жинақталған кіріс: Кіріс ақша түскенге дейін танылады.
Болжамды кіріс: Кіріс ақша түскен кезде танылады.
Есепті кезеңде алынған кіріс табысқа енгізіледі.
The revenue recognition principle is a cornerstone of accrual accounting together with the matching principle. They both determine the accounting period in which revenues and expenses are recognized. According to the principle, revenues are recognized when they are realized or realizable, and are earned (usually when goods are transferred or services rendered), no matter when cash is received. In cash accounting—in contrast—revenues are recognized when cash is received no matter when goods or services are sold. Cash can be received in an earlier or later period than obligations are met (when goods or services are delivered) and related revenues are recognized that results in the following two types of accounts:
Accrued revenue: Revenue is recognized before cash is received. Deferred revenue: Revenue is recognized when cash is received. Revenue realized during an accounting period is included in the income.
Кірістер мен ақшалай қаражаттың уақыты
Жиналған кіріс (немесе жиналған активтер) – тауарлар немесе қызметтерді жеткізуден түсетін түсімдер сияқты активтер. Кіріс тауар немесе қызмет жеткізілген кезде танылады, ал осыған байланысты кіріс тармағы жиналған кіріс ретінде есепке алынады. Осы сомаға арналған ақша кейінгі есептік кезеңде түседі, онда ол жиналған кірістен шегеріледі. Алдын ала алынған кіріс (немесе кейінге қалдырылған кіріс) – бұл міндеттеме, мысалы, тауарлар немесе қызметтерді кейінгі есептік кезеңде жеткізу үшін қарсы тараптан алдын ала алынған ақша. Тауар немесе қызмет жеткізілген кезде кіріс танылады, байланысты кіріс тармағы есепке алынады және алдын ала алынған кіріс азаяды. Мысалы, компания 1 қаңтарда клиенттен жылдық бағдарламалық қамтамасыз ету лицензиясы үшін алдын ала төлем алады. Бірақ компанияның қаржы жылы 31 мамырда аяқталады. Сондықтан, жинақтау әдісін қолданатын компания, алынған төлемнің бес айлық бөлігін (5/12) ғана сол қаржы жылының кірісіне қосады. Қалған сома сол жылғы баланстағы алдын ала алынған кіріс (міндеттемелер) тармағына қосылады.
Алдын ала төлемдер
Алдын ала төлемдер сатудың жеткілікті дәлелі болып есептелмейді, демек сату толыққанға дейін түсім тіркелмейді. Алдын ала төлемдер кейкелген кіріс ретінде қарастырылады және толық сома төленіп, тауар жеткізілгенге дейін (яғни міндеттемелер орындалғанға дейін) міндеттемелер ретінде есепке алынады.
Сату кезінде танылмаған кірістер
Ереже бойынша, тауар қорын сатудан түсетін кіріс сату кезінде есепке жазылады, бірақ бірнеше ерекшеліктер бар. Қайта сатып алу шарттары: Қайта сатып алу шарты – компания тауарды сатумен және оны кейбір уақыттан кейін қайта сатып алуға келісумен байланысты. Егер қайта сатып алу бағасы тауардың барлық құны мен оны сақтауға байланысты шығыстарды қамтитын болса, тауар сатушының балансында қалады. Басқаша айтқанда, сату болған жоқ. Қайтару: Болашақ қайтарудың көлемін анықтауға мүмкіндігі жоқ немесе қайтару көрсеткіші өте жоғары компаниялар кірісті қайтару құқығы толыққаннан кейін ғана есепке алуы керек. Болашақ қайтару санын бағалай алатын және салыстырмалы түрде төмен қайтару көрсеткіші бар компаниялар кірісті сату кезінде есепке ала алады, бірақ болжамды болашақ қайтаруды ескеруге тиіс.
Ұзақ мерзімді келісімшарттар
Бұл ерекшелік негізінен құрылыс (ғимараттар, стадиондар, көпірлер, автомобиль жолдары және т.б.) сияқты ұзақ мерзімді келісімшарттарға қатысты, сондай-ақ ұшақтарды, қару-жарақтарды және ғарышқа ұшу жүйелерін әзірлеуге байланысты. Мұндай келісімшарттар құрылысшыға (сатушыға) жобаның әртүрлі кезеңдерінде (мысалы, салынған әрбір 10 шақырым жол үшін) сатып алушыға есеп беруге мүмкіндік беруі керек. Егер келісімшартта меншік құқығын берумен бірге баға және төлем шарттары нақты көрсетілсе, сатып алушы толық соманы төлеуге, ал сатушы жобаны аяқтауға міндетті болса, кірістер, шығындар және жалпы пайданы құрылыстың барысына (яғни аяқталу пайызына) сәйкес әр кезеңде тануға болады. Мысалы, егер жыл ішінде ғимараттың 25% аяқталса, құрылысшы келісімшарт бойынша күтілетін жалпы пайданың 25% көлемін тануы мүмкін. Бұл әдіс басым. Дегенмен, консервативтік принципке сәйкес, күтілетін залал толық және дереу тануға тиіс. Есептің талаптарынан бөлек, ұзақ мерзімді жобалардың құнын бақылау және материалдық-техникалық базаны, еңбек ресурстарын, жабдықты, қаржыны және уақытты оңтайландыру (OPTM4) үшін бюджеттерді және шын мәніндегі деректерді салыстыру үшін аяқталу пайызын есептеу қажеттігі туындайды. Ұзақ мерзімді келісімшарттың кірісін анықтау әдісі күрделі болуы мүмкін. Әдетте, аяқталу пайызын есептеу үшін екі әдіс қолданылады: (i) жалпы бюджеттік шығынға қатысты жинақталған шығындардың пайызын есептеу; (ii) жалпы көлемге қатысты аяқталған жұмыстың пайызын анықтау. Екінші әдіс дәл, бірақ күрделі. Мұны іске асыру үшін қаржы, қойма, кадрлар және жұмыстың құрылымдық декомпозициясы (WBS) негізінде жоспарлау мен кестелеуді біріктіретін ERP жүйесінің көмегі қажет, сондай-ақ барлық шығындар компоненттерін WBS элементтерінің бірімен байланыстырып тіркеу керек. Мұндай толық интеграцияланған модульге ие келісімшарттық ERP жүйелері өте сирек. Аяқталған келісімшарт әдісі тек аяқталу пайызын қолдану мүмкін болмаған жағдайларда немесе келісімшартта өте жоғары тәуекелдер болғанда ғана қолданылуы тиіс. Бұл әдіс бойынша кірістер, шығындар және жалпы пайда жоба толық аяқталғаннан кейін ғана танылады. Осылайша, егер компания тек бір жобамен айналысса, оның кіріс есебі соңғы жылға дейін 0 доллар кіріс және 0 доллар құрылыс шығындарын көрсетеді. Дегенмен, консервативтік принципке сәйкес, күтілетін залал толық және дереу тануға тиіс.
Өндірістік базаның аяқталуы
Бұл әдіс сату жүрмеген жағдайда да кірісті тануға мүмкіндік береді. Бұл шаруашылық өнімдері мен минералдарға қатысты. Осы өнімдерге дайын нарық бар, бағасы сенімді деңгейде сақталған, бірліктері өзара алмастырылатын және сату мен тарату айтарлықтай шығындарды талап етпейді.