Кіріспе

Австриядағы әуендер: Айсризенвельт ("Мұз алыптары әлемі" деген мағынада) – Австрияның Верфен қаласында, Зальцбургтен оңтүстікке қарай 40 шақырым жерде орналасқан табиғи әуендер. Үңгір Альп тауларының Тенненгебирге бөлігіндегі Хохкогель тауының ішінде жатыр. Бұл әлемдегі ең үлкен мұз үңгірі, 42 километрден аса ұзындығы бар және жыл сайын шамамен 200 000 турист келеді. Үңгірдің кіреберісі жыл бойы ашық болғандықтан, қыстың суық желдері үңгірге кіріп, ішіндегі қарды қатырады. Жазда үңгірдің ішіндегі суық жел кіреберіске қарай соғып, мұзды формалардың еруіне тосқауыл қояды.

Тарих

Eisriesenwelt үңгірін алғаш рет 1879 жылы Зальцбург қаласынан келген табиғат зерттеушісі Антон Поссельт ашқан, бірақ ол үңгірдің алғашқы екі жүз метрін ғана зерттеді. Оның ашылуына дейін үңгір тек жергілікті тұрғындарға ғана белгілі болған, олар оны тозаққа апаратын есік деп санап, зерттеуден бас тартқан. 1880 жылы Поссельт өз зерттеулерін альпинистік журналда жариялады, бірақ бұл хабар тез ұмытылды. Зальцбургтік үңгіртанушы Александр фон Мёрк Поссельт ашқандығын есінде сақтаған аз адамдардың бірі болды. Ол 1912 жылдан бастап үңгірге бірнеше экспедиция ұйымдастырды, оның ізінен басқа зерттеушілер де келді. Фон Мёрк 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты, оның күлін сақтайтын урна үңгірдегі нишада орналасқан. 1920 жылы зерттеушілерге арналған Форшерхютте атты үй салынды және тауға көтерілуге арналған алғашқы жолдар жасалды. Үңгірдің күрт танымал болуына байланысты көп ұзамай туристер келе бастады. Кейін тағы бір үй, доктор Одл үйі, сондай-ақ Верфен және Теннекке дейінгі жолдар салынды. 1955 жылы 90 минуттық жолды 3 минутқа дейін қысқартқан кабельдік жол (канат жол) салынды. Бүгінде Eisriesenwelt үңгірі Австрияның Ұлттық орман комиссиясына тиесілі, ол 1928 жылдан бері оны Зальцбург үңгіртану қауымдастығына жалға берген. Орман комиссиясы кіру билеттерінен түсетін табыстың белгілі бір пайызын әлі де алып отыр.

Сапарға

Үңгір жыл сайын 1 мамырдан 26 қазанға дейін ашық. Оның жұмыс уақыты шілде және тамыз айларында сағат 9:00-ден 16:30-ға дейін, мамыр/маусым және қыркүйек/қазан айларында сағат 9:00-ден 15:30-ға дейін. Үңгірдің ішіндегі температура көбінесе мұздану температурасынан төмен болады, сондықтан жылы киім кию ұсынылады. Үңгірге кіргеннен кейін суретке түсуге рұқсат жоқ. Экскурсия үңгірдің кіреберісінен басталып, ішке қарай Поссельт залына дейін жалғасады – ортасында Поссельт мұнарасы деп аталатын сталагмит орналасқан үлкен бөлме. Поссельт мұнарасынан өткеннен кейін үңгірдің қабырғасында Антон Поссельттің зерттеуінің ең шеткі нүктесін көрсететін күлді айқыш кездеседі. Сол жерден 25 метр биіктікке көтерілетін және ең көп мұз жиналатын айманды көрсететін Ұлы мұз беткейін көруге болады. Содан кейін скандинавия мифологиясындағы алыптың атымен аталған Химрдің қамалы орналасқан. Мұнда сталактиттер Фриганың жамылғысы немесе Мұз орган деп аталатын формацияны құрайды. Келесі кезекте Александр фон Мёрк соборы – үңгірдегі ең үлкен бөлмелердің бірі және фон Мёрк күлінің соңғы топырағы. Экскурсияның соңғы аялдамасы – үңгірге бір шақырым тереңдікте және жер астында 400 метрде орналасқан Мұз сарайы. Осы жерден келушілер кіреберіске қайта оралу үшін үңгір арқылы кері жол тартуы керек. Үңгірді аралап шығуға шамамен бір сағат 15 минут уақыт кетеді.