Кіріспе

Мадхубани өнері (алғашқыда Митила өнері) – Үндістан мен Непалдың Митила аймағында кездесетін сурет салу стилі. Оның атауы Үндістанның Бихар штатындағы Мадхубани ауданынан шыққан. Житварпур және Ранти қалалары осы өнердің дәстүрі мен дамуымен тығыз байланысты. Суретшілер осы суреттерді әртүрлі тәсілдермен жасайды, олардың ішінде өз саусақтары, бұтақтар, қылқаламдар, қаламсаптар және тікұйғыштар қолданылады. Бояулар табиғи бояғыштар мен пигменттерден жасалады. Суреттерге көзді қуантатын геометриялық өрнектер тән. Туу, үйлену сияқты арнайы жағдайларға арналған рәсімдік мазмұн да бар. Бұл өнер әлі де Митила аймағындағы мекемелерде сақталып, дамытылуда. Дарбхангадағы Калакрити, Мадхубани ауданындағы Бенипаттидегі Вайдехи және Рантидегі Грам Викас Паришад – осы ежелгі өнерді сақтап келген маңызды орталықтар.

Шығуы мен дәстүрі

Мадхубани суреттері алғаш рет Митила жерінде, индуист құдайы Ситаның туған орында жасалған. Сита мен оның күйеуі Рама ханзадасының үйлену тойына дайындалып жатқанда, Ситаның әкесі Жанак патша тойдың сәттерін бейнелеу үшін суреттер салуды сұрады. Мадхубани суреті (немесе Митила суреті) дәстүрлі түрде Үндістанның Митила аймағындағы түрлі қауымдардың әйелдерімен жасалған. Оның бастауы Бихар штатының Митила аймағындағы Мадхубани ауданынан. Мадхубани осы суреттердің ірі экспорт орталығы болып табылады. Бұл сурет салу өнері қабырғаларға салынған және аймақ бойынша кеңінен таралған. Қағаз бен кенепке сурет салудың жаңа сатысы Мадхубани ауданының маңындағы ауылдарда пайда болды, содан кейін «Мадхубани өнері» термині «Митила суретімен» бірге қолданыла бастады. Бұрын суреттер жаңа сыланған саз қабырғалар мен үйлердің едендеріне салынған, бірақ қазір мата, қолмен жасалған қағаз және кенепке де салынады. Мадхубани суреттері ұнтақталған күріштен жасалған пастадан тұрады. Мадхубани суреті белгілі бір географиялық аймақпен шектеліп, дағдылар ғасырлар бойы беріліп келеді, мазмұны мен стилі көбінесе өзгермейді. Осылайша, Мадхубани суреті GI (Географиялық көрсеткіш) мәртебесін алды. Мадхубани суреттері екі өлшемді бейнелерді қолданады және дәстүрлі түрде табиғаттан алынған түстерді пайдаланады. Дәстүрлі пигменттер: қызыл үшін қыша тұқымымен араластырылған қызыл ұнтақ, жасыл қоңыр үшін шам қарасымен араластырылған сиыр тынысы, ақ үшін күріш пастасы, лимон сары үшін певди, сары окра үшін куркума.