Кіріспе

Жаен, ресми түрде Жаен муниципалитеті – Филиппиннің Нуэва-Эсиха провинциясындағы 2-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 79 189 адамды құрайды.

Тарих

Испан дәуірінде муниципалитет Гапанның құрамдас бөлігі болды. Сан-Исидро қалаға айналып, Гапаннан бөлінген кезде, қала және Сан-Антонио оның құрамдас бөліктерінің біріне айналды. Сан-Антонионың өзі қала болғанда, бұл аймақ Сан-Агустин деп аталатын оның құрамдас бөлігі болып қалды. 1865 жылы Жаен өзінің ескі атымен "Ибаёнг Илог" деп танылды. Қазіргі Барангай Лангладағы өзен портында көптеген адамдар болғандықтан, қала сауда орталығына айналды. Орын жақсарғанда және халқы кемінде 5000 адамға жеткенде, екі алғашқы көшбасшы – Кабесанг Пруденсио Эскивель және Капитан Антонио Эмбускадоның бастамасымен тұрғындар берген петиция арқылы қала мәртебесіне ие болды. 18 маусымда 1865 жылы Жаен Сан-Антониодан бөлініп, Гипполық Әулие Августинге өзінің қасиетті қамқоршысы ретінде құрмет көрсетті. Испан шенеуніктері "Ибаёнг Илогты" қала етіп жариялауға қатысты петицияға қол қойды, бұл петиция сол кездегі Нуэва Эсиханың астанасы болған Факторияда (қазіргі Сан-Исидро) жасалды. Бұл жарияланым Манила қаласындағы генерал-губернатор Хуан де Лара и Иригоенге жеткізілді, содан кейін Филиппиннің вице-генералы, әулие Грегорио Мартинеске ұсынылды. Әулие Мартинес құжатты мақұлдағандығын белгіледі, бірақ кейіннен "Ибаёнг Илог" атауын өзінің туған жері – Испанияның Хаэн қаласының атымен ауыстыру туралы тілегін жазды. Әулие Эстанислао Б. Мосомен келісімге келгеннен кейін, Кабесанг Пруденсио және Капитан Антонио алғашқы католик шіркеуін (қазіргі приход шіркеуін) құруға жетекшілік етті. Жаен Орталық Лусон аймағында, Нуэва Эсиханың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Маниладан ескі Кагаян аңғары жолымен шамамен 100 км қашықтықта орналасқан қала, сонымен қатар Нуэва-Визкая, Исабела, Пампанга, Олонгапо және Батан қалаларына жалғасатын басқа да жол желілеріне ие. Ескі заманда Пампанга өзені Манила және басқа да жерлерге барудың жалғыз және ең жылдам жолы болды. 1896 жылдың 24 тамызында оның халқы испандарға қарсы көтеріліс жасады, ал сол жылдың қыркүйек айында боло мен найзалармен қаруланған қырық испан сарбазы Луманаста (қазіргі Санто-Томас-Суд барангайының аумағы) қоршап алып, өлтірді. Бұл сәтті шабуыл Луманастың "Пинагтамбанган" деп аталатын тарихи орынға айналуына себеп болды, онда оқиғаның естелігіне ескерткіш орнатылды.

География

Муниципалитет Ньюэва Эхияның оңтүстік бөлігінде, Маниладан солтүстікке қарай орналасқан. Жаэн солтүстік-шығыста Санта-Роза муниципалитетімен; солтүстік-батыста Сарагоса муниципалитетімен; оңтүстікте Сан-Исидро муниципалитетімен; шығыста Сан-Леонардо муниципалитетімен және батыста Сан-Антонио муниципалитетімен шектеседі. Муниципалитеттің жер ауданы және ол 27 барраңайға бөлінген, олардың екеуі Población орталық бөлігінде орналасқан.

Экономика

Муниципалитеттің солтүстік-батыс бөлігінің көп бөлігі күріш өсіруге арналған, себебі күріш өндірісі халықтың негізгі күнкөрісі болып табылады. Жаэннің жиырма барангайы толығымен суарылған, ал жердің шамамен 80 пайызы (9500 гектарға жуық) күріш өндірісіне қолайлы. Манго плантациялары муниципалитеттің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Соңғы сараптамаға сәйкес, 584 гектар манго өндірісіне пайдаланылады, оның ішінде үй шаруашылықтарындағы манго бақтары да бар. Ауыл шаруашылығы жерінің 10 пайызы көкөніс өсіруге арналған. Población және жақын маңдағы барангайларда бірнеше кәсіпорын ашылды. Оларға ауыл шаруашылығы тауарларын сатушылар, құрғақ тауарлар дүкендері, аппараттық дүкендер, азық-түлік дүкендері, саяхат агенттіктері, сәнді киім дүкендері, ломбардтар, банктер, супермаркеттер, жанармай құю станциялары, баспаханалар және дәмханалар кіреді. Қоғамдық базар осы аймақта орналасқан. Аймақтағы қызмет көрсету бизнесіне ломбардтар, мейрамханалар, автокөлік және мотоцикл бөлшектері мен сервисі, автожуу станциялары, сауда орталықтары, лечон манок және лиемпо стенді, дәріханалар, компьютер жөндеу шеберханалары, ыңғайлылық дүкендері, нан пісіру, жанармай құю станциялары, азық-түлік дүкендері, интернет-кафе, тігін және киім дүкендері, сондай-ақ ауылдық банктер жатады. Муниципалитетте тазартылған және дистилленген су өңдеушілер, ұялы телефон карточкаларын сатушылар, кабельдік және стационарлық телефон бизнесі де бар. Қалада дәрігерлер, есепшілер, стоматологтар, заңгерлер, геодезистер мен инженерлердің кәсіби қызметтері де кең таралған. Жұмыссыз және мектепке бармайтын жастардың көпшілігі жеке мердігерлер мен жергілікті билік органдары тарапынан қол жұмысына тартылады, мысалы, құрылысшылар мен көше тазалаушылар.