Кіріспе
Гимба, ресми түрде Гимба муниципалитеті (; ) – Филиппиннің Нуэва-Эсия провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 127 653 адамды құрайды. Ол 1897 жылы Испания королінің корольдік жарлығымен құрылған.
Guimba, officially the Municipality of Guimba (; ), is a 1st class municipality in the province of Nueva Ecija, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 127,653 people. It was incorporated by the King of Spain by virtue of a royal decree in 1897.
Этимология
Гимба илокано тіліндегі "гебба" сөзінен шыққан, ол саз ыдыстарды шұңқырда қызғылт түске еніп, мықты болатын қыздыру процесі еді. Ағаш діңдерінен ірі көмір жасалған. Олар ыдыстардың астына тірі көмірлерді қойып, бірнеше сағаттан кейін ыдыстар қатып, шұңқырдан шығарып, пайдалануға дайын болды. Әңгіме бойынша, бір испандық тұрғындарының көпшілігі қыш құмыра жасаумен айналысатын жерге келген. Шетелдік тоқтады және топырақтан ыдыс жасайтындарға сұрақ қойды: "Que lugar este?". Шетелдік бұл жердің қандай екенін сұрады. Жергілікті тұрғындар сұрақты дұрыс түсінбеді, олар не істеп жатқандарын сұрады, сондықтан олар жерге нұсқаумен "ГЕББА" деп жауап берді. Испандықтар бұл сөзді сол жерден кетіп бара жатқанда қайталап айтты: "Гхебха". Жылдар өткен соң, испандықтар қалаға Pueblo en la provincia de Nueva Ecija деп негіз салғанда, бұл атау Гуимба деп испаншаланды. Бұл қыш ыдыстар жасау дәстүрі қаланың орталық ауданынан тыс жерлерде де кең таралған. Мысалы, Барангай Пасонг Инцик, бір кезде көпірдің астында қытай қалдықтары бар ескі құмыралар табылғандықтан осылай аталған. Илоканоның алғашқы қоныс аударушылары өздерімен бірге Апо Сан-Хуанның қасиетті бейнесін әкелді, сондықтан олар бұл жерді Сан-Хуан де Гуимба деп атады. Америкалық кезеңде қала туралы қаулы "Гуимба" атауын "Апо Сан-Хуаннан" бөліп, қазіргі атауын берді. Бірақ Апо Сан-Хуан әлі де оның қасиетті қамқоршысы болып табылады. Жергілікті қоныс аударушылардың қыш құмыра жасау дәстүрі кейіннен Илокос аймағынан және оңтүстіктегі басқа аймақтардан келген халықтың көбеюіне байланысты жойылды және жоғалып кетті.
Тарих
Қазіргі Гимба қаласы бұрын испан отарлауына дейін Орталық Лусонның ылғалды жаңбырлы орман бөлігі болған, кең экологиялық жаңбырлы орман болған. Бұл аймақта тұрақты елді мекендер болмаған, керісінше, аңшы-жинаушылар, негізінен илонготтар мекен еткен. Бұл аймақ бір кезде Тондо империясының үлкен аумағының бір бөлігі болған, оның астанасы Манила, көптеген орманды жерлермен жабылған. Брунейді бағындырғаннан кейін Тондо империясы құлағанда, бұл аймақ қайтадан еркін аймаққа айналды, онда аңшы-жинаушылар көптеп кездесетін. Бұл аймақты көшіп келген айталар, кордильералықтар, илоканолар және илонготтар да мекендеген деп есептеледі. Алғашқы илокано қоныс аударушылары ағаш керуендермен және жылқыда келіп, 1865 жылдың 20 ақпанында қалың ормандарды тазартып, алғашқы күріш тұқымдарын сепкен. Бұл туралы Гимбаның бұрынғы приходтық дін қызметкері, әулие Агустин "Гас" Полонг, MSC тауып алған ескі жазбада көрсетілген. Олар бұл жерді Илокостан әкелген әулиелері Сан-Хуанның құрметіне «Сан-Хуан де Гимба» деп атады және оны бұрынғы жерлерінде жасаған «гебба» деп аталатын ыдыс жасау өнеркәсібімен біріктірді. Содан бері күріш аймақтағы басты ауылшаруашылық дақылына айналды. Осының нәтижесінде ол 20 ғасырда Нуэва Эсия провинциясының дәстүрлі күріш өндіруші аймағына айналды. Көбінесе Илокос аралдарынан, Бакарра, Паоай және Кандон қалаларынан келген қоныс аударушылар да болды. Келген отбасылардың арасында Галапон, Матео, Кудал, Падрес, Каёг, Романо, Сильвестр, Капинпуян, Батанган, Файгал, Рамос, Сумаванг және Катабоналар бар еді. Испан отаршылдары келгенде Гимба қалашығы салыстырмалы түрде ұйымдастырылған қауым болды және Дон Луис Де Окампо алғашқы Губернадорсильо, ал кейін Дон Пабло Рамос және Сантьяго Кудал болып тағайындалды. Испандықтар кетіп, американдықтар келді және 1912 жылы қаланың атауы алғашқы мэр ретінде Дон Альфонсо Файгалмен Гимба деп қысқартылды. Әулие Иоанн Евангелист оның әулиесі болып қалды. Осы жылы қазіргі Фаигал көшесінде алғашқы муниципалитет ғимараты да салынды. Қалалық алаң дамыды және қоғамдық базар ашылды. Әкімшілігі кезінде Агустин Вигилия муниципалитет басшысы жаяу өткел салдырды. Бұл жаяу өткел Бинтуран өзенінен солтүстікке қарайғы Сан-Андрес, Балбалино, Гесет, Байбайабас, Циненс, Нангабулан және Талугтугқа дейінгі бариоларға, Параиро көшесі арқылы салынды. Кейіннен көпір бұзылып, қазіргі Фаигал көшесінің солтүстігіне көшірілді. Бұл көпір солтүстікке қарай Талугтуг муниципалитетіне баратын Фаигал көпірі деп аталды. Басқа да инфрақұрылымдар салынды, қоғамдық базар ашылды және қазіргі қалалық саябаққа айналған муниципалитет алаңына орын дайындалды. 1941 жылы жапон режимі кезінде Хуан Вилламар муниципалитет мэрі болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон императорлық әскерлері 1942 жылы Гимбаға кіріп, оны басып алды. 1945 жылдың 26 қаңтарынан 15 ақпанына дейін таңертеңгісін АҚШ армиясының 6-шы жаяу әскер дивизиясының американдық әскерлерінің алдын ала барлау бөлімшелері Филиппин одақтастық армиясының 2, 22, 25 және 26-шы жаяу әскер дивизиясының жергілікті филиппиндік сарбаздарымен көмектесіп, Гимбаны азат етті және бірнеше сағат ішінде Ликаб өзені мен Ла-Паз бойымен шығысқа қарай тоғыз шақырым жерде аванпосттар құрды. 1945 жылы АҚШ пен Филиппин одақтастық әскерлері Гимба қаласын азат етіп, Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтады. 1963 жылы доктор Виргилио Калика қала әкімі болды және оның өкілеттігі кезінде ескі муниципалитет ғимараты салынды, қазіргі муниципалитет ғимаратының орны 2004 жылы салынды. Бұл ғимарат Жозе Бопет Дизонның әкімшілігі кезінде бұзылып, жаңа муниципалитет ғимараты 2006 жылы салынды және пайдалануға берілді. 2006 жылы Гимба бірінші сыныпты муниципалитетке айналды.
География
Гимба провинцияның батыс бөлігінде орналасқан. Ол елдің астанасы Маниладан солтүстік-батысқа, Кабанатуаннан және провинциялық астана Палаяннан қашықта жатыр.
Климат
Қаланың климаты екі түрлі. Қарашадан маусымға дейін құрғақ маусым, ал шілдеден қазанға дейін жаңбырлы маусым.
Материалдық емес мәдени мұра
Раграгсак ти Гимба – Гимба қаласының жыл сайынғы фестивалі. Ол ақпан айында басталып, наурыз айында аяқталатын түрлі шаралардан тұрады, дайындықтар көбінесе қаңтар айында басталады. Фестивальдің басты шаралары: ашылу миссасы, «Гимба сұлуы» сайысы, баскетбол жарыстары, «Гимба гейі», «Жасөспірім мырзасы», музыкалық топтар мен көшедегі билер – олардың ішінде ең танымал билер. Бұрын қала Илокос аймағынан келген алғашқы қоныс аударушылар әкелген керамика бұйымдарымен мәшһүр болған. Бірақ, бұл дәстүр Филиппин революциясына дейін немесе кейін жоғалып кеткен. Қаланың бұрынғы дәстүрі бойынша, толық ай кезінде күріш соғу болған, алайда ол 1980 жылдардағы әскери жағдай кезінде жойылған.
Қоршаған орта мұрасы
Испандықтар келгенге дейін Гимба қаласының барлық аумағы жаңбырлы ормандармен жабылған болатын. Филиппин бұғылары, Лусонның шошқасы, қанды жүрек көгершіндері және Филиппин бүркіттері жергілікті түрлер ретінде немесе көшіп өтетін жануарлардың арасында кездесетін. Америкалық кезеңде егіншілік көбейіп, орман жамылғысы азайды. ХХІ ғасырдың соңына қарай барлық ірі құстар мен жабайы сүтқоректілер құрып қалды, ал орманды жабатын аудан бастапқы көлемінің 5% -ынан да аспады.