Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лупао, ресми түрде Лупао муниципалитеті () – Филиппиннің Нуэва-Эсия провинциясындағы 3-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 45 917 адамды құрайды. Қаланың аты илокано тіліндегі "lupa" сөзінен шыққан, ол 1913 жылы қала құрылған кезде қаланың ішінде және айналасында көптеп кездесетін қышымалы өсімдіктің аты. Лупао Кабанатуаннан, Палайаннан және Маниладан шалқары орналасқан.
Municipality in Nueva Ecija, Philippines
Lupao, officially the Municipality of Lupao (; ), is a 3rd class municipality in the province of Nueva Ecija, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 45,917 people. The town is derived from the Ilocano word lupa, the name of an itchy plant found in great abundance within the town and its outskirts at the time of the town's foundation in 1913. Lupao is from Cabanatuan, from Palayan, and from Manila.
Тарих
Испан билігі кезінде Нуэва Эсиха провинциясының аумақтық юрисдикциясы оңтүстікке қарай Кабиаоға дейін, ал солтүстікте Сан Кинтин, Росалес, Балунгао және (H) Уминган қалаларына дейін созылды, бұл қалалар кейіннен Пангасинан провинциясының құрамына кірді. Лупао – Уминганның құрамдас бөлігі болды. Ол 1871 жылға дейін осылай болды, содан кейін Сеньор Кальдерон бастаған азаматтар генерал-губернаторға Лупаоны Уминганның бариосы ретінде бөліп, оны "Tenencia Absoluta" деп құру туралы өтініш жасады. 1871 жылдың 28 қыркүйегінде Филиппиннің Superior Civil de Govierno Лупаоны Tenencia Absoluta ретінде құру туралы жарлық шығарды. Бұл барио ретіндегі формалды бөлінуді және ақыр соңында Нуэва Эсиха провинциясының "пуэблосы" ретінде құрылуды білдірді. Испан билігі кезінде пуэбло Индия заңдары арқылы құрылды және жергілікті басқару бірлігін білдірді. Пуэбло – орталық үкіметтің бір мекемесі болды. Сальвасьон Лупаоның алғашқы бариосы болды. Оның бастапқы аумағына қазір Сан-Хосе қаласы деп белгілі Баррио Кабаритан да кірді. Сан-Роке барангайы Одиао, ал Сан-Исидро – Маканияоед деп аталды. Испан билігінің соңғы жылдарында муниципалитет басшыларының алғашқыларының қатарында Бенито Ромуальдо "Капитан Муниципаль" және Селестино Жабальде "Juez de Paz" болды. 1898 жылы, Париж келісіміне (1898) қол қойылғаннан және Филиппин иелігі үшін 20 миллион песета төленгеннен кейін, АҚШ Әскери үкіметі (USMG) №43 жалпы бұйрық шығарды, ол муниципалдық үкіметтердің құрылуын жариялады. Екі палаталы заң шығарушы органның жоғарғы палатасы ретінде әрекет еткен Екінші Филиппин комиссиясы (Тафт комиссиясы) 1901 жылы №82 заңын қабылдады, "1901 жылғы муниципалдық кодекс" муниципалдық кеңестерде қызмет ететін халық сайлаған президенттер (мэрлер), вице-президенттер (вице-мэрлер) және кеңесшілерді қарастырды. Лупао 1913 жылы ғана қалаға айналды, бұл негізінен генерал Мануэль Тинио және Филиппин Ассамблеясының депутаты Исауро Габалдонның бірлескен күш-жігерінің нәтижесі болды. Оның негізін қалаушылары – Викториано Жоанино, Калисто Лорета, Феликс Карпио, Хуан Брионес, Анаклето Ганареал, Луис Мамалигса, Грегорио Бабагай, Сикто Баклиг, Ремиджио Блас Каойле және Кандидо Мата. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылы жапон императорлық әскерлері қаланы басып алды. 1945 жылы АҚШ және Филиппин одақтас әскерлері Лупаоны азат етіп, Лупао шайқасында жапон императорлық күштерін жеңді. Филиппин одақтастық армиясының және АҚШ армиясының бас штабы Лупаода орналастырылды.
During Spanish rule, the territorial jurisdiction of the province of Nueva Ecija extended to as far south at Cabiao and the towns of San Quintin, Rosales, Balungao and (H)umingan in the north, which later on formed part of the province of Pangasinan. Lupao was a component barrio of Umingan. It remained so until 1871 when some residents led by a Señor Calderon petitioned the Governor General for the segregation of Lupao as a barrio of Umingan and the eventual creation of Lupao as “Tenencia Absoluta” to be headed by a Teniente Absoluto. On September 28, 1871, the Govierno Superior Civil de Filipinas decreed the creation of Lupao as Tenencia Absoluta. It signified the formal segregation as barrio and the eventual creation as “pueblo” of the province of Nueva Ecija. Under the Spanish rule, a pueblo is created through the Laws of the Indies and represented a local government unit. The pueblo was an agency of the Central Government. Salvacion was the first barrio of Lupao. Its initial territory also included Barrio Cabaritan now known as San Jose City. Barangay San Roque was known as Odiao and San Isidro as Macaniaoed. Among the first leaders of the municipality during the final years of Spanish Rule were Benito Romualdo as “Capitan Municipal” and Celestino Jabalde as ‘Juez de Paz”. In 1898, soon after the Treaty of Paris (1898) was signed and the payment of 20 million pesetas for the possession of the Philippines, the United States Military Government (USMG) issued General Order No. 43 proclaiming the establishment of municipal governments. The Second Philippine Commission (the Taft Commission) acting as the upper house of a bicameral legislature then issued Act No.82 in 1901, “The 1901 municipal code” provided for popularly elected presidents (mayor), vice presidents (vice mayor), and councilors to serve on municipal boards. It was only in 1913 that Lupao became a town mainly through the concerted efforts of Gen. Manuel Tinio and Assemblyman Isauro Gabaldon of the Philippine Assembly. Its founding fathers were Victoriano Joanino, Calixto Laureta, Felix Carpio, Juan Briones, Anacleto Ganareal, Luis Mamaligsa, Gregorio Babagay, Sicto Baclig, Remigio Blas Caoile and Candido Mata. During the Second World War, Japanese Imperial forces occupied the town in 1942. In 1945, the combined U. S. and Philippine Commonwealth military ground troops liberated Lupao and defeated the Japanese Imperial forces during the Battle of Lupao. The main headquarters of the Philippine Commonwealth Army and United States Army was established in Lupao.
Лупао қырғыны
1987 жылы 10 ақпанда Жаңа халық армиясына қарсы әскери операция кезінде Филиппин армиясының 14-ші жаяу әскер (Азаушылар) батальонының «Альфа» ротасы қарт жұбайлар мен алты баланың арасында он жеті бейбіт тұрғынды өлтірді. Бұл қылмысты 14-ші жаяу әскер батальоны жасады, олар түнгі шабуылда взвод командирі, екінші лейтенант Эдгар Дизонды өлтірген НПА-ны ұстай алмағаннан кейін осы әрекетке барды. Ашу мен көңіл көтерілісіне берілген 14-ші жаяу әскер батальоны күріш далаларында жасырынып жүрген қарусыз азаматтарды жинап, оларды оқпен және штыкпен өлтірді, нәтижесінде 17 адам қаза тауып, 8 адам жараланды, ал өлгендердің барлығы көтерілісшілер екенін мәлімдеді. 14-ші жаяу әскер батальонының барлық 24 сарбазы әскери сотта сотталды, бірақ аман қалғандардың куәліктеріне қарамастан, барлығы ақталды. Бұл оқиға «Лупао қырғыны» деп танылды. 2005 жылдың 25 қыркүйегінде 71-ші жаяу әскер батальонының сарбаздары Барангай Кордеродағы көтерілісшілерді ұстауға бағытталған жедел әрекет кезінде үш НПА мүшесін өлтірді.
During a military operation against the New People's Army on February 10, 1987, seventeen civilians, including an elderly couple and six children, were murdered by the Alpha Company, 14th Infantry (Avengers) Battalion, of the Philippine Army. The murders were carried out by the 14th Infantry after they failed to capture the NPA who had killed platoon leader Second Lieutenant Edgar Dizon, in an ambush the night before. In an act of frustration and anger, the 14th Infantry gathered up unarmed civilians hiding in the rice paddies and murdered them with gunfire and bayonets, leaving 17 dead and 8 wounded, claiming that the dead were rebels. All 24 soldiers of the 14th Infantry Battalion were eventually tried before court martial but were all acquitted, despite first hand testimonies of the survivors. This became known as the "Lupao Massacre." On September 25, 2005, three NPA members were killed by soldiers of the 71st Infantry Battalion during a hot pursuit operation against the rebels in Barangay Cordero, Lupao.
Климат
Лупао Филиппиндегі бірінші типті климатқа жатады. Осы климаттың екі (2) айқын маусымы бар: қарашадан сәуірге дейін құрғақ, жылдың қалған уақытында жаңбырлы. Бұл климат әдетте ыстық, ылғалды және тропикалық болып келеді, сондай-ақ жақын жердегі жер бедері мен жыл бойы өзгеріп отыратын басым жел бағытының әсеріне ұшырайды.
Lupao belongs to the first type of climate in the Philippines. This type of climate has two (2) pronounced seasons: dry from the month of November to April and Wet during the rest of the year. This type of climate is typically hot, humid and tropical and is generally affected by the neighboring topography and the prevalent wind direction that varies within the year.
Демография
Лупао тұрғындары "Лупаоениан" деп аталады. Илокано тілі, әсіресе бариоларда кеңінен қолданылады. 2007 жылғы халық санауы бойынша, Лупао халқының басым бөлігі Илокано тайпасынан шыққан, жалпы саны 36 832 адамды құрайды, оның 80% -ы Илокано, ал 20% -ы Тагалогтар, Капампан және Пангасинан тайпаларынан.
Residents in Lupao are called "Lupaoenian". Ilocano is widely spoken especially in the barrios. Population is predominantly Ilocano in origin, according to the 2007 census, Lupao had a population of 36,832 people, 80% Ilocano and 20% Tagalogs, Kapampangans and Pangasinans.
Жергілікті дәмді тағамдар
Өзінің тарихы мен мәдениетіне байланысты Лупаоен асүйі Илокано және Пангасиненс халқының ықпалымен көп дамыған. Күріш – негізгі тағам. Дагупаннан бангус, багонг және аламанг алынады. Тынапа немесе шегірілген балық та Уббогта жергілікті түрде дайындалатын танымал тағам. Жергілікті тұрғындар көкөністерді де жақсы көреді, мысалы, балық соусы қосылған көкөніс қоспасы – динингденг, және қайнатылған камот жапырақтары. Ешкі етінен жасалған "калдинг" барлық мерекелерде жиі дайындалады. Ол пинапайтан, килавин және адобо сияқты тағамдардың құрамына кіретін негізгі ингредиент. Жергілікті халық тинудок, эспасол, путо, тамбутамбонг, тупиг, каламай, гинатанг байабас және ингкивар сияқты тәттілерді де жақсы көреді. "Тапанг уса" немесе бұғы еті, "Бабой рамо" немесе жабайы шошқа еті, "Абу ос" немесе құмырсқа жұмыртқасы сияқты ерекше тағамдар 1980 жылдардың соңына дейін негізінен Намуландайаннан жеткізілді, бұл жергілікті бұғылар мен шошқалардың тауларда жойылуына себеп болды.
Due to its history and cultural background, Lupaoenian cuisine is greatly influenced by the Ilocanos and Pangasinenses. Rice is a staple food. Bangus, bagoong and alamang from Dagupan. Tinapa or smoked fish is also a famous dish which was commonly made locally in Ubbog. Locals also love their vegetables such as diningdeng a concoction of vegetables & fish sauce; and boiled kamote tops. Goat "kalding" is a common treat for all occasions. It is a common ingredient on dishes such as pinapaitan, kilawin & adobo. The locals are also fond of sweets like tinudok, espasol, puto, tambutambong, tupig, kalamay, ginataang bayabas and ingkiwar. Exotic food such as "Tapang usa" or venison, "Baboy ramo" or wild hog meat, Abu os "ant egg" were predominantly catered from Namulandayan until the late 1980s, which eventually led to the probable extinction of local deer and hogs in the mountainside.