Кіріспе
Т. Эдвард Дамердің «Логикалық қателіктер» оқулығы – Т. Эдвард Дамердің логикалық қателіктер туралы оқулығы, ол көп жылдар бойы логика, сыншыл ойлау, дәлелдеме және философия пәндерін оқытатын көптеген жоғары оқу орындарында қолданылып келеді. Онда ең көп кездесетін 60 қателік түсіндірілген. Әрбір қателік анықталған және бірнеше сәйкес мысалдармен суреттелген. Әр қателік бойынша мәтінде осы қателікке тап болғанда оны қалай түзету немесе «жолдан тарту» туралы ұсыныстар келтірілген. Қателіктердің жіктелуі автордың қателіктер туралы жеке теориясына негізделген, ол қателікті жақсы аргументтің бес критерийін бұзу деп анықтайды: аргумент құрылымдық тұрғыдан дұрыс болуы керек; алғышарттар маңызды болуы керек; алғышарттар қабылдануы керек; алғышарттар саны, салмағы және түрі жеткілікті болуы керек; аргументке қарсы шабуылға тиімді жауап беру болуы керек. Әр қателік кем дегенде Дамердің бес қателік санатының біріне жатады, олар жоғарыда аталған критерийлерден туындайды.
Attacking Faulty Reasoning is a textbook on logical fallacies by T. Edward Damer that has been used for many years in a number of college courses on logic, critical thinking, argumentation, and philosophy. It explains 60 of the most commonly committed fallacies. Each of the fallacies is concisely defined and illustrated with several relevant examples. For each fallacy, the text gives suggestions about how to address or to "attack" the fallacy when it is encountered. The organization of the fallacies comes from the author’s own fallacy theory, which defines a fallacy as a violation of one of the five criteria of a good argument:
the argument must be structurally well formed;
the premises must be relevant;
the premises must be acceptable;
the premises must be sufficient in number, weight, and kind;
there must be an effective rebuttal of challenges to the argument. Each fallacy falls into at least one of Damer's five fallacy categories, which derive from the above criteria.
Бес қателік санаты
Құрылымдық критерийді бұзатын қателіктер. Құрылымдық критерий, белгілі бір ұстанымды қолдай немесе қарсылық білдіргенде, дұрыс құрылған аргументтің негізгі құрылымдық талаптарына сай келуді, бір-бірімен үйлесімді болуды, қорытындыға қайшы келмеуді, қорытындының рас екенін алдын ала болжамауды және ешқандай бұрмаланған дедуктивті қорытындыға қатысты болмауды талап етеді. Сұраққа тікелей жауап беруден жалтарту, алдыңғы шартты жоққа шығару немесе орталық терминнің толыққанды қолданылмауы сияқты қателіктер осы критерийді бұзады. Қатыстылық критерийін бұзатын қателіктер. Қатыстылық критерийі бойынша, қандай да бір ұстанымды қолдай немесе қарсылық білдірген адам, тек осы ұстанымның мәніне тікелей қатысы бар себептерді ғана келтіруге тырысуы керек. Дәстүрге сүйену, күш көрсету немесе генетикалық қателік сияқты қателіктер аргументтің қатыстылық талаптарын орындамайды. Қабылдау критерийін бұзатын қателіктер. Қабылдау критерийі, белгілі бір ұстанымды қолдай немесе қарсылық білдірген адамның, ақыл-есті жолымен ойлайтын, жетілген адамның қабылдауы мүмкін және қабылдаудың стандартты талаптарына сай келетін себептерді пайдалануға тырысуын талап етеді. Екі мағыналылық, бөліп қарау қателігі және арманға берілу сияқты қателіктер қабылданбайды, өйткені олар тілдік шатасуға негізделген немесе қабылдауға болмайтын болжамдарды қамтиды. Жеткіліктілік критерийін бұзатын қателіктер. Жеткіліктілік критерийі, бір тұжырымды қолдай немесе қарсылық білдірген адамның, осы тұжырымды қабылдауды қолдауға жеткілікті мөлшерде, түрде және салмақта дәлелдер келтіруге тырысуын талап етеді. Білімсіздіктен туындаған аргумент, ерекше жағдайға сүйену және оқиғадан кейін салдарды іздеу сияқты қателіктер осы критерийді бұзады, өйткені олар маңызды дәлелдерден айырылған немесе жеткіліксіз дәлелдерге негізделген себептік байланыс туралы болжамдар жасайды. Нақтылау критерийін бұзатын қателіктер. Нақтылау критерийі, бір тұжырымды қолдай немесе қарсылық білдірген адамның, осы тұжырымға немесе оны қолдайтын барлық маңызды сын-тегеуріндерге және мүмкін болатын балама тұжырымдарға ең мықты дәлелдерге тиімді жауап беруге тырысуын талап етеді. Қызыл шаң, сабаннан жасалған адам және улағыш құдық сияқты қателіктер осы критерийге сәйкес келмейді, өйткені олар аргументтің өзіне емес, оны келтірген адамға шабуыл жасайды немесе назарды қолданыстағы мәселеден ауыртатын аргументтік тәсілдерді қолданады. Сондай-ақ, "Тиімді талқылауға арналған мінез-құлық кодексі" деп аталатын 12 қағида да келтірілген. Бұл кодекс Дамердің қателіктер теориясын қамтиды және маңызды мәселелерді ұтымды түрде талқылау кезінде қолданылатын тиімді зихи стильді дамыту үшін процедуралық және этикалық стандартты ұсынады.