Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Матай 5 – Жаңа Келісімдегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауы. Онда Таудағы уағыздың алғашқы бөлігі қамтылған, ал оның қалған бөлімдері 6 және 7-тарауларда келтірілген. Бұл бөлімдер Лұқа 6-шы тараудағы Жазық даладағы уағызға ұқсас, бірақ көптеген материалдар тек Матайда ғана кездеседі. Бұл Жаңа Келісімнің ең көп талқыланған және талданған тарауларының бірі. Уоррен Киссинджердің мәліметінше, ерте христиандар арасында ескірген ғалымдар ең көп сілтеме жасайтын тарау осы болған. Қазіргі заманғы ғалымдар да осы пікірде.
Matthew 5 is the fifth chapter of the Gospel of Matthew in the New Testament. It contains the first portion of the Sermon on the Mount, the other portions of which are contained in chapters 6 and 7. Portions are similar to the Sermon on the Plain in Luke 6, but much of the material is found only in Matthew. It is one of the most discussed and analyzed chapters of the New Testament. Warren Kissinger reports that among early Christians, no chapter was more often cited by early scholars. The same is true in modern scholarship.
Мәтін
Бастапқы мәтін Койне грек тілінде жазылған. Бұл тарау 48 аятқа бөлінген.
The original text was written in Koine Greek. This chapter is divided into 48 verses.
Талдау
Орта ғасырларда бұл тараудың тек таңдалған топқа ғана қатысты екендігі, жалпы халыққа емес, деген түсінік қалыптасты. Реформатор Мартин Лютер осы тарауды талқылағанда католиктердің көзқарасын қатты сынады. Ол былай деп жазды: "Осы [бесінші] тараудың үстіне қарапайым шошқалар мен есектер, заңгерлер мен софистер, папаның оң қолы және оның мамлюктері кірді". Джон Уэслидің Таудағы Уағызды талдауында, бесінші тарау "нағыз діннің барлық негізгі қағидаларын" көрсетеді, ал алтыншы тарау "барлық сыртқы іс-әрекеттерімізде сақтауымыз керек дұрыс ниеттің ережелерін", дүниелік құштарлықтан немесе тіршілік көріктің қажеттіліктері үшін алаңдамай, сипаттайды, ал жетінші тарау "діннің негізгі кедергілеріне қарсы ескертулерді" ұсынады. Матай ішіндегі 5-ші тарау басқа синоптикалық Евангелиялармен салыстырылады. Олардың ішінде Маркқа (мысалы, 4, 5, 9) және Лұқаға, әсіресе Жазықтағы Уағызға (Лұқа 6), сондай-ақ басқа материалдарға (мысалы, Лұқа 8, 12, 14, 16) бірнеше параллельдер бар. Төрт дереккөздік гипотеза бойынша, Матай 5-тің көп бөлігі Q және Матайдың ерекше дереккөздеріне (M) негізделген. Харви Кинг МакАртур Лұқадағы параллельдерді өте шалақ деп санайды, олардың көптеген ортақ тұстарынан әлдеқайда алыс. Сондықтан МакАртур Матай мен Лұқа қолданған дереккөздер арасында қосымша бір қадам болған болуы керек деп болжайды.
In the Middle Ages an interpretation was developed that the chapter only applied to a select group, and not to the general populace. Reformer Martin Luther, in a discussion of this chapter, was highly critical of the Catholic view. He wrote that "there have fallen upon this [fifth] chapter the vulgar hogs and asses, jurists and sophists, the right hand of the pope and his Mamelukes." In John Wesley's analysis of the Sermon on the Mount, chapter five outlines "the sum of all true religion", allowing chapter 6 to detail "rules for that right intention which we are to preserve in all our outward actions, unmixed with worldly desires or anxious cares for even the necessaries of life" and chapter 7 to provide "cautions against the main hinderances of religion". Matthew 5 contains parallels to the other Synoptic Gospels. These include a few parallels to Mark (e. g., Mark 4, 5, 9) and many to Luke, especially to the Sermon on the Plain (Luke 6), as well as to other materials (e. g., Luke 8, 12, 14, 16). According to the four source hypothesis, most of Matthew 5 is based on Q and Matthew's unique source or sources (M). Harvey King McArthur considers the parallels in Luke to be very loose, much further away than most areas they overlap. McArthur thus theorizes that there must have been an extra step between the sources Matthew and Luke used.
Бақыттылық
Кітаптың қысқаша кіріспесінен кейін (Маттай 5:1–2) бұл тарауда Исаның ең танымал үйретімдерінің бірі болып табылатын, «Бақыттылықтар» деп аталатын бөлім бар. Роберт Х. Гандри «Бақыттылықтарды» екі төрттікке бөлуге болатынын ұсынады. Бірінші төрттік Исаның шәкірттерінің үлгілі ізгі амалдарымен сипатталады. Екінші төрттік осы шәкірттердің ізгі амалдары үшін ұшырауы мүмкін қудалауларға назар аударады. Кейбір ғалымдар Маттай 5:11-дегі тоғызыншы Бақыттылықтың алғашқы сегізінен ерекшеленетінін айтады, себебі ол екінші жаққа өтеді. Дегенмен, екінші жақтың қолданылуы Лұқа 6:20–23-тегі барлық төрт Бақыттылықтың екінші жақта айтылуын көрсетеді. Маттайдың рухани сипаттамаларымен ерекшеленетін Бақыттылықтарымен («рухта кедей», «әділдікке ашыққан және шөлдеген», «әділдік үшін қудаланған») және «көк патшалығы» деген сөзді көп рет қолдануымен салыстырғанда, Лұқа әлеуметтік және экономикалық жағдайларды қарапайым сөздермен көрсетеді: «сіздер кедейлер», «сіздер қазір аш жүргендер» және «ешкім сізді жек көргенде». Бұл түсінік Лұқаның 24–26 аяттарындағы төрт «сайқылыққа» орай келтіргенінде анық көрінеді. Сонымен қатар, Лұқа «Құдайдың патшалығы» деген сөзді қолданады, бұл Марк пен Лұқада патшалықты атау үшін қолданылатын жалғыз термин. Бәрі де Лұқа 6-дағы Бақыттылықтардың саны мен нұсқалары Маттайдағыларына қарағанда Исаның сөздеріне жақын екенін көрсетеді, олар қаншалықты танымал және жақсы көрілсе де. «Бақыттылықтардың» оң мәнін көрсету үшін қолданылатын ағылшын сөзі – «blessed». Бірқатар ғалымдар бұл идеалды аударма емес екенін атап көрсетеді, өйткені қазіргі ағылшын тілінде «blessed» көбінесе «Құдайдың нығметімен», грек тілінде айтылмаған мағынаны білдіреді. Уильям Ф. Олбрайт және К. С. Манн «баталы» деген сөздің орнына «бақытты» деген сөзді қолданады. Р. Т. Франс оны «құттықтауға лайық» деп оқу керек деп санайды. Лапиде «Жаңа американдық кітапта» қолданылатын «happy» сөзін қолдайды; ол «Вулгатадағы» beatus сөзін тікелей аударады және грек тілінің мағынасын береді. Бақыттылықтардан кейін «Тұз және Жарық» деп аталатын метафоралар тізімі келеді, олар көбінесе оларға түсіндірме ретінде қарастырылады. Бұған «жер бетіндегі тұз» және «тау үстіндегі қала» сияқты танымал тіркестер кіреді.
After a brief introduction (Matthew 5:1–2), the chapter contains the section known as the Beatitudes, which includes some of Jesus' most famous teachings. Robert H. Gundry suggests that the Beatitudes can be divided into two quartets. The first group of four beatitudes describes the ideal righteous behaviour of Jesus' disciples. The second group of four focuses on the persecution that these disciples will likely encounter because of their righteous behaviour. Some scholars feel the ninth Beatitude in Matthew 5:11 is separate from the first eight, as demonstrated by its shift to the second person. However, the use of the second person here may simply be a reflection of the four beatitudes found in Luke 6:20 23 that are all in the second person. In contrast to Matthew's beatitudes with their characteristic spiritual expressions (e. g., "poor in spirit", "hunger and thirst for righteousness", and "persecuted for righteousness sake") and the multiple references to his own term, the "kingdom of heaven", Luke reflects social and economic realities with simple mentions of "you who are poor", "you who are hungry now", and "when people hate you". This understanding is clearly evident in Luke's four parallel "woes", which he inserted after the beatitudes in verses 24 26. Furthermore, Luke uses the common expression "kingdom of God", the only term for the kingdom used in Mark and Luke. All this suggests that the number and versions of the beatitudes found in Luke 6 are closer to the sayings of Jesus than those in Matthew, as well known and beloved as they may be. The English word used to show the positive nature of the Beatitudes is blessed. A number of scholars note that this is not an ideal translation as in modern English, blessed often means "blessed by God", a meaning not implied by the Greek. William F. Albright and C. S. Mann use the more general word fortunate instead of blessed. R. T. France feels that it should be read as "worthy of congratulation". Lapide supports the New American Bible usage of happy; it directly translates the word beatus in the Vulgate, and it carries the meaning of the Greek. After the Beatitudes there are a series of metaphors, called Salt and Light, that are often seen as commentaries upon them. These include a number of famous phrases such as salt of the earth and city on a hill.
Заңның рөлі мен маңызы
17-тармақ. Иса өзінің «Заңды жоюға» емес, оны «толықтыруға» келгенін айтады. 18-тармақ. Иса заңның «аспан мен жердің» өтуіне және «барлық нәрсе орындалғанға» дейін күшінде болатынын жариялайды. 19-аятта Киелі кітаптағы заңдарды сақтау мен адамның туралық арасындағы тікелей байланыс көрсетілген. 20-тармақ. Иса Көк патшалығына кіру үшін үлкенірек туралық қажет екенін білдіреді. NIV аудармасы «Заңның толықтырылуы», NRSV аудармасы «Заң және Пайғамбарлар», ал Біріккен Киелі кітап қоғамының Курт Аланд, Брюс Метцгер және басқалар редакциялаған «Грек Жаңа өсиеті» «Заң туралы үйрету» деп аталады. Бұл перикоп Исаға қатысты Евангелие, Рақым, Жаңа Келісім, Жаңа өсиет, Мәсіхтің заңы сияқты көзқарастар мен Мұсаға немесе Мұса заңына қатысты көзқарастар арасындағы қарым-қатынас, сондай-ақ Жаңа және Ескі Келісімдер арасындағы қарым-қатынас, Ескі Келісімге, Заң мен Евангелиеге қатысты христиандық көзқарастар және христиандық этиканың негізі ретіндегі мәселелерді қамтиды. Бұл пікірталас «толықтыру» (πληρῶσαι; plerosai) сөзінің дұрыс түсіндірілуіне байланысты туындайды. Бұл келіспеушілік кем дегенде Маркион Синопа заманына дейін барып, бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Көптеген қазіргі ғалымдар осы төрт тармақты Антитезаларға кіріспе деп санайды, бірақ бұл пікір барлыққа қабылданбағандықтан, көптеген адамдар Матай 5:17–20-ны мәтіннің басқа бөліктерінен тәуелсіз түсіндіреді.
Verse 17 – Jesus states that he has not come to "abolish the law" but to "fulfill" it. Verse 18 – Jesus then declares the law to be valid until "Heaven and Earth pass away" and "all things are accomplished". Verse 19 – shows a direct correlation between the act of adhering to the Biblical Code, and the righteousness of the individual. Verse 20 – Jesus identifies Greater Righteousness as a condition for inclusion in the Kingdom of Heaven. The NIV translation entitles "The Fulfillment of the Law", the NRSV translation entitles it "The Law and the Prophets", the United Bible Societies' "The Greek New Testament", edited by Kurt Aland, Bruce Metzger and others, entitles it the "Teaching about the Law". This pericope is at the core of the argument about the relationship between the views attributed to Jesus, such as Gospel, Grace, New Covenant, New Commandment, Law of Christ, and those attributed to Moses or the Mosaic Law, and hence on the relationship between the New Testament and Old Testament, Christian views on the old covenant, Law and Gospel, and as a basis of Christian ethics. The reason for this argument is a disagreement about the proper interpretation of the word "fulfillment" (πληρῶσαι; plerosai). This goes back at least as far as Marcion of Sinope and continues until today. Many modern scholars now consider these four verses to be a prelude to the Antitheses, but this position is not universally accepted, and many continue to interpret Matthew 5:17–20 independent of its textual neighbors.
Өлтіру
Бірінші қарама-қайшылық (21–22-аяттар) ашуды кісі өлтірудің түбірі деп көрсетеді. Екі байланыссыз мысал (23–24, 25–26) жаумен татуласудың маңыздылығын атап көрсетеді. «Кім кісі өлтірсе, сотқа тартылады». 22 Бірақ Мен сендерге айтамын: кімде-кім бауырына ашуланса, сотқа тартылады. Ал кім бауырына «Мұқа» десе, Санхедрин алдында жауап беруге міндетті болады. Бірақ кім «Ақымақ!» десе, тозақ отына түсу қаупінде болады. – Иса.
The first antithesis (verses 21–22) attacks anger as the root of murder. The two loosely connected illustrations (23–24, 25–26) point out the value of reconciling with one's enemy. and anyone who murders will be subject to judgment." 22But I tell you that anyone who is angry with his brother will be subject to judgment. Again, anyone who says to his brother, "Raca," is answerable to the Sanhedrin. But anyone who says, "You fool!" will be in danger of the fire of hell.|Jesus,
Неке адалдығын бұзу
Екінші қарама-қайшылық (27-28-аяттар) зынаның түбірі ретінде құмарлыққа шабуыл жасайды. Оң көз бен оң қолдың күнәға себеп болатын себептер ретінде айтылуы (29-30) – күнәнің бастау көздеріне барудың тағы бір мысалы. 28 Бірақ Мен сендерге айтамын: егер кімде-кім әйелге құмарлықпен қараса, ол жүрегінде осы әйелмен зына жасаған болады. 29 Егер оң көзің сені күнәға жетелесе, оны шығарып таста да, лақтырып жібер! Бүкіл денең тозаққа тасталғаннан гөрі, бір мүшеңнен айырылғаның жақсы. 30 Сондай-ақ, егер оң қолың сені күнәға жетелесе, оны кесіп таста да, лақтырып жібер! Бүкіл денең тозаққа тасталғаннан гөрі, бір мүшеңнен айырылғаның жақсы.|Иса (Ғиса).
The second antithesis (verses 27–28) attacks lust as the root of adultery. The sayings about the right eye and the right hand as causes of scandal (29–30) are further instances of going to the sources of sin. 28But I tell you that anyone who looks at a woman lustfully has already committed adultery with her in his heart. 29If your right eye causes you to sin, gouge it out and throw it away. It is better for you to lose one part of your body than for your whole body to be thrown into hell. 30And if your right hand causes you to sin, cut it off and throw it away. It is better for you to lose one part of your body than for your whole body to go into hell.|Jesus,
Анттар
Төртінші қарама-қайшылық (33-37-аяттар) ант туралы, ант беруден мүлдем аулақ болыңыз, осылайша ешқашан жалған сөйлемеңіз. 39 Бірақ Мен сіздерге былай деймін: жаман адамға қарсы тұрмаңыз. Егер біреу сіздің оң жақ бетіңізге ұрса, екінші жағыңызды да беріңіз. 40 Егер біреу сізді сотқа шақырып, көйлегіңізді алғысы келсе, оған сыртыңызды да беріңіз. 41 Біреу сізді бір шақырым жолға мәжбүрлесе, онымен екі шақырым жол жүріңіз. 42 Сұрағанға беріңіз және қарыз алғысы келгенге бұрылмаңыз. |Иса (Ғиса).
The fourth antithesis (verses 33–37) about oaths says to avoid oaths entirely so as never to swear falsely. 39But I tell you, do not resist an evil person. If someone strikes you on the right cheek, turn to him the other also. 40And if someone wants to sue you and take your tunic, let him have your cloak as well. 41If someone forces you to go one mile, go with him two miles. 42Give to the one who asks you, and do not turn away from the one who wants to borrow from you.|Jesus,
Жауларыңды сүю
Соңғы қарама-қайшылық (43–48 тармақтар) «жақын» ұғымын кеңейтеді. Мұнда Иса сүйіспеншіліктің тек бізге пайда келтіретін немесе бізді жақсы көретін адамдармен ғана шектелуі керек емес, тіпті жауларымызды да қамтуын қалайды. «Жауларыңды жек көр» деудің орнына, жауларыңды жақсы көріңдер және сендерді қудалағандар үшін дұға етіңдер. 44 Бірақ Мен сендерге былай деймін: жауларыңды жақсы көріңдер, өздеріңді қудалағандар үшін мінажат етіңдер, сонда сендер көктегі Әкелеріңнің ұлдары боласыңдар. Ол жақсыларға да, жамандық істейтіндерге де күн шығарады, тура жолдағыларға да, адалдарға да жаңбыр жаудырады. 46 Егер сендер тек сендерді жақсы көретіндерді ғана жақсы көрсеңдер, онда қандай сый аласыңдар? Сонымен салық жинаушылар да істемей ме? 47 Егер сендер тек туыстарыңмен ғана амандассаңдар, онда сендер басқалардан не артық жасайсыңдар? Бұрынғылар да солай істемей ме? 48 Сондықтан сендер де көктегі Әкелеріңдей кемелді болыңдар. |Иса.
The final antithesis (verses 43–48) expands the concept of "neighbor". Here Jesus urges that love include even enemies instead of restricting love only to those who either can benefit us or who already love us. and hate your enemy." 44But I tell you: Love your enemies and pray for those who persecute you, 45that you may be sons of your Father in heaven. He causes his sun to rise on the evil and the good, and sends rain on the righteous and the unrighteous. 46If you love those who love you, what reward will you get? Are not even the tax collectors doing that? 47And if you greet only your brothers, what are you doing more than others? Do not even pagans do that? 48Be perfect, therefore, as your heavenly Father is perfect.|Jesus,