Кіріспе
Лаетипорус сульфурус – Еуропа мен Солтүстік Америкада кездесетін, ағаштарда өсетін қалқанша саңырауқұлақтың бір түрі. Оның көптеген атаулары бар: орман крабы, күкірт полипоры, күкірт қалқаншасы және орман тауығы. Оның жеміс денелері ағаш діңдері мен бұтақтарында жарқыраған алтын сары түсті, қалқанша тәрізді құрылымдар түрінде өседі. Ескі жеміс денелері ақшыл беже немесе ақшыл сұр түске дейін солғын түске айналады. Жеміс дененің төменгі жағында қабыршақтар емес, түтікше тәрізді тесіктер болады. Лаетипорус сульфурус – сапрофит, кейде әлсіз паразит, ол өсетін ағаштардың өзегінде қоңыр кубикалық шіруді тудырады. Көптеген қалқанша саңырауқұлақтардан өзгеше, ол жас кезінде жеуге жарамды, бірақ кері реакциялар туралы хабарлар бар.
Laetiporus sulphureus is a species of bracket fungus (fungi that grow on trees) found in Europe and North America. Its common names are crab of the woods, sulphur polypore, sulphur shelf, and chicken of the woods. Its fruit bodies grow as striking golden yellow shelf like structures on tree trunks and branches. Old fruitbodies fade to pale beige or pale grey. The undersurface of the fruit body is made up of tubelike pores rather than gills. Laetiporus sulphureus is a saprophyte and occasionally a weak parasite, causing brown cubical rot in the heartwood of trees on which it grows. Unlike many bracket fungi, it is edible when young, although adverse reactions have been reported.
Таксономия және филогенетика
Лаетипор сульфурус тұңғыш рет 1789 жылы француз микологы Пьер Бульярд тарапынан Boletus sulphureus деп сипатталған. Оның көптеген синонимдері болды және 1920 жылы американдық миколог Уильям Мюррилл оған қазіргі атауын берді. Лаетипорус сөзі "жарық тесіктерімен" мағынасын білдіреді, ал сульфуреус – "күкірт түсімен". Солтүстік Америкада жүргізілген зерттеулер L. sulphureus деп есептелген бірнеше ұқсас түрлердің бар екенін көрсетті, сондай-ақ нағыз L. sulphureus Роки тауларынан шығысқа қарайғы аймақтармен шектелуі мүмкін. Солтүстік Америкадан алынған коллекциялардың ITS және ядролық ірі суббөлімшесі және митохондриялық шағын суббөлімшесі рДНК тізбектерінің филогенетикалық талдауы негізгі Лаетипорус кладының ішінде бес ерекше кладты анықтады. Sulphureus клады I ақ тесікті L. sulphureus оқшауламаларын, ал Sulphureus клады II сары тесікті L. sulphureus оқшауламаларын қамтиды.
Сипаттама
Жеміс денесі ағаштың діңінен тікелей өседі және бастапқыда түйін тәрізді болады, бірақ тез арада желдеткіш пішіндес қабаттарға дейін кеңейеді, көбінесе бір-бірін жабатын қатарлармен өседі. Оның түсі күкірт сарыдан жарық қызғылт сарыға дейін болады және беті жұмсақ, шұжықтай болады. Ескі жеміс денелері қоңыр немесе ақшыл түске өтеді. Әрбір қабаттың ені кез келгендей болуы мүмкін, ал қалыңдығы дейін жетеді. Жаңа болғанда, еті шырынды, күшті саңырауқұлақ иісімен және сары, мөлдір шырынмен толы болады, бірақ көп ұзамай құрғап, қатты болады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Лаетипор сульфурус Еуропа мен Солтүстік Америкада кеңінен таралған, бірақ оның ареалы Роки тауларының шығысына ғана шектелуі мүмкін. Ол өлген немесе толық жетілген жапырақты ағаштарда өседі және өте көптеген түрлі ағаштарда кездеседі, мысалы, емен (Quercus), алмұрт (Prunus), бадырақ (Pyrus), терек (Populus), күйе (Salix), акация (Robinia) және шамшарап (Fagus), кейде қарағайлардың арасында да тамыздан қазанға дейін немесе одан кешікпей, тіпті маусым айында да кездеседі. Жерорта теңізі аймағында бұл түр көбінесе карат (Ceratonia) және эвкалипт ағаштарында табылады. Ол көбінесе топтасып өседі.
Паразиттік
Саңырауқұлақ тамырдың, ағаш түбінің және сабақтың жүрегінде қоңыр кубикалық шіруді тудырады. Жұққаннан кейін ағаш бастапқыда сарғыштан қызыл түске өтеді, бірақ кейін қызғылт қоңыр түсті болып, нашарлайды. Шірудің соңғы сатыларында ағашты саусақтардың арасында ұнтақтай уқалауға болады.
Гиннесстің әлем рекорды
1990 жылдың 15 қазанында Ұлыбританияның Гэмпшир графтығындағы Нью-Форест орманында салмағы өлшенген бір дана табылды.
Дәмділігі
Дәмінің арқасында Laetiporus sulphureus тауық полипоры және орман тауығы деп аталады (бірақ оны Grifola frondosa, сонымен қатар орман тауығы деп аталатын саңырауқұлақпен шатыстырмау керек). Көптеген адамдар бұл саңырауқұлақтың шағала немесе лобстер сияқты дәмі бар дейді, сондықтан оған орман лобстері деген лақап ат қойылған. "Түсті саңырауқұлақтар" кітабының авторлары бұл саңырауқұлақты майда қуырылғанда немесе тост немесе күрішпен берілген қаймақ соусында дайындалғанда өте дәмді болатынын айтқан. Ол Германия мен Солтүстік Америкада жоғары бағаланады. Жас саңырауқұлақтар, егер олар көп мөлшерде мөлдірден ақшыл сарыға дейін сулы сұйықтық шығарса, жеуге жарамды. Саңырауқұлақты шикі күйінде жеуге болмайды.
Биоактивтілік
Саңырауқұлақ Laetiporus sulphureus лектинін (LSL) өндіреді, ол гемолитикалық және гемагглютинациялық белсенділіктерді көрсетеді. Гемолитикалық лектиндер – қанттармен байланысатын ақуыздар, олар жасушаларды лиздейді және агглютинациялайды. Бұл биохимиялық белсенділіктер көмірсуларға байланысқанда күшейеді.
Өсіру
Agaricus bisporus (швейцариялық қоңыр саңырауқұлақ) және есті саңырауқұлақ сияқты түрлермен салыстырғанда, Laetiporus-ты коммерциялық өсіру көлемі әлдеқайда кішкентай және механикаландырылу деңгейі төмен.