Кіріспе
Мали империясының Манса Халифасы – ортағасырлық араб ғалымы Ибн Халдун есімдерін атаған Мали империясының 13 ғасырлық Мансасы. Халифаның өмірі туралы мәліметтер Ибн Халдунның «Китаб әл-Ибар» кітабындағы қысқаша айтылудан алынған:
Khalifa was a 13th century Mansa of the Mali Empire mentioned by the medieval Arab scholar Ibn Khaldun. All that is known of Khalifa's life comes from a brief mention in Ibn Khaldun's Kitāb al ʻIbar:
Oral tradition does not mention Khalifa, which the historian Djibril Tamsir Niane attributed to oral historians often only remembering rulers who left descendants. While Ibn Khaldun's genealogy implies Sunjata had at least three sons, oral tradition varies on the number of sons Sunjata had, but many traditions claim he had only one, Yerelinkon, who corresponds to the Mansa Wali mentioned by Ibn Khaldun. However, some traditions claim that in addition to his biological son(s), Sunjata adopted the sons of his generals, though it is not specified who these adopted sons were. In any case, it is unclear whether Khalifa was actually a son of Sunjata. The historians Ralph Austen and Jan Jansen argued that Ibn Khaldun's account of Mali's history should not be taken entirely literally, as it reflects Ibn Khaldun's worldview that dynasties typically followed a four generation cycle of decline. Khalifa, as the fourth ruler of Mali, corresponds to the fourth generation in Ibn Khaldun's theory, where the dynasty descends into tyranny and is overthrown, beginning the cycle anew. The historian Michael Gomez has observed that khalīfa translates as "successor", and as such proposed it was not his actual name. Gomez argued that the brief reign of Khalifa was part of an ongoing power struggle between the great council and the hunter guilds. In this interpretation, Khalifa's fondness for archery would refer to his ties to the hunter guilds, and his overthrow indicates that the great council was able to take back power and put their preferred candidate on the throne, Sunjata's grandson Abu Bakr. The dates of Khalifa's reign are unknown. Maurice Delafosse placed his reign between 1273 and 1275, but many of the dates reported by Delafosse lack supporting evidence. The earlier mansa Wali went on the hajj at some point between 1260 and 1277, and the later mansa Sakura died while traveling back to Mali after going on the hajj at some point between 1298 and 1312, placing Khalifa's reign at some point in the late 13th century.
Ауызша дәстүрде Халифа есім аталмайды, мұны тарихшы Джибрил Тамсир Ниан ауызша тарихшылардың көбінесе ұрпақ қалдырған билеушілерді ғана есте сақтайтынымен байланыстырды. Ибн Халдунның шежіресі Сунжатаның кем дегенде үш ұлы болғанын көрсетеді, бірақ ауызша дәстүр Сунжатаның ұлдарының саны туралы әртүрлі пікір білдіреді. Көптеген дәстүрлерде оның тек біреуі болған, ол Ибн Халдун айтқан Манса Уәлиге сәйкес келетін Ерелинкон екені айтылады. Дегенмен, кейбір дәстүрлерде Сунжата биологиялық ұлдарынан өзге, генералдарының ұлдарын да асырап алғаны айтылады, бірақ осы асырап алынған ұлдардың кімдер екені нақты көрсетілмейді. Қалай болғанда да, Халифаның шын мәнінде Сунжатаның ұлы болғаны белгісіз. Тарихшылар Ральф Остин мен Ян Янсен Ибн Халдунның Мали тарихы туралы баяндамасын әдепкі бойынша қабылдамау керек екенін айтты, себебі ол Ибн Халдунның династиялар әдетте төрт буындық құлдырау циклынан өтеді деген көзқарасын көрсетеді. Халифа, Малидің төртінші билеушісі ретінде, Ибн Халдун теориясындағы төртінші ұрпаққа сәйкес келеді, онда әулет зұлымдыққа ұшырап, құлатылады, содан кейін цикл қайта басталады. Тарихшы Майкл Гомес «халифа» сөзінің «мұрагер» деп аударылатынын атап өтті және бұл оның нақты есімі емес деп болжады. Гомес Халифаның қысқа билік етуі Ұлы кеңес пен аңшылардың қауымдары арасындағы билік күресінің бір бөлігі болды деп санайды. Осы түсіндірме бойынша, Халифаның садақ атуға құштарлығы оның аңшылар қауымдарымен байланысын көрсетеді, ал оның құлатылуы Ұлы кеңестің билікті қайтарып алып, өздерінің кандидаттарын, яғни Сунжатаның немересі Әбу Бәкірді таққа отырғанын көрсетеді. Халифаның билік ету мерзімі белгісіз. Морис Делафос оның билігін 1273 және 1275 жылдар аралығында деп көрсетеді, бірақ Делафос баяндаған көптеген даталардың нақты дәлелдері жоқ. Алдыңғы Манса Уәли 1260 және 1277 жылдар аралығында хаж сапарында болған, ал кейінгі Манса Сакура 1298 және 1312 жылдар аралығында хаж сапарынан Малиге қайтып келе жатып қайтыс болды. Бұл Халифаның билігін 13 ғасырдың соңына жатқызады.
Khalifa was a 13th century Mansa of the Mali Empire mentioned by the medieval Arab scholar Ibn Khaldun. All that is known of Khalifa's life comes from a brief mention in Ibn Khaldun's Kitāb al ʻIbar:
Oral tradition does not mention Khalifa, which the historian Djibril Tamsir Niane attributed to oral historians often only remembering rulers who left descendants. While Ibn Khaldun's genealogy implies Sunjata had at least three sons, oral tradition varies on the number of sons Sunjata had, but many traditions claim he had only one, Yerelinkon, who corresponds to the Mansa Wali mentioned by Ibn Khaldun. However, some traditions claim that in addition to his biological son(s), Sunjata adopted the sons of his generals, though it is not specified who these adopted sons were. In any case, it is unclear whether Khalifa was actually a son of Sunjata. The historians Ralph Austen and Jan Jansen argued that Ibn Khaldun's account of Mali's history should not be taken entirely literally, as it reflects Ibn Khaldun's worldview that dynasties typically followed a four generation cycle of decline. Khalifa, as the fourth ruler of Mali, corresponds to the fourth generation in Ibn Khaldun's theory, where the dynasty descends into tyranny and is overthrown, beginning the cycle anew. The historian Michael Gomez has observed that khalīfa translates as "successor", and as such proposed it was not his actual name. Gomez argued that the brief reign of Khalifa was part of an ongoing power struggle between the great council and the hunter guilds. In this interpretation, Khalifa's fondness for archery would refer to his ties to the hunter guilds, and his overthrow indicates that the great council was able to take back power and put their preferred candidate on the throne, Sunjata's grandson Abu Bakr. The dates of Khalifa's reign are unknown. Maurice Delafosse placed his reign between 1273 and 1275, but many of the dates reported by Delafosse lack supporting evidence. The earlier mansa Wali went on the hajj at some point between 1260 and 1277, and the later mansa Sakura died while traveling back to Mali after going on the hajj at some point between 1298 and 1312, placing Khalifa's reign at some point in the late 13th century.
Негізгі дереккөздер
. Аударма жасалған .