Кіріспе
Когнитивтік психологияның ішкі саласы
Перцептивтік психология – адамның когнитивтік жүйесінің саналы және санасыз туа біткен аспектілеріне, яғни қабылдауға қатысты когнитивтік психологияның ішкі саласы болып табылады. Бұл саланың негізін қалаушылардың бірі Джеймс Дж. Гибсон еді. Оның маңызды зерттеулерінің бірі – «мүмкіндіктер» (affordances), яғни айналадағы ортадағы немесе оның элементтеріндегі заттардың пайдалылығы. Гибсонның пікірінше, мұндай элементтер немесе заттар жеке-дара заттар ретінде емес, мүмкіндіктер ретінде қабылдалады. Бұл көзқарас бағдарламалық қамтамасыз етудің пайдаланушы интерфейсі және қолдануға ыңғайлылығын жобалау, психологиядағы экологиялық бағыт және, соңында, саяси экономикада экономикалық операциялардың маңызды кірістерін немесе салдарларын – ресурстар мен қалдықтарды түсіндіруде қолданылды. Жерард Иган мен Роберт Болтон адамдардың белгілі бір жағдайды қабылдауына сәйкес әрекет ететіні туралы болжамға негізделген, адамдар аралық қарым-қатынастар салаларын зерттеді. Мінез-құлық айқын болса да, адамның ойлары мен сезімдері жасырын болады. Осыдан адамдар арасындағы ең көп кездесетін проблемалардың бірі – біз басқа адамның не сезініп, не ойлап жүргенін болжай аламыз деген қате пікірге негізделгендігі туындайды. Олар сондай-ақ осы сала шеңберінде тиімді коммуникация құру әдістерін ұсынды, оған назармен тыңдау, өзіндік тұжырымдау, қақтығыстарды шешу және т.б. кіреді. Перцептивтік психология көбінесе емдеуде пациенттің мәселелерді шешу дағдыларын жақсартуға көмектесу үшін қолданылады.
Perceptual psychology is a subfield of cognitive psychology that concerns the conscious and unconscious innate aspects of the human cognitive system: perception. A pioneer of the field was James J. Gibson. One major study was that of affordances, i. e. the perceived utility of objects in, or features of, one's surroundings. According to Gibson, such features or objects were perceived as affordances and not as separate or distinct objects in themselves. This view was central to several other fields as software user interface and usability engineering, environmentalism in psychology, and ultimately to political economy where the perceptual view was used to explain the omission of key inputs or consequences of economic transactions, i. e. resources and wastes. Gerard Egan and Robert Bolton explored areas of interpersonal interactions based on the premise that people act in accordance with their perception of a given situation. While behaviour is obvious, a person's thoughts and feelings are masked. This gives rise to the idea that the most common problems between people are based on the assumption that we can guess what the other person is feeling and thinking. They also offered methods, within this scope, for effective communications. This includes reflective listening, assertion skills, conflict resolution etc. Perceptual psychology is often used in therapy to help a patient better their problem solving skills.
Нативизм мен эмпиризм
Тұжырымдық психологияға нативистік және эмпиристік көзқарастар, қабылдаудың дамуының негізі қайсы екенін анықтау үшін зерттелді және талқыланды. Нативистер адамдар қажетті барлық қабылдау қабілеттерімен туады деп есептейді. Нативизм – қабылдау туралы басты теория. Эмпириктер адамдар қабылдау қабілеттерімен тумайды, оларды оқу арқылы меңгеру керек деп санайды.