Кіріспе

1913 жылғы Калифорниядағы шетелдік жер туралы заң (сондай-ақ Уэбб-Хэней заңы деп танылады) "азаматтыққа қабылдануға жарамсыз шетелдіктерге" егістік жерге иелік етуге немесе оны ұзақ мерзімге жалға алуға тыйым салды, бірақ үш жылға дейінгі мерзімге жалға алуға рұқсат берді. Бұл заң Калифорниядағы қытай, үнді, жапон және корей иммигранттары-шаруаларға әсер етті. Заң негізінен жапондықтарға қарсы бағытталған. Ол штаттық Сенатта 35–2 дауыспен, штаттық Ассамблеяда 72–3 дауыспен қабылданды және губернатор Хайрам Джонсонның тапсырысымен адвокат Фрэнсис Дж. Хэней мен Калифорния штатының бас прокуроры Улисс С. Уэбб бірлесіп жазды. Жапонияның бас консулы Каметаро Идзима және заңгер Джуичи Сойеда заңға қарсы лоббилік жұмыс жүргізді. АҚШ Мемлекеттік хатшысына жолданған хатында Жапония үкіметі, Сыртқы істер министрі арқылы, заңды "көрінеу әділетсіз және екі ел арасындағы қарым-қатынастың негізіндегі достық пен жақсы көршілік сезіміне қайшы" деп бағалады, сондай-ақ Жапонияның "Жапония мен АҚШ арасындағы қолданыстағы шарттың рухын ескермегенін" білдірді. Бұл заң Азиядан иммиграцияны шектеу және Калифорнияда тұратын иммигранттар үшін жағымсыз жағдай жасау мақсатында қабылданды.

Тарих және мәнмәтін

1913 жылғы «Шетелдік жер туралы» заң қабылдануға дейін Калифорнияда және жалпы АҚШ-та Азияға қарсы пікірлер күшейді, бірінші кезекте 19 ғасырдағы қытайларға қарсы, 1882 жылғы «Қытайларды шеттету туралы» заңмен аяқталды, содан кейін 20 ғасырда жапондарға қарсы. Жапондарға қарсы сезімдер көбінесе «Сары қауіп» деп аталған расистік аргументтермен білдірілді. 1900 жылы АҚШ-қа 12 мыңнан астам жапон иммигранттары келді, олардың көпшілігі 1898 жылы Гавайи аннексияланғаннан кейін мерзімілі жұмыс келісімшартынан босатылған еді. Көптеген жапон иммигранттары Калифорнияға қоныс аударды және бастапқыда қалаларға келгеннен кейін ауылдық жерлерге көшіп кетті. Фермерлік Калифорниядағы жапон халқының негізгі экономикалық тірегіне айналды, олар оны өнімділік қабілеттерін көрсету және жаңа мемлекеттерінде тұрақтылық сезімін қалыптастыру жолы ретінде қарастырды. Бірте-бірте көптеген адамдар шаруашылық жұмысынан ауысып, жылдам бұзылатын өнімдерге маманданған шаруашылықпен айналысып, нарықтың бұл саласын толтырды. 1915 жылға қарай Лос-Анджелес тұрғындары тұтынатын көкөністердің үштен екі бөлігін жапондықтар өсірді. 1952 жылы «Шетелдік жер туралы» заңдар Калифорния Жоғарғы сотында «Сей Фудзиге қарсы Калифорния» ісі бойынша АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуінің тең қорғау ережесін бұзғаны үшін жарамсыз деп танылды. Фудзи Лос-Анджелесте ұзақ жылдар тұрған, бірақ АҚШ азаматы емес еді. Ол заң Калифорния және АҚШ Конституциясын бұзады деп мәлімдеді, сондай-ақ ол АҚШ-тың келісімшарт бойынша міндетті болған Біріккен Ұлттар Ұйымы хартасының рухына қайшы келеді деп сақты. 1950 жылы Калифорния апелляциялық соты «Шетелдік жер туралы» заңның Біріккен Ұлттар Ұйымы хартасының 55 және 56-баптарына қайшы келетінін шешті. Содан кейін Калифорния Жоғарғы соты істі қарау және шешу үшін жолдады, себебі бұл заңның маңызды мәселесі деп танылды.

Сын

Бұл заңдардың жапондықтарға қарсы дискриминациялық шаралар екені, Калифорнияға көшіп келіп жатқан жапондықтардың санының артуына байланысты туған қорқынышпен ынталандырылғаны кеңінен қабылданады. Заңдарды барлық шетелдіктерге емес, тек азаматтыққа үміткерлігі жоқ шетелдіктерге ғана қолдану туралы шешім еуропалық шетелдіктерге әсер етпеуін қамтамасыз етті. Осы себепті, бұл заң жобасы Азиялықтарға, әсіресе ауыл шаруашылығы еңбек нарығында және фермаларды бақылауда маңызды рөл атқара бастаған жапондықтарға бағытталған еді. Шетелдік жер заңдары 20 ғасырдың басында Калифорниядағы саясат арқылы жапондықтарды кемсітуге жасалған кең ауқымды әрекеттердің бір бөлігі болды.

Қатынасты актілер

Американың тағы сегіз штаты 1913–1925 жылдары жер иелігін шектеуші заңдар қабылдады. Бұл штаттар – Аризона, Вашингтон, Техас, Луизиана, Нью-Мексико, Айдахо, Монтана және Орегон. Арканзас, Миннесота, Небраска, Юта және Вайоминг Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында шетелдіктерге арналған жер заңдарын қабылдады. 2018 жылға дейін Флорида штаты ғана шетелдіктерге арналған жер заңын күштен жоймаған еді. 1926 жылғы түзету Флорида Конституциясының «Негізгі құқықтар» параграфына (1-бап, 2-тармақ) қосылды: азаматтыққа құқығы жоқ шетелдіктердің жылжымайтын мүлікті иеленуі, мұраға алуы, сатуы және пайдалануы заңмен реттелуі немесе тыйым салынуы мүмкін.