Кіріспе
1882 жылы қабылданған американдық федералды заң. Қытайларды шеттету туралы заң Канадада.
Chinese Exclusion Act in Canada
Қытайларды шеттету туралы заң – АҚШ-тың федералды заңы, ол президент Честер А. Артурдың 1882 жылғы 6 мамырда қол қойған шешімімен қабылданды. Бұл заң 10 жылға қытай жұмысшыларының иммиграциясына тыйым салды. Заңда саудагерлерге, мұғалімдерге, студенттерге, саяхатшыларға және дипломаттарға ерекшеліктер жасалды. Заңның қабылдануына дейін қытайларға қарсы көңіл күйдің күшеюі, қытайларға қарсы зорлық-зомбылық, сондай-ақ қытай мигранттарына бағытталған түрлі саясаттар себеп болды. Бұл акт 1880 жылғы Ангелл келісіміне, 1868 жылғы АҚШ-Қытай Берлингэм келісіміне енгізілген түзетулер жиынтығынан кейін қабылданды, ол АҚШ-қа қытай иммиграциясын тоқтатуға мүмкіндік берді. Заң бастапқыда 10 жылға есептелген, бірақ 1892 жылы Гири заңымен жаңарып, күшейтілді және 1902 жылы мәңгілікке бекітілді. Бұл заңдар дипломаттар, мұғалімдер, студенттер, саудагерлер және саяхатшыларға ерекшеліктер жасап, он жылға АҚШ-қа қытай иммиграциясын тоқтатуға бағытталған. Олар жиі бұзылып отырылды.
Өмірбаян
Британдықтармен (1839–1860 жж.) арадағы екі апиын соғысы көптеген қытай халқын зор қарызға батырды; осыған қоса құрғақшылық пен су тасқыны жұмыссыз қалған шаруаларды жаңа өмір бастау үшін Америкаға жіберді. Америкаға қытайлықтардың алғашқы маңызды көші-қоны 1848–1855 жылдардағы Калифорниядағы алтын асығумен басталды және ол алғашқы құрлықтық теміржолды салу сияқты келесі ірі еңбек жобаларымен жалғасты. Алтын асығудың басында, жер бетіндегі алтын көп болған кезде, қытайлықтар ақ адамдар тарапынан төзімділікке ие болды, тіпті жақсы қабылдамаса да. Бірақ алтын табу қиынға соғып, бәсекелестік күшейгенде, қытайлықтарға және басқа шетелдіктерге деген ашу-ыза күшейді. Мемлекеттік заң шығарушылар мен басқа кеншілердің араласуынан (Шетелдік кеншіге салынатын салық) кен өндіруден күштеп қуылғаннан кейін, қытай иммигранттары қалалардағы шағын аудандарға қоныстанды, негізінен Сан-Францискоға, және мейрамхана және кір жуу сияқты аз төленетін жұмыстарға кірісті. 1870 жылдары Азамат соғысынан кейінгі экономиканың құлдырауымен еңбек көшбасшысы Денис Керни және оның Жұмысшы партиясы, сондай-ақ Калифорния губернаторы Джон Биглер қытайларға қарсы ашу-ызаны саясатқа айналдырды. Экономикалық қысымға қоса, АҚШ-тың мәдени өнімдері ұзақ жылдар бойы қытай халқына қатысты нәсілшіл көзқарасты насихаттады. Калифорниядағы қоғамдық пікір мен заңдар қытай жұмысшыларын және иммигранттарды кез келген қызметте жамандауға бағытталды, 1800 жылдардың екінші жартысында қытай еңбегіне, мінез-құлқына және тіпті тұру жағдайларына қатысты одан да шектеуші заңдар қабылданды. Бұл заң шығару шараларының көпшілігі Мемлекеттік Жоғарғы Сотымен тез арада жоққа шығарылса да, Калифорнияда және бүкіл елде қытайларға қарсы көптеген заңдар қабылдануын жалғастырды. 1850 жылдардың басында қытайлық көшіп келген жұмысшыларды алып тастау идеясына қарсылық болды, өйткені олар маңызды салықтық кірістерді қамтамасыз етті. Бірақ онжылдықтың соңында қаржылық жағдай жақсарды және штаттық деңгейдегі заңдар қабылданды. Қытай иммигрант жұмысшылары арзан еңбек күшін ұсынды және мемлекеттік мектептерді, ауруханаларды және басқаларын пайдаланбады, өйткені қытай иммигранттарының халқы негізінен сау ер адамдардан тұрды. 1868 жылдың қаңтарында Сенат Қытаймен Бурлингем шартын ратификациялады, бұл елге қытайлардың шектеусіз ағылуына мүмкіндік берді. Уақыт өте келе, АҚШ-қа және әсіресе Калифорнияға барған сайын көп қытайлық мигранттар келіп, Лос-Анджелес сияқты қалаларда зорлық-зомбылық жиі орын алды. 1870 жылғы Солтүстік Адамс ереуілі, барлық жұмысшылардың 75 қытайлықпен ауыстырылуымен бұзылған, бұл бүкіл елде жұмысшы табының кеңінен наразылығын туғызды, Конгресстегі заңнамалық талқылауды қалыптастырды және қытайлық иммиграцияны тұрақты ұлттық мәселе етуге көмектесті. Қытай иммиграциясының маңызды бөлігі – АҚШ-тағы теміржолдардағы қажырлы еңбек болды. Қытай иммигранттары ақ америкалықтардың қатысуға батылмаған жұмыстарды атқарды. Орталық Тынық мұхиты теміржолының және Стэнфорд университетінің негізін қалаушы Лиланд Стэнфорд Конгресске теміржол жұмыскерлерінің көпшілігі қытайлықтар екенін және оларсыз батысқа қарай кеңейтуді аяқтау мүмкін емес екенін айтты. 1875 жылғы Пейдж заңы қытай әйелдерінің АҚШ-қа кіруіне тыйым салды, отбасылардың қоныстануына жол бермеу үшін, бірақ қытай ер адамдарына және олардың еңбегіне рұқсат берді. Қытай иммиграциясының калифорниялықтан ұлттық мәселеге айналуының кілті 1876 жылғы саяси ахуал болды. Бұл сайлау жылы болды және екі партия да алдағы сайлауда Батыс жағалаудан көмек іздеді, бұл арқылы Калифорниялық саясаткерлер шығысқа қарай қытайлық иммиграцияға қатысты алаңдаушылықтарын астанадағы сөзге шығара алды. 1876 жылға дейін Калифорнияның заң шығарушылары қытайлық иммиграцияны шектеу үшін қытайлық бизнесті, тұрғын үйлерді және иммигранттар келген кемелерді жарлықтар мен содан туындайтын айыппұлдар арқылы шектеу үшін түрлі әрекеттер жасады, бірақ мұндай заңнама Бурлингем шартын, он төртінші түзетуді немесе 1866 жылғы Азаматтық құқық туралы заңды бұзғаны үшін конституцияға қайшы деп танылды. Сонымен қатар, 3 сәуірде Калифорния штатының сенаты қытайлық иммиграцияның штаттың мәдениеті мен экономикасына тигізетін әсері туралы зерттеуді бекітті, оның нәтижелері «АҚШ-тың жетекші газеттеріне» және Конгресс мүшелерінің әрқайсысына 5 данаға жіберілді. Бұл шараларды жалғастырып, Сан-Франциско қалалық кеңесінің делегациясы шығыстағы қалаларға қытайларға қарсы көзқарасты жұртшылыққа (кейін газеттерге) жеткізу үшін жіберілді. Бұл делегацияның мүшелері Филип Роуч және Фрэнк Пиксли қытайлық «жұмысшы» еңбегінің экономикалық қаупі туралы, сондай-ақ қытай иммигранттарының қабылданатын нәсілдік үйлеспеушілігі мен кемтарлығы туралы айтты, басқа штаттарда қорқыныш пен алаңдаушылықты күшейтті. Бұл мәлімдемелер сенат тыңдауында да көрінді, мысалы, 1 мамырда республикалық Аарон А. Сарджент, Калифорнияның аға сенаторы, Қытаймен келіссөздерге дауыс бермес бұрын қытайлық иммиграцияға қатысты қатыгез шабуылмен сөз сөйледі. 1873 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін қытай иммигранттары жұмысшылардың жалақысын төмендеткені үшін кінәланды. Бір кезде қытайлық ер адамдар Калифорниядағы барлық жалақы алатын жұмысшылардың шамамен төрттен бірін құрады, ал 1878 жылға қарай Конгресс Қытайдан иммиграцияны тыйым салуға тырысуға мәжбүр болды, бұл кейін Президент Резерфорд Б. Хейс ветолады. 1873 жылғы 27 тамыздағы Сан-Франциско Хроника газетінің мақаласының тақырыбы «Қытай шапқыншылығы! Олар келеді, 900 000 адамды құрайды», Атлантика журналы 2019 жылғы иммиграцияға қарсы «шапқыншылық» риторикасының тамырының бірі деп атады. Сонымен қатар, 1876 жылы Сан-Франциско адвокаты Х. Н. Клемент Калифорния штатының комитеті алдында сөйлеген сөзінде: «Қытайлықтар біздің үстімізде. Біз олардан қалай құтыламыз? Қытайлықтар келеді. Біз оларды қалай тоқтатамыз?» деді. Үш жылдан кейін, Қытай келісімшартты өзгертуге келіскеннен кейін, Конгресс қайтадан жұмысшы табының қытайлық еңбеккерлерін алып тастауға тырысты; Калифорния сенаторы Джон Ф. Миллер еңбекші қытайлықтардың кіруін жиырма жылға тоқтатуға бағытталған тағы бір Қытайды алып тастау туралы заңды ұсынды. Бұл заң Сенатта және Палатада көп дауыспен қабылданды, бірақ бұл да Президент Честер А. Артур ветолады, ол жиырма жылдық тыйымды қайта келісілген 1880 жылғы шартты бұзу деп қорытындылады. Бұл шарт тек «ақылға қонымды» иммиграцияны тоқтатуға рұқсат берді. Шығыс газеттері ветоны мақтады, ал ол Батыс штаттарында айыпталды. Конгресс ветоны жоюға құмар болған жоқ, бірақ иммиграциялық тыйымды он жылға дейін қысқартқан жаңа заңды қабылдады. Заң қабылданғаннан кейін көптеген қытай жұмысшылары дилеммаға тап болды: АҚШ-та жалғыз қалу немесе отбасымен қайта қосылу үшін Қытайға оралу. Заңның өзі қабылданғаннан кейін қытайларға деген жалпы ұнамаушылық сақталғанымен, кейбір капиталистер мен кәсіпкерлер оларды алып тастауға қарсы болды, өйткені олар төмен жалақыға келісті. Алып тастау заңы 1892 жылы мерзімі біткеннен кейін, Конгресс оны 10 жылға ұзартты, бұл Гири заңы түрінде болды. Бұл ұзарту 1902 жылы тұрақтыға айналды, нәтижесінде әрбір қытай-американдық АҚШ үкіметінен тұру туралы куәлікті алуға міндетті болды немесе депортацияға тап болды. Бұл заң 20 ғасырға дейін қытайлық иммиграцияны реттеді.
Мазмұны
Бұл заң белгілі бір этникалық топқа немесе ұлтқа бағытталған АҚШ-тың алғашқы иммиграциялық заңы болды. Қытайлықтарды шеттету туралы заңға сәйкес, кіруге тырысқан жұмыс істемейтін адамдар Қытай үкіметінен эмиграцияға лайықты екендіктерін растайтын сертификат алуы тиіс болды. Дегенмен, бұл топтың жұмыс істемейтіндігін дәлелдеу олар үшін күрделеніп келді. Қытайлықтарды шеттету туралы заң АҚШ-та қоныстанған қытайларға да әсер етті. АҚШ-ты тастап кеткен кез келген қытай азаматы қайта кіру үшін сертификат алуға міндетті болды, ал заң қытай иммигранттарын АҚШ азаматтығынан шығару арқылы тұрақты шетелдіктерге айналдырды. 1888 жылғы Скотт заңы Қытайлықтарды шеттету туралы заңды кеңейтіп, АҚШ-қа қайта кіруге тыйым салды. Бұл тыйым тек мұғалімдерге, студенттерге, мемлекеттік қызметкерлерге, туристерге және саудагерлерге қолданбады. Қытайлықтарды шеттету туралы заң мен Скотт заңының конституциялықтығын Жоғарғы Сот 1889 жылғы «Чэ Чан Пинг против АҚШ» ісінде растады. Жоғарғы Сот «шетелдіктерді шеттету билігі – АҚШ үкіметінің конституциялық түрде берілген егемендік билігінің бір бөлігі» деп мәлімдеді. Заң 1892 жылғы Гери заңымен он жылға жаңартылды, ал 1902 жылы мерзімі шексіз ұзартылды. Көптеген істерде сот арыз берушінің пайдасына шешім шығарды. Алайда, 1885 жылы Сан-Францискодағы бір істе Қазынашылық департаментінің Вашингтондағы өкілдері екі қытай студентіне кіруден бас тарту туралы шешімді жоққа шығарды. Қытайлықтарды шеттету туралы заңды сынға алғандардың бірі – құлдыққа қарсы және империализмге қарсы республикалық сенатор Джордж Фрисби Хоар, ол заңды «растық дискриминацияны заңдастырудан артық емес» деп сипаттады. Заңдарға көбінесе нәсілдік факторлар ықпал етті, ал басқа нәсілдердің иммиграциясы әлі шектелмеген еді. Керісінше, көптеген адамдар мен кәсіподақтар, соның ішінде Американың Еңбек Федерациясы және Еңбекшілер Ордені, Қытайлықтарды шеттету туралы заңды қолдады, себебі олар индустриалдықтардың жалақыны төмен ұстау үшін қытай жұмысшыларын пайдаланады деп санайтын. Еңбек және солшыл ұйымдардың арасында Дүниежүзілік жұмысшылардың индустриалдық ұйымы осыдан өзгеше көзқарас білдірді. IWW 1905 жылдан бастап Қытайлықтарды шеттету туралы заңға ашық қарсы болды. Заңның негіздемесі ретінде қытай иммигранттарының «әдепсіздігі» сипатталды, бұл айып иммигранттардың нәсілдік ерекшеліктеріне байланысты сенімсіз және адал емес екендігін көрсетеді. Себебі, 1790 жылғы натурализация заңына сәйкес, олар еркін «ақ» адамдар ретінде кіруге рұқсат алғанмен, 1840 жылдардан бастап Еуропадан келген иммигранттардың көптігі салдарынан түрлі ақ этникалық топтар аңглосакстарға қарағанда кем немесе көп бағаланатын жағдай туды. Шығыстағы кельт ирландтары да осындай нәсілшілдікке ұшырады, олар «ласты», «масты» және «жануарларға тән папистер» деп сипатталды. АҚШ-тағы қытай халқының саны 1880 жылы шамамен 105 000-нан 1900 жылы 89 000-ға, ал 1920 жылы 61 000-ға дейін азайды. 19 ғасырда бірқатар федералды агенттіктер заңды күшіне енгізу үшін белсенді жұмыс істеді. Теңіздік сипатынан туындаған себептерге байланысты Кеден қызметі бұл бағытта жетекшілік етті. 1900 жылдары Қазынашылық департаменті Иммиграция инспекторының кеңсесін құрды және оған қытайлықтарды шеттету туралы заңдармен бекітілген федералды ережелерді іске асыру жауапкершілігі жүктелді. Бүгінгі күні бұл ұйым Иммиграция және натурализация қызметі (ИНС) деп аталады. Заң саудагерлерді босатып, 1915 жылдан бастап мейрамхана иелері федералды сот шешімінен кейін саудагерлік виза алуға өтініш бере алатын болды. Бұл 1910-1920 жылдары қытайлық мейрамханалардың қарқынды өсуіне әкелді, себебі мейрамхана иелері Қытайдан келген отбасы мүшелерімен бірге кетіп, қайтадан кіре алатын болды. Кейіннен 1924 жылғы Иммиграциялық заң иммиграцияны одан әрі шектеді, қытайлық иммигранттардың барлық санаттарын шеттетуге және басқа азиялық иммигранттарға да шектеулерді кеңейтті. Алайда, 1924 жылғы Иммиграциялық заңда жапондықтар да нысанаға алынып, Шығыс Азиядан иммиграцияға толығымен тыйым салынды. Қытайлықтарды шеттету туралы заң – арзан еңбек күшін сақтап қалу және қытайлық иммигранттардың көптігінің ақ американдықтардан жұмыс орындарын алуын тоқтату мақсатында жасалған құрал болды. 1891 жылы Қытай үкіметі АҚШ сенаторы Генри В. Блэрді Қытайдағы АҚШ елшісі ретінде қабылдаудан бас тартты, себебі ол Қытайлықтарды шеттету туралы заңды келіссөздер кезінде Қытайға қатысты сындарлы пікірлер білдірген. Америкалық христиан Джордж Ф. Пентекост Қытайдағы Батыс империализміне қарсы сөйлеп, былай деді: ...
The Chinese Exclusion Act also affected the Chinese who had already settled in the United States. Any Chinese who left the United States had to obtain certifications for reentry, and the act made Chinese immigrants permanent aliens by excluding them from U. S. citizenship. The 1888 Scott Act expanded upon the Chinese Exclusion Act, prohibiting reentry into the U. S. after leaving. Only teachers, students, government officials, tourists, and merchants were exempt. Constitutionality of the Chinese Exclusion Act and the Scott Act was upheld by the Supreme Court in Chae Chan Ping v. United States (1889); the Supreme Court declared that "the power of exclusion of foreigners [is] an incident of sovereignty belonging to the government of the United States as a part of those sovereign powers delegated by the constitution". The act was renewed for ten years by the 1892 Geary Act, and again with no terminal date in 1902. In most of these cases, the courts ruled in favor of the petitioner. There was one 1885 case in San Francisco, however, in which Treasury Department officials in Washington overturned a decision to deny entry to two Chinese students. One of the critics of the Chinese Exclusion Act was the anti slavery/anti imperialist Republican senator George Frisbie Hoar of Massachusetts who described the act as "nothing less than the legalization of racial discrimination". The laws were driven largely by racial concerns; immigration of persons of other races was not yet limited. On the other hand, most people and unions strongly supported the Chinese Exclusion Act, including the American Federation of Labor and Knights of Labor, a labor union, who supported it because it believed that industrialists were using Chinese workers as a wedge to keep wages low. Among labor and leftist organizations, the Industrial Workers of the World were the sole exception to this pattern. The IWW openly opposed the Chinese Exclusion Act from its inception in 1905. The racial concerns the Exclusion Act drew justification from were along the lines of a perceived 'moral deficiency' of Chinese immigrants, this charge stipulated the inherent unreliability and dishonesty of the immigrants on behalf of their race. the reason for this was that although granted entry under the Naturalization Act of 1790 as a free 'white' people, the large numbers of immigrants from Europe starting in the 1840's created a situation where different white ethnicities were being made out to be more or less desirable compared to Anglo Saxons. In such a way the Celtic Irish in the east faced similar racialism at the hands of nativists, being categorized as 'dirty', 'drunken', and 'animalistic papists'. The Chinese population in the U. S. declined from approximately 105,000 in 1880, to 89,000 in 1900, and to 61,000 in 1920. Certain federal agencies were active in the 19th century to enforce the Exclusion Act. The Customs Service took the lead on this because of the maritime nature. In the 1900s the Office of the Superintendent of Immigration was established by the Department of the Treasury and given responsibility for implementing federal regulations mandated by the Chinese exclusion laws. This organization is now known as the Immigration and Naturalization Service (INS). The act exempted merchants, and restaurant owners could apply for merchant visas beginning in 1915 after a federal court ruling. This led to the rapid growth of Chinese restaurants in the 1910s and 1920s as restaurant owners could leave and reenter along with family members from China. Later, the Immigration Act of 1924 restricted immigration even further, excluding all classes of Chinese immigrants and extending restrictions to other Asian immigrant groups. However, the Japanese were later targeted in the Immigration Act of 1924, which banned immigration from East Asia entirely. The Chinese Exclusion Act was a tool with an aim to, maintain cheap accessible labor while stopping the excess population of Chinese immigrants from taking jobs from white Americans. In 1891, the Chinese government refused to accept U. S. senator Henry W. Blair as U. S. minister to China due to his abusive remarks regarding China during negotiations of the Chinese Exclusion Act. The American Christian George F. Pentecost spoke out against Western imperialism in China, saying:
I personally feel convinced that it would be a good thing for America if the embargo on Chinese immigration were removed. I think that the annual admission of 100,000 into this country would be a good thing for the country. And if the same thing were done in the Philippines those islands would be a veritable Garden of Eden in twenty five years. The presence of Chinese workmen in this country would, in my opinion, do a very great deal toward solving our labor problems. There is no comparison between the Chinaman, even of the lowest coolie class, and the man who comes here from Southeastern Europe, from Russia, or from Southern Italy. The Chinese are thoroughly good workers. That is why the laborers here hate them. I think, too, that the emigration to America would help the Chinese. At least he would come into contact with some real Christian people in America. The Chinaman lives in squalor because he is poor. If he had some prosperity his squalor would cease.
"Қозғалып кету" кезеңі
Қытайлықтарды шеттету туралы заң қабылданғаннан кейін, "Қуып шығару" дәуірі деп аталатын кезең басталды. Осы кезеңде, қытайларға қарсы болған американдықтар қытай қауымдастықтарын физикалық күшпен басқа жерлерге қашуға мәжбүр етті. Батыс штаттарындағы кең ауқымды зорлық-зомбылыққа Рок-Спрингс қырғыны (1885 жыл) және Хеллс-Каньон қырғыны (1887 жыл) жатты.
Рок-Спрингс қазағы 1885 жылы
Бұл қырғын орын алған қаланың атымен, яғни Вайоминг штатының Свитвотер округіндегі Рок-Спрингс қаласының атымен аталады, онда ақ шахтерлар қытайлықтардың жұмыс тауып жұмыс істегеніне қызғанышпен қарады. Ақ шахтерлар қызғаныш пен наразылықтарын қытайлықтарды тонау, қорқыту, ату және пышақтау арқылы білдірді. Қытайлықтар қашуға тырысты, бірақ көптегендері өз үйлерінде тірідей өртеліп, жасырынған жерлерінде аштықтан қайтыс болды, ал таулардағы жыртқыш жануарлардың шабуылына ұшырады. Бір бөлігін өтіп бара жатқан пойыз құтқарып қалды, бірақ оқиға соңында кем дегенде жиырма сегіз адамның өмірі қиылды. Жағдайды басып тастау үшін үкімет федералды әскерлерді жіберіп, қытайлықтарды қорғауға тырысты. Дегенмен, тек бұзылған мүліктері үшін ғана өтемақы төленді. Қырғын кезінде жасалған қатыгездіктер үшін ешкім тұтқындалған жоқ немесе жауапқа тартылмады. Шахтерлардан 4 000–5 000 долларлық алтын ұрланған деген болжам бар. Алтын ешқашан табылған жоқ және одан әрі зерттелген де жоқ.
Соңы
Оқиғадан кейін көп ұзамай Сан-Францискодағы Sam Yup компаниясы Ли Лойді жұмысқа алды, ол кейіннен тергеу жүргізу үшін АҚШ комиссары Джозеф К. Винсентті шақырды. Винсент тергеу қорытындысын Қытай консулдығына ұсынды, олар қытай шахтерлері үшін әділдік орнатуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Сол кезде қытайларға жасалған бұрынғы қылмыстар үшін де өтемақы талаптары қабылданбады. Ақырында, 1888 жылдың 19 қазанында Конгресс қырғын үшін өтемақы төлеуге және бұрынғы қылмыстар бойынша талаптарды қарастырмауға келісім берді. Өтемақы мөлшері жеткіліксіз болғанымен, қытайлар үшін де біршама жеңіс болды, себебі олар көмекке немесе мойындауға үміттенбеген. Қытайларға шабуыл жасау күнделікті тәуекелге толы болды, өйткені Қытайларды шеттету туралы заңнан туған қытайларға қарсы сезімдер олардың қауымдастығына қауіп төндірді. Қытайларды шеттету туралы заңның мәселесі – АҚШ-та «қақпашы идеологиясын» орнатуы. Бұл заңның мифологиялық тәсілі арқылы «жағымсыз» деп саналғандарды шектеу, шеттету және депортациялау көрінді. «Жағымсыз» саналатын қасиеттер адамның нәсілі, жынысы және әлеуметтік жағдайы бойынша сараланды. Ерлер мен әйелдер АҚШ шекарасын кесіп, тұтқындалуға ниеттеніп, сотқа баруды талап ететін, туған жерлері Америка екенін куәгерлер арқылы дәлелдеуге тырысатын. Американ және Канада үкіметтері осы айналым жолдарын анықтады және жаңа заңдар қабылдады, бірақ бұл әдістер шеттету туралы заңнан кейін де бірнеше жыл бойы қолданыста болды.
Халықаралық оқиғалардың әсері
Американың Берлингэм шартының көптеген аспектілерін өзгертуге жасаған тырабында АҚШ халықаралық сахнадағы Қытайдың әлсіз жағдайын пайдаланды. Қытай түрлі қиын жағдайлармен күресіп жатты, мысалы, Франция үкіметінің Вьетнамды, Қытайға ұзақ жылдар бойы салық төлеп келген елді, протекторат етіп жариялауы. Одан да маңыздысы, ол Жапониямен Сенкаку аралдарына байланысты дауға тап болды. 1879 жылы Қытайға сапарлаған экс-президент Улисс С. Грантқа көрнекті дипломат Ли Хунцзян, егер АҚШ Қытайға жапондықтарды Сенкаку аралдарынан ығыстыруға көмектессе, қытай иммиграциясы мәселесінде ұступ жасауға дайын екенін айтты. Бұл 1880 жылғы Ангелл шартына жол ашты, ол қытай иммигранттарының құқықтары мен мүдделерін айтарлықтай шектеді. Ангелл шарты қытай иммигранттарына толық тыйым салуға мүмкіндік берді, себебі саясаткерлер иммигранттар мәселесі Қытай үкіметі үшін басымдық емес екенін, ал Қытай әлсіз екенін түсінді. Яғни, егер олар шарттарды бұзса да, Қытай басып кірмейтіні немесе ірі мәселелер тудырмайтыны анық болды. Жалпы алғанда, бұл АҚШ-тың Қытаймен сыртқы қарым-қатынасын өзінің ішкі мақсаттарына жету үшін қалай қолданғанын көрсетеді.
АҚШ-Қытай қарым-қатынасына әсері
1882 жылы Қытайды шеттету туралы заң қабылданғанға дейін Қытай мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас көбінесе жағымды болды. Бұл, негізінен, Берлингэм шартымен байланысты болды, ол қытай халқының АҚШ-қа еркін көшіп келу және саяхаттау құқығын, сондай-ақ АҚШ-та тұратын қытай азаматтарын қорғауды қамтитын. Бұдан өзге, шарты екі елде тұратын азаматтарға бір-бірінің елінде білім алуға және оқуға өзара мүмкіндік берді. АҚШ Қытайды екінші дәрежелі серіктес деп есептесе де, қарым-қатынас жағымды болды. Америка саясаткерлері мен президенттері шартын сақтауға және қолдауға жалғастырды, мысалы, президент Рутерфорд Б. Хейс Берлингэм шартына қайшы келетін заңдарға вето қойды. Бірақ, АҚШ-та ішкі жағдайдың шиеленісуімен Хейс Шарты қайта қарауға кірісті, ал Қытай АҚШ-қа көшіп келуді шектеуге келісті. Дегенмен, Қытайды шеттету туралы заңды күшіне енгізу жөніндегі талқылаулар басталғаннан кейін және заң қабылданғаннан соң, "қытай үкіметі бұл туралы тікелей ұятсыздық деп есептеді". Сонымен қатар, АҚШ бұл заңды Гавайи және Филиппинге таратуына қытай үкіметі мен халқы күшті қарсылық білдірді, олар Американы Қытайды әлсірететін, өршіл және империалистік держава деп қарады.
Әйелдерге әсері
Қытайлықтарды шеттету туралы заң қытай әйелдеріне зор әсер етті. Осыған байланысты, олардың елге кіруіне тосқауыл қою мақсатында заңда ерекше санаттар құрылды, сондықтан олардың көбінесе қытай немесе американдық ерлерге үйлену арқылы көшіп келуіне мүмкіндік болды. Оларды тексеру ер адамдарға қарағанда ұқсас болды, бірақ алғашқы кезеңде аяқ байлауға қатысты нақты сұрақтар қойылды: аяғы байланған әйелдер әдетте бай отбасылардан шыққан, ал аяғы байланбаған әйелдер төмен дәрежелі деп есептелді және АҚШ шекара қызметкерлері тарапынан оларға аз қызығушылық танылды. Аталған заңнан туындаған заңдар мен ережелер қытай студенттері үшін қолайсыз жағдайлар жасады, бұл американдық қоғамды сынауға себеп болды.
АҚШ экономикасына әсері
Қытайды шеттету туралы заң АҚШ экономикасына айтарлықтай әсер етті. Көптеген білікті және білікті емес қытай жұмысшыларының кетіп қалуы барлық сала бойынша төмендеуге алып келді. Қытай иммигранттарының көп бөлігі тұратын Калифорниядағы кендер мен өндіріс орындары жабылды, ал жалақылар күтілгендей өспеді. Бұған қоса, халық азаюына байланысты сұраныс төмендегендіктен, ауыл шаруашылығы өнімдерінің құны да төмендеді. Жоакин Миллер 1901 жылы қытайлардың кеткенінен кейін Калифорния қалаларындағы жылжымайтын мүліктің құны тоқтап, капитал салуға құлшыныс байқалмағанын айтты.
АҚШ-тың заңнамасына әсері
Заң, нәсіл және әлеуметтік жағдайға негізделген иммигранттардың кіруіне тыйым салған алғашқы заң шығарушы орган болды. Осылайша, ол болашақ топтардың радикалды түрде өзгеруіне үлгі ретінде қызмет етті, сонымен қатар мұндай кемсітушілікке негізделгендігінің алғашқы қадамын белгіледі, осы арқылы шектеулерді күшейтті. Актінің қытай халқын Американың құндылықтары мен жұмысшы табына қауіп деп «радикалдау», олардың әлеуметтік және географиялық қозғалысын шектеу арқылы қауіпті «қоршау», және Американы депортация арқылы «қорғау» әдістері Американың «кіруге бақылау» идеологиясының негізін құрады. Қытайларды шеттету туралы заң 1943 жылы жойылғанмен, Калифорния штатында ақ емес адамдардың ақ нәсілділермен некелесуіне тыйым салатын заң 1948 жылға дейін күшінде болды. Калифорния Жоғарғы Соты «Перес против Шарп» ісінде штат ішіндегі әртүрлі нәсілдік некелерге тыйым салу конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. Кейбір штаттарда мұндай заңдар 1967 жылға дейін сақталды, ол кезде АҚШ Жоғарғы Соты «Лавинг против Вирджиния» ісінде бүкіл ел бойынша нәсілдік араласуға қарсы заңдардың конституцияға қайшы екенін бірауызды түрде шешті. Бүгінде, оның барлық бөлімдері күшін жойғанмен, Америка Құрама Штаттарының Кодексінің 8-тарауының 7-тарауы «Қытайларды шеттету» деп аталады. 8-тараудың (Шетелдіктер және ұлттықтар) 15 тарауының ішінде, бұл тарау толығымен белгілі бір ұлтты немесе этникалық топқа қатысты. «Жұмысшы саудасы» деп аталатын келесі 9-тарау сияқты, ол толығымен «жойылған» немесе «есептен шығарылған» деп белгіленген заңдардан тұрады. 2012 жылдың 18 маусымында АҚШ Өкілдер палатасы Конгрессмен Джуди Чу ұсынған резолюцияны қабылдады, онда Өкілдер палатасы Қытайларды шеттету туралы заңға өкініш білдірді. Осыған ұқсас резолюция 2011 жылдың қазан айында АҚШ Сенатында мақұлданған болатын. 2014 жылы Калифорния заң шығарушы органы Калифорниядағы қытайлық американдықтардың жетістіктерін ресми түрде мойындау және Конгрессті 1882 жылы Қытайларды шеттету туралы заңды қабылдағаны үшін ресми түрде кешірім сұрауға шақыру мақсатындағы шараларды қабылдады. Сенаттағы республикашылдардың жетекшісі Боб Хафф (R, Даймонд Бар) және Сенат президенті Кевин де Леон (D, Лос-Анджелес) Сенат бірлескен қаулысының (SJR) 23 және Сенат бірлескен қаулысының (SCR) 122 бірлескен авторлары болды. SJR 23 және SCR 122 екеуі де Калифорниядағы қытайлық американдықтардың тарихы мен үлесін мойындайды және құрметтейді. Резолюциялар сондай-ақ Конгрессті Қытайларды шеттету туралы заң сияқты қытайлық американдықтарды қудалауға әкеп соққан заңдар үшін кешірім сұрауға шақырады.