Кіріспе

Халықаралық жарыс желкендік класы

12 метрлік класы – Халықаралық ережеге сәйкес жасалған жарысқа арналған желкенді қайықтардың рейтингтік класы. Бұл кластың арқасында қайықтардың дизайнында тәжірибе жасау мүмкіндігі сақталған күйде, бәсекелестік теңдік сақталады. "12 метр" деген белгілеме қайықтың нақты бір өлшеміне немесе жалпы ұзындығына сілтеме жасамайды, керісінше, конструкция мен құрылыс параметрлерін анықтайтын формула бойынша есептелген компоненттердің қосындысын көрсетеді. Әдетте, 12 метрлік кластағы қайықтардың ұзындығы 65-75 фут (шамамен 20-23 метр) аралығында болады, көбінесе шлюппен жабдықталған және мачталарының биіктігі шамамен 85 фут (26 метр) құрайды. Алғашқы 12 метрлік қайықтар 1907 жылы салынған. 12 метрлік кластың қайықтары 1908, 1912 және 1920 жылғы Олимпиада ойындарында қолданылған, бірақ бұл жарыстарға қатысқан қайықтардың саны аз болды. 12 метрлік қайықтар 1958 жылдан 1987 жылға дейін Америка кубогында қолданылғандығымен танымал. Кластағы қайықтардың бәсекеге қабілеттілігі 12 метрлік формулаға сәйкес келу талабы арқылы қамтамасыз етіледі. Дизайнерлер мен құрылысшылар желкеннің ауданы, қайықтың су сызығындағы ұзындығы және қайықтың кесімі (бір жақтан екінші жаққа, келішенің астынан және үстінен өлшенетін айналасы) сияқты факторларды ескеруі керек. Бұл өлшемдер формула бойынша салмақталған. Мысалы, қазіргі формула желкен ауданының квадрат түбірін пайдаланады, жалпы ауданын емес. Салмақталған өлшемдердің қосындысы 12 метрден кем немесе оған тең болуы тиіс. Дизайнерлер руль мен кілдің мөлшері сияқты кез келген компоненттік айнымалыларды өзгерте алады, егер басқа өзгерістердің нәтижесінде соңғы қосынды 12 метрге тең болса және қайық теңізге лайықты әрі қауіпсіз болса. Ереже қайықтар арасындағы айырмашылықты азайтуға көмектессе де, жарыстар теңізшілік пен тактикадан гөрі дизайн мен құрылысқа да байланысты болады.

Америка кубогы

Америка кубогы жарыстары Генри Сирс басқарган консорциум арқылы 1958 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жаңғыртылды. 1930 жылдары жарысқа қатысқан алып және қымбат J класты яхталарды ауыстыру үшін арзан кемелер қажет болды; 12 метрлік класс таңдалды. 1956 жылдың қыркүйегінде 1958 жылғы Америка кубогы үшін 12 метрлік яхта жасау мақсатында Корольдік яхта клубы консорциумы құрылды. Ұлыбританияның үміткері модельдік резервуарда сынақтан өткізілді және Дэвид Бойдтың екінші жобасы таңдалды. Sceptre 1958 жылдың 2 сәуірінде Александр Робертсон мен ұлдарының кеме жасау орнында суға түсірілді, бірақ 1958 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк яхта клубының Columbia яхтасына есе жіберді. Sceptre қазіргі уақытта Sceptre Preservation Society қолында және жарысқа қатысады. Александр Робертсон мен ұлдары Ltd сонымен қатар ең алғашқы 12 метрлік екі кемені жасады: 1912 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Финляндияны өкілдік еткен Heatherbell (дизайнері Томас Глен Коутс, 1907 ж.); Cyra (дизайнері Альфред Майлн, 1909 ж.). 1987 жылы 12 метрлік класс қолданудан тоқтатылды, 1992 жылғы жарысқа International America's Cup Class қайықтарына көшілді.

Америка кубогынан кейінгі

12 метрлік яхталар Америка кубогы жарысында соңғы рет 1987 жылы Австралияның Фримантл қаласында өткен шарада қолданылды. 12 метрлік қайықтар жергілікті жарыстарда бірге қатысып тұрды, бірақ жоғары құны мен Америка кубогы жарысының мәртебесінің жоқтығынан 1987 жылдан бері бір ғана қайық жасалды. 20 ғасырдың соңында 12 метрлік яхталардың ішінде классикалық яхталарға, әсіресе ағаштан жасалғандарына қызығушылық арта түсті. Жерорта теңізі және Кариб теңізі сияқты тартымды жерлерде көптеген беделді регаталар өтті. Сонымен қатар, әлемдік экономика жақсарып, ескі «классикалық» 12 метрлік қайықтарды қалпына келтіру және жарыстарға қатысу көбейді. Жарысқа қатысқысы келген ескі қайықты қалпына келтірушілер қайықты бастапқы түріне қайтару, немесе ескі конструкцияны жаңа конструкциямен бәсекелестіру үшін өзгерістер енгізу туралы мәселеге тап болды. Мысалы, Бірінші халықаралық ереже бойынша жасалған яхтада ағаш мачта, гафф және мақтадан жасалған желкендер болса, ал Үшінші халықаралық ереже бойынша жасалған яхталар, мысалы, Vim, металл мачта, Бермуда желкендері және дакроннан жасалған желкендерге ие болды. Жарыстарға қатысуға ынталандыру және бастапқы дизайн рухын сақтай отырып, қайта жаңғырту процесін қолдау үшін 12 метрлік сынып қауымдастығы барлық жастағы 12 метрлік қайықтардың тең жағдайда жарысуына мүмкіндік беретін есептеу жүйесін енгізді. Жүйе әр қайықтың дизайнының «эпохасына» сәйкес есептеуді қолдануға негізделген, бұл иелерін ескі қайықтарды қалпына келтіруге және қызықты және әлеуметтік жарыстарға қатысуға ынталандырады. 12 метрлік қайықтар үш кезеңге бөлінеді. Әр кезең белгілі бір типтегі келіс немесе руль дизайнының кең таралған мерзімі ретінде анықталады. А тобы: «Гран-при» деп те аталады, бұл кіші топ қанатты келістер стандартқа айналғаннан басталады. Ол қанатты келістермен салынған және 1983 жылдан кейін салынған барлық 12 метрлік яхталарды қамтиды. 1982 жылы суға түсірілген «Австралия II» қанатты келісі бар алғашқы 12 метрлік болғандықтан, осы топтың алғашқы қайығы саналады. АҚШ (US 61) де осы санатқа жатады, тіпті оның келіс құрылымы сыныптың стандартты қанатты келісінен өзгеше болса да. Бұл сонымен қатар келістің алдында орнатылған «канард» немесе рульге ие жалғыз 12 метрлік қайық. B (Қазіргі заманғы) тобы: Келістен бөлінген скегке орнатылған руль стандартқа айналғаннан басталады. Оған 1968-1983 жылдар аралығында салынған барлық 12 метрлік қайықтар кіреді. Intrepid 1967 жылы салынған болса да, ол skegке орнатылған рульді алғаш қолданғандықтан, алғашқы қазіргі заманғы қайық саналады. 1982 жылы салынған «Австралия II» қанатты келіс дизайнына байланысты А тобына жатпайды. C (Классикалық) тобы: 1968 жылға дейін салынған барлық 12 метрлік сыныптық яхталар, бірақ skegке орнатылған руль дизайнына байланысты B тобына жататын Intrepid кірмейді. D (Vintage) және E (Antique) топтары – құрылыс жылына негізделген қалған 2 топ, соның ішінде Antique (олардың көпшілігі шын мәнінде гаффты желкендермен жабдықталған). Vim және Onawa сияқты ескі шлюппен жабдықталған яхталар Vintage тобына, ал Erna Signe сияқты яхталар Antique тобына жатады. 21 ғасырдың басында 12 метрлік қайықтарға ие болу және оларды қалпына келтіруге қызығушылық соншалық болды, мамандандырылған қалпына келтіру компаниялары жойылу қаупі төнген ескі қайықтарды іздеп, толық қалпына келтіру үшін қаржыландыруды тарту үшін олардың қолжетімділігін жариялады.