Гватемала азамат соғысы және тарихи айқындау комиссиясы
Historical Clarification Commission
Гватемала тарихын зерттеу комиссиясы (CEH) 1962-90-жылдарғы азамат соғысының құрбандарын анықтады. 200 мыңнан астам адам қаза болды, құқық бұзудың 93% мемлекеттік күштерге байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1994 жылы Гватемаланың тарихи түсіндіру жөніндегі комиссиясы (La Comisión para el Esclarecimiento Histórico (CEH)) 1962 жылы басталған және 1990 жылдардың соңында Біріккен Ұлттар Ұйымының көмегімен бейбіт келісімдерге қол жеткізілген онжылдық азамат соғысы кезінде жасалған мыңдаған қатыгездіктер мен адам құқықтарын бұзуға жауап ретінде құрылды. Комиссия 1997 жылдан 1999 жылға дейінгі екі жылдық мандатпен жұмыс істеді және үш комиссарды тағайындады: бір гватемальдық ер адам, бір шетелдік ер адам және бір майя әйелі. Комиссияның міндеті сот ісін жүргізу емес, өткенді "объективтілік, әділдік және бейтараптық" қағидаларымен түсіндіру болды. Басқа нәрселермен қатар, комиссия қақтығыс кезінде 200 мыңнан астам адам қаза тапқанын немесе жоғалып кеткенін анықтады және бұзушылықтардың 93%-ын мемлекеттік күштер мен олармен байланысты әскери топтарға жатқызды. Комиссия соғыс кезінде жауынгерлер мен бейбіт азаматтар арасындағы шекара сақталмағанын, нәтижесінде көптеген балалар, дін қызметкерлері, жергілікті көшбасшылар, және күнәсіз әйелдер мен ерлер қаза тапқанын атап өтті. CEH ұлттық келісімді нығайтуға, бейбітшілікті дамытуға, адам құқықтарына өзара құрметпен қарау мәдениетін қалыптастыруға және қақтығыстың құрбандарын еске алуға бағытталған.
In 1994 Guatemala's Commission for Historical Clarification La Comisión para el Esclarecimiento Histórico (CEH) was created as a response to the thousands of atrocities and human rights violations committed during the decades long civil war that began in 1962 and ended in the late 1990s with United Nations facilitated peace accords. The commission operated under a two year mandate, from 1997 to 1999, and employed three commissioners: one Guatemalan man, one male non national, and one Mayan woman. The mandate of the commission was not to judge but to clarify the past with "objectivity, equity and impartiality." Among other things, the commission revealed that over 200,000 people were killed or disappeared during the conflict and attributed 93% of the violations to state forces and related paramilitary groups. The commission noted that during the conflict the distinction between combatant and non combatant was not respected and as a result many children, priests, indigenous leaders, and innocent women and men were killed. The CEH aimed to instill national harmony, promote peace, foster a culture of mutual respect regarding human rights, and preserve the memory of the conflict's victims.
Тарихи контекст
Гватемала – көпұлтты, көпмәдени және көптілді мемлекет. Онда кедейлер мен әлсіздерге, әсіресе жергілікті (майя) қауымдарына бағытталған зорлық-зомбылық пен мұқтаждық кең таралған. Латын Америкасының көптеген елдері сияқты, осындағы колониалдық мұра билікті элиталық азшылықтың қолына қалдырды. Қысым мен қуғын-сүргін кеңінен таралды, әсіресе бүлікші топтарға қатысты. 1954 жылы АҚШ қолдаған оңшыл әскери диктатор Карлос Кастильо Армас әскери төңкеріс арқылы Гватемаланың демократиялық сайланған президенті Жакобо Арбензді құлатты. Гватемаладағы 36 жылдық азаматтық соғыс 1960 жылдардың басында жаңа режимге қарсы солшыл бүлікші топтардың әскери көтерілісімен басталды. Жауап ретінде Гватемала үкіметі қарсы бүлікшілік тактикасын қолданды, нәтижесінде мемлекеттік зорлық-зомбылық пен террор күшейе бастады. Соғыс 1970 жылдары күшейді және 1979-1984 жылдар аралығында ең көп қираулар мен қаза болды. Гватемаланың азаматтық соғысы 1996 жылғы Осло келісімімен аяқталды, онда Гватемала үкіметі мен Гватемалалық Ұлттық революциялық біртүтас күштері (Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca, URNG) арасындағы ресми атысты тоқтату жарияланды. Гватемаладағы 36 жылдық азаматтық соғыстың көптеген түпкі себептері бар. Гватемала экономикасы, негізінен кофе мен қант экспортына сүйенген, жергілікті еңбек пен жерді пайдалануға негізделген. Демократиялық режим мен марксистік бүлікшілер саяси және экономикалық элитаға, сондай-ақ олардың негізгі сауда серіктесі – АҚШ-қа тікелей қауіп төндірді. Нәтижесінде мемлекет бүлікшілердің әскери қаупін күшейтіп, азаматтық тұрғындарды өлтіруге және партизандарды "қолдайды" деп күдіктенгендердің адам құқықтарын бұзуға әкелетін шабуылдар жасады. Сонымен қатар, суық соғыс аясында антикоммунистік көңіл күй АҚШ-Гватемала дискурсына еніп, марксистік бүлікші топтарға қарсы күрес күшейді.
Guatemala is a multiethnic, pluricultural and multilingual nation and has been plagued by violence and exclusion directed at the poorest and most vulnerable, specifically the indigenous (Mayan) communities. A colonial legacy left power in the hands of an elite minority, much like many other Latin American countries. Repression was omnipresent — specifically with regards to insurgent groups. In 1954 Guatemala's democratically elected President Jacobo Árbenz was overthrown by a U. S. backed right wing military dictator, Carlos Castillo Armas, in a military coup d'état. The 36 year Guatemalan civil war began in the early 1960s with a military rebellion by left wing insurgency groups against the new regime. In response, the Guatemalan government employed counter insurgency tactics, and state based violence and terror began to escalate. The conflict intensified in the 1970s and saw the height of its destruction and casualties in the 1979 1984 period. Guatemala's civil war concluded with the 1996 Oslo Agreement which declared a formal ceasefire between the Guatemalan government and the Guatemalan National Revolutionary Unity (Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca, URNG) forces. There is a plethora of root causes of Guatemala's 36 year civil war. Guatemala's economy, heavily based on coffee and sugar exports, relied on the exploitation of indigenous labour and land. A democratic regime and Marxist insurgencies posed a direct threat to the political and economic elite as well as their main trading partner — the United States. As a result, the state magnified the military threat posed by the insurgency and launched attacks that lead to civilian massacres and violations of human rights of any suspected "supporters" of the guerrilla. In addition, under a Cold War context, anti communist sentiment permeated the U. S. Guatemalan discourse and thus counterinsurgency against the Marxist insurgency groups was more severe.
Жасау
1994 жылдың маусым айында Гватемала үкіметі мен URNG БҰҰ Бас хатшысының және Гватемаладағы Біріккен Ұлттар Ұйымының тексеру миссиясының (MINUGUA) кеңесімен "өткендегі адам құқықтарының бұзылуларын және Гватемала халқының азап шегуіне себеп болған зорлық-зомбылық актілерін анықтау үшін комиссия құру туралы келісімге" қол қойды, бұл CEH құрылуына әкелді. БҰҰ Бас хатшысының шындықты табу және келісімге келуге жұмыстануға бағытталған ықпалынан өзге, CEH құрылуына Католик шіркеуі де әсер етті – әсіресе, 1990 жылдардың ортасында Гватемала Архиепископтығының Адам құқықтары жөніндегі кеңсесін (ODHA) құрған кезде.
In June 1994 the Guatemalan government and the URNG, under advisory by the UN Secretary General and the United Nations Verification Mission in Guatemala (MINUGUA), signed the "Agreement on the establishment of the Commission to clarify past human rights violations and acts of violence that have caused the Guatemalan population to suffer," which led to the creation of the CEH. Aside from pressure from the UN Secretary General to work towards truth and reconciliation, the road to the CEH was influenced by the Catholic Church — specifically when it created the Human Rights Office of the Archdiocese of Guatemala (ODHA) in the mid 1990s.
Шектеулер
Комиссияның шектеулері мынадай болды: жауапкершілікті ешбір жеке тұлғаға жүктеуге болмайды – есімдерді атауға тыйым салынды; АХКК-нің (CEH) анықтамалары мен қорытындылары сотта қудаланбауы тиіс; және комиссияның өкілеттігі алты айды құрады, оны 18 айға дейін ұзартуға болады. Алайда, соңғы шектеу сақталмады, өйткені комиссияның жұмысы екі жылға созылды. Бұған қоса, АХКК-нің (CEH) куәгер шақыру құқығы болмады.
The restrictions of the Commission were as follows: responsibility could not be attributed to any individual — naming names was not allowed; the findings and conclusions of the CEH could not have judicial repercussions; and the commission would have a six month mandate — extendable to 18 months. The final restriction was not upheld as the commission duration lasted two years. In addition, the CEH had no subpoena powers.
Презентация
CEH-ның "Мұқыныштың естелігі" (Memoria del Silencio) атты есебі 1999 жылдың ақпан айында 12 томдық баяндама түрінде URNG және Гватемала үкіметінің өкілдеріне, сондай-ақ БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннанға ұсынылды. Есеп ағылшын және испан тілдерінде онлайн режимінде көпшілікке қолжетімді.
The CEH's report, Memory of Silence (Memoria del Silencio) was presented in February 1999 in a 12 volume report to representatives of the URNG and the Guatemalan government as well as Kofi Annan, the UN Secretary General. The report is available online for public access in both English and Spanish.
Есептің қорытындылары
CEH үшін өткенді түсіну және бейбітшілікке қадам басу үшін азаматтық соғыстың себептерін терең талдау қажет екені анық болды. Олардың қорытындысы бойынша, қақтығыстың басты төрт себебі: құрылымдық әділетсіздік, еркін, қоғамдық кеңістіктердің жабылуы, демократияға қарсы үрдіс, Ұлы Суық Соғыс контексі және халықаралық ықпал. CEH Гватемаланың жүйелік мәселелерін де зерттеді. Олар Гватемаладағы экономикалық, мәдени және әлеуметтік қатынастардың құрылымы мен мәні оның отаршылдық тарихының көрінісі болып табылатын терең шеттету, антагонизм және қақтығыспен сипатталатынын анықтады. Сонымен қатар, тиімді мемлекеттік әлеуметтік саясаттың болмауы тарихи шеттету динамикасын күшейткенін байқады. Шындығында, олардың айтуынша, соңғы мемлекеттік саясат теңсіздікке алып келді, ал институционалдық нашарлық демографиялық топтар арасындағы айырмашылықты мәңгілеп сақтады. Қақтығысқа дейін азаматтық және саяси құқықтар шектелді, ал үкіметке қарсы көңіл күй мен революциялық ойлардың таралуын болдырмау үшін қоғамдық орындар жабылды. Қарулы қақтығыс кезінде мемлекеттің саяси тұрақсыздыққа төтеп беруге қабілетсіздігі күрделі репрессия жүйесін құруға әкелді, оның ішінде құпия, заңсыз жазалау жүйесі де болды. Әскери барлау қақтығыстың басты қозғаушы күші болды. Жазасыздық Гватемаланың саяси жүйесіне еніп кетті.
For the CEH it was clear that in order to understand the past and move forward on a trajectory for peace, an in depth analysis of the causes of the civil war was required. They concluded that the four main causes of the conflict were as follows: Structural injustice, closing of free, public spaces, anti democracy trajectory, Cold War context and international influence. The CEH also investigated Guatemala's systemic problems. They concluded that the structure and nature of economic, cultural and social relations in Guatemala are marked by profound exclusion, antagonism and conflict — a reflection of its colonial history. In addition, they found the absence of effective state social policy to have accentuated the historical dynamic of exclusion. In fact, they state, most recent state policy has produced inequality and endemic institutional weakness perpetuates the discrepancies among demographics. Leading up to the conflict, civil and political rights were suppressed and public venues were closed to prevent the spread of anti government sentiment and other revolutionary thinking. During the armed conflict, the incapacity of the state to deal with political instability led to the creation of an intricate system of repression including an underground, illegal punitive system. Military intelligence was the conflict's driving force. Impunity permeated Guatemala's political system.
Адам құқықтары бұзылуы: статистика
CEH-де басты назар азамат соғысы кезіндегі адам құқықтары бұзылуына аударылды. Олар адам құқықтары бұзылуы мен зорлық-зомбылық әрекеттерінен барлығы 42 275 адамның қаза болғанын тіркеді, оның ішінде 23 671 адам өз бетінше өлтірілді және 6 159 адам күштеп жоғалды. Соғыс кезінде қаза тапқан немесе жоғалып кеткендердің саны 200 мыңға дейін жетеді деп есептеледі. Демографиялық тұрғыдан алғанда, CEH "толық анықталған" құрбандардың 83%-ы майя ұлтынан, ал 17%-ы ладинолар екенін анықтады. Бұзушылықтардың 93%-ы мемлекеттік күштерге және олармен байланысты жарымәскери топтарға, ал 3%-ы бүлікшіл топтарға жатқызылды. Төтенше өлім жазасына кесу, күштеп жоғалту, азаптау, зорлау және негізгі құқықтардың өзге де бұзушылықтарының құрбандарының арасында балалар, дін қызметкерлері, жергілікті басшылар, сондай-ақ бүлікшіл топтармен байланысы жоқ бейбіт әйелдер мен ерлер де болды.
The principal focus on the CEH was with regards to human rights violations during the civil war. They registered a total of 42,275 casualties by human rights violations and acts of violence, of that 23,671 were victims of arbitrary execution and 6,159 by forced disappearance. Estimates of those killed or disappeared during the conflict reach as high as 200,000. In terms of demographics, the CEH found that 83% of "fully identified" victims were Mayan and 17% Ladino. 93% of the violations were attributed to state forces and related paramilitary groups and 3% to insurgency groups. Among the victims of arbitrary execution, forced disappearance, torture, rape and other violations of fundamental rights were children, priests, indigenous leaders as well as non combatant women and men with no ties to insurgency groups.
Ұсынымдарды іске асыру
Гватемала әскері 1996 жылғы бейбіт келісімнің адам құқықтарына қатысты көптеген тұстарын қабылдамады, соның ішінде CEH құру мен оның жұмысын. Олар бұл құралдарды бүлікшіл топтардың саяси қолдау мен әскери күш жинау үшін пайдаланатынын айтты. Дегенмен, URNG, Католик шіркеуі және түрлі азаматтық қоғам мен адам құқықтары ұйымдары адам құқықтарына бағытталған келісімдер мен комиссияларды ынталы түрде қолдады. Комиссия алдындағы мәселелердің басым бөлігі саяси және идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты болды. Шындығында, CEH ақыры құрылғанымен, армия комиссияға қатысты айқын қарсылығын білдіргенде және URNG оның қатысуын келіссөздерге жатпайтын нәрсе деп мәлімдегенде оның жұмысы тоқтап қалды. 1999 жылы есеп жарияланғаннан бері аталған ұсынымдарды іске асыруда белгілі бір прогрессқа қол жеткізілді. 2000 жылы Гватемала мәжбүрлі түрде жоғалып кетулерге қарсы Америкалық конвенцияны, Адам құқықтары жөніндегі Америкалық конвенцияның әлеуметтік-экономикалық және мәдени құқықтарға қатысты қосымша хаттамасын, сондай-ақ Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің Факультативтік протоколын ратификациялады. 2002 жылы ол балалардың қарулы қақтығыстарға қатысуы және 2003 жылы жеке шағымдарды қабылдау үшін Азаптауларға қарсы комитеттің құзыреттілігін мойындауға қатысты Балалар құқықтары конвенциясының Факультативтік протоколын ратификациялады. Бұл келісімдерге қол қойылғанымен және ратификацияланғанымен, олардың мазмұны әлі де ағымдағы және болашақ ішкі жоспарларға енгізілген жоқ. Бұған қоса, 2003 жылы, адам құқықтарының көптеген бұзушылықтарынан кейін 20 жыл өткен соң, Ұлттық өтемақы бағдарламасы құрылды. CEH мемлекетті қақтығыс кезінде жасалған қылмыстарды тергеуге міндетті деп мәлімдегеніне сәйкес, бұрынғы әскери диктатор Хосе Эфраин Риос Монтт геноцид және адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталып, жазаланды. Алайда, түрлі себептерге байланысты оның ісі 2015 жылдың қаңтарына дейін, содан кейін 2016 жылдың қаңтарына дейін тоқтатылды. 2016 жылдың наурыз айында жабық есіктерде сот процесі басталды. Риос Монтт сот процесі кезінде қайтыс болды.
The Guatemalan army was opposed to many human rights aspects of the 1996 Peace Accords including the creation and work of the CEH. They argued that these tools were to be used by the insurgency groups to garner political support and military strength. However, support for human rights focused accords and commissions were strongly supported by the URNG, the Catholic Church, and various civil society and human rights based groups. Problems the commission faced were primarily based on political and ideological disagreements. In fact, although the CEH finally came to fruition, its progress was stalled when the army stated its clear opposition to the commission and the URNG affirmed its inclusion as non negotiable. Since the report was released in 1999, progress has been made with regards to compliance of the aforementioned recommendations. In 2000 Guatemala ratified the Inter American Convention on Forced Disappearances, the Additional Protocol to the American Convention on Human Rights regarding social economic and cultural rights, and the Optional Protocol of the International Covenant on Civil and Political Rights. In 2002 it ratified the Optional Protocol of the Convention on the Rights of the Child, regarding the participation of children in armed conflicts and the recognition of the competence of the Committee Against Torture to receive individual complaints in 2003. Although these accords have been signed and ratified, their content has yet to be integrated into current and future domestic plans. In addition, in 2003, 20 years after the majority of human rights violations occurred, a National Reparations Program was established. In accordance with the CEH's statement that the state was obligated to investigate crimes committed during the conflict, José Efraín Ríos Montt— former military dictator — was tried and convicted for genocide and crimes against humanity. However, for multiple reasons his trial was suspended until January 2015, then further suspended until January 2016. A closed door trial began in March 2016. Rios Montt died while the trial was still ongoing.
Сын-пикирлер мен даулар
Комиссияның ең даулы ашылуларының бірі – қақтығыс кезінде партизандық топтардың мемлекетке немесе оның әскеріне тікелей қауіп төндіретін әскери әлеуетке ие болмағаны туралы мәлімдемесі болды. Мемлекет Гватемаланың саяси жүйесіне көтерілісшілердің нақты қауіп төндірмейтінін жақсы білген. Олар жасаған қылмыстарын ақтау үшін олар көтерілісшілердің әскери қаупін әдейі үлкейтіп көрсеткен деген пікір бар. CEH есебі жарияланғаннан кейінгі бірнеше жылда ғалымдар оның қақтығыстың алдын алу және ұлттық бірлік құрудағы тиімділігін талдады, бұл комиссияның мандатында баса көрсетілген. Джефф Корнтасел мен Синди Холдер мемлекеттік деңгейде ұйымдастырылған шындықты анықтау механизмдерінің түбінен кемшіліктер шығады, егер олар жергілікті халыққа қарсы тарихи және жалғасып жатқан әділетсіздіктерді қарастырмаса. Бұл Гватемала үшін ерекше маңызды, себебі қақтығыста қаза тапқандардың 83% -ы жергілікті халықтан болған. Сонымен қатар, Рейчел Сидер соғыстан кейінгі Гватемаладағы сот реформасы мен зорлық-зомбылықты зерттеді және 2011 жылы адам өлтіру көрсеткіші қарулы қақтығыстың ең қызып тұрған кезеңінен де жоғары болғанын мәлімдеді. CEH-ның тиімділігі күмәнді, алайда ол табыстарға да жетті – әсіресе, қақтығыс құрбандарының естелігін сақтауға арналған "La casa de la memoria" сияқты орындар ашылуының арқасында.
One of the most controversial revelations of the commission was its statement that at no time during the conflict did guerrilla groups have the military potential to pose an immediate threat to the state or its army. The state was well aware that the insurgency did not represent a real threat to Guatemalan political order. It has been argued that they deliberately magnified the military threat of the insurgency to justify the crimes they committed. In the several years following the release of the CEH's report, scholars have analysed its effectiveness in preventing conflict and creating national harmony as highlighted in the commission's mandate. Jeff Corntassel and Cindy Holder argue that state facilitated truth mechanisms are fundamentally flawed if they do not address historic and ongoing injustices against indigenous groups — this is particularly relevant in Guatemala considering 83% of the victims in the conflict were indigenous. In addition, Rachel Sieder has investigated judicial reform and violence in postwar Guatemala and states that homicide rates in fact were higher in 2011 than during the height of the armed conflict. The effectiveness of the CEH is highly contested, however it has seen successes — particularly with the opening of spaces like 'La casa de la memoria' which exist to preserve the memory of the conflict's victims.