Кіріспе

Америка Самоасының аралдар тобы Самоа аралдарындағы Мануа аралдары, немесе Мануа теле (самоан тілінде Manua tele), үш негізгі аралдан тұрады: Тау, Офу және Олосега. Соңғы екеуі тек 137 метрлік Асага бұғазымен ғана бөлінеді және қазір бұғаз арқылы көпірмен байланысты. Аралдар Тутуиланың шығысында орналасқан және Америка Құрама Штаттарының құрамына кірмейтін Америка Самоасының бөлігі болып табылады. Олардың жалпы ауданы 199 км², ал жалпы халқы 1400 адамды құрайды. Тау – осы аралдардың ең үлкені, ауданы 150,7 км² және Мануаның ең биік нүктесі. Саяси тұрғыдан аралдар Мануа округін құрайды, бұл Америка Самоасының үш әкімшілік бөлімдерінің бірі. Мануа көптеген ғасырлар бойы аймақтың саяси орталығы болды, Туи Тонга теңіз империясының күшеюіне дейін, бұл Самоаның шығыс аралдарынан батыс аралдарына биліктің ауысуына әкелді.

География

Үш аралдың бәрі де жанартаулық аралдар: экватордан 14° оңтүстікке қарай теңізден көтерілген жанартау қалдықтары. Аралдар биік және таулы. Әлемдегі көптеген жерлерден өзгеше, бұл аралдардың халқы ондаған жылдар бойы үздіксіз азайып келеді. 1930 жылдары Америка Самоасының халқының шамамен 20% Мануа аралдарында тұрды. 1980 жылдары бұл көрсеткіш тек 6% құрады. Эмиграцияның себебі – экономикалық мүмкіндіктердің жетіспеуі және жастардың Тутуиладағы қазіргі заманғы өмір салтына қатысуға деген құштарлығы (Туризм басқармасы, 2005). Мануа аралдарындағы барлық жер самоалық Мануа отбасыларының ортақ меншігінде. Бұл АҚШ Ұлттық парктері жүйесіне 50 жылға жалға берілген Ұлттық парктерінің жерлерін де қамтиды.

Тарих

Самоаның тарихи ауызша дәстүрлеріне сәйкес, Мануа бұрын бүкіл Самоа архипелагын, сондай-ақ Тонга мен Фиджи сияқты жақын орналасқан басқа да аралдарды қамтитын ірі Полинезия империясының басқару орталығы болған. Мануаның дәстүрлі астанасы Тау аралындағы Тау ауылы еді.

АҚШ-қа берілген

1899 жылғы Үшжақты конвенция Самоа аралдарын бөлісті, АҚШ-қа шығыс аралдарды (Тутюила және Мануа тобын қоса алғанда) басқару құқығын берді, ал Еуропалық державаларға батыс аралдарды (Уполу және Савайиді қоса алғанда) берді. 1901 жылы Тутуила басшылары осы шартқа келісті. Осының нәтижесінде Мануа ақырында АҚШ билігін қабылдауға мәжбүр болды және олар 1904 жылғы 16 шілдеде Туи Мануа (Мануаның жоғарғы басшысы) қол қойған Мұрагерлік актісі арқылы осы қабылдауларын ресми түрінде бекітті. Қол қою рәсімі Лалапуадағы Туимануаның резиденциясында (Фалаула деп аталады) өтті (Туимануа үкіметінің ресми құжаттарына сәйкес, Губернатор кеңсесі, 2004). Осы шақта, 1903 жылы Мануаның жалпы халқы шамамен 2000 адамды құрады. Осы уақыттан бастап Мануа аралдары тобы ресми түрде Америка Самоасының АҚШ протекторатының құрамына енді. 1915 жылы Мануада осы жылы болған дауылдың салдарынан АҚШ Конгресі мен Америка Қызыл Кресті Америка Самоасына алғаш рет қаржылық көмек жіберді.

Қоғам және мәдениет

Мануа тарихы самоа тіліндегі сөздерде самоа және полинезия мәдениеттерінің бастауларын қамтиды, ал Самоаның шығысындағы полинезиялықтардың шежіресі Мануадан бастау алған деп есептеледі. Дәстүрлі сенімдерге сәйкес, күн Самоа аралындағы Тау аралындағы Сауадан шығады, ондағы коралл рифі күннен әрқашан сары түсті болады делінеді, ал ол Самоадағы Савай аралының ең батыс ауылы – Фалеалупода батып, сіңіп кетеді. Күннің осы жолы дәстүрлі нанымдармен тығыз байланысты және екі Самоадағы мәдени бірегейліктің бірлігін анықтайды. Фаасамоа термині "Самоа жолы" немесе дәстүрлі самоа тіршілік салтын көрсетеді.

Экономика

Бүгінде Мануаның көптеген отбасылары Тутуила мен Америка Құрама Штаттарында жұмыс істейтін туыстарының табысына тәуелді. Жергілікті тамақтану режимі көбінесе Тутуилаға қарағанда салауаттырақ болды, импортталған консервіленген тағамдарға тәуелділік аз еді. Бірақ халық санының азаюына байланысты, балық аулау мен шаруашылықпен айналысатын жергілікті тұрғындардың саны азайып, импортталған тағамға тәуелділік күшейді. Бұған жергілікті өнімнің жетіспеуі, шаруашылықтардың құлдырауы және мал басының азаюы себеп болды. Бірнеше шағын дүкендер ашық, сондай-ақ кейбір жекеменшік үйлер жалға беріліп, жергілікті экономикаға үлес қосады. Дегенмен, Америка Самоасы Үкіметі (ASG) аралдардағы ең ірі жұмыс беруші болып табылады, оның құрамында барлық мемлекеттік департаменттердің филиалдары бар: Ауыл шаруашылығы, Білім беру, Денсаулық сақтау департаменті, Қоғамдық қауіпсіздік және өрттен қорғау, Порт әкімшілігі, ASPA, ASTCA, Теңіз жануарлары және қорықтары, M&O.

Тіл

Дәстүр бойынша, Мануа халқы самоа тілінде ерекше "т" дыбысымен сөйлеген. Ежелгі дыбыс – жеңіл айтылатын, ауамен бірге шығарылатын "т" мен жұмсақ "д" дыбыстарының арасында болған. 1830 жылдары миссионерлер қасиетті кітапты ана тіліне аударып, кітаптағы жаңа дыбыстарды бейнелеу үшін h, k және r әріптерін қосты. Содан бері сөйлеу тілінде ауыр "к" дыбысы қалыптасты, ол көбінесе қасиетті кітапқа байланысты емес, дәстүрлі сөз сөйлеу және күнделікті әңгімелерде қолданылады.

Білім

Мануада үш бастауыш мектеп бар: Фалеаасо бастауыш мектебі, Фитиута бастауыш мектебі және Олосега бастауыш мектебі. Жоғары мектеп Тау аралында орналасқан, оның атауы Мануа жоғары мектебі, және ол 1966 жылы Мануаның барлық аймақтарына қызмет ету үшін жобаланды. Жоғары білім алуға ниеттенген студенттер Тутуила аралындағы Америка Самоасының Қоғамдық колледжіне барады, онда Гавайи университеті педагогтар институтын ұсынады, сондай-ақ бірнеше негізгі шіркеулер семинариялар ұсынады. Мысалы, Канана Фу семинариясы және Уэйленд баптистік университеті. Кейбір студенттер Уполу аралындағы Самоа ұлттық университетіне немесе АҚШ материгінің басқа жерлеріне оқуға барады.