Кіріспе

19 ғасырдағы Үндістан субконтинентін өлшеу мақсатындағы Үндістанның Ұлы тригонометриялық зерттеуі – ғылыми дәлдікпен Үндістан субконтиненті бойынша зерттеу жүргізуді көздеген жоба. Оны 1802 жылы британдық жаяу әскер офицері Уильям Лэмбтон Шығыс Үндістан компаниясының қолдауымен бастады. Оның ізбасары Джордж Эверест басшылығымен жоба Үндістанның геодезиялық қызметіне жүктелді. Эвересттің орнын Эндрю Скотт Воу басты, ал 1861 жылдан кейін жобаны Джеймс Уокер басқарды және 1871 жылы оның аяқталуын қадағалады. Зерттеудің маңызды жетістіктерінің қатарында Үндістандағы британдық территориялардың шекараларын белгілеу және Эверест, К2 және Канченджанга сияқты Гималайдың алып тауларының биіктігін өлшеу болды. Зерттеудің ғылыми әсері де зор еді. Ол бойлық доғасының бөлігінің алғашқы дәл өлшемдерінің бірін және геодезиялық аномалияны өлшеуге жауапты болды, бұл изостазия теориясының дамуына ықпал етті. Гималайда, әсіресе Тибетте (еуропалықтарға кіруге рұқсат болмаған жерде) жұмыс істеген жергілікті зерттеушілер "пандиттер" деп аталды, олардың ішінде Наин Сингх Рават және Кришна Сингх Рават ағайындылары да болды.

Тарих

1600 жылы құрылғаннан бастап, 19 ғасырдың басында бүкіл Үндістан субконтинентіне үстемдік құрғанға дейін Британдық Шығыс Үндістан компаниясы көбірек және көбірек аумақтарды бағындырды. Үндістанның Ұлы тригонометриялық зерттеуі 1802 жылдың 10 сәуірінде Мадрас маңындағы базалық сызықты өлшеуден басталды. Шығыс Үндістан компаниясы бұл жобаны шамамен бес жылда аяқтауды жоспарлаған, бірақ ол 70 жылға жуық уақыт алды, 1857 жылғы Үндістан көтерілісінен және Үндістанда компания үкіметінің аяқталуынан әлдеқайда кейін аяқталды. Зерттеуге жататын аумақтың аумақтығына байланысты, зерттеушілер Үндістанды толығымен триангуляциялаудың орнына, солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа дейін жүретін триангуляция тізбектерінен тұратын, олар "тор" деп атаған жүйені құрды. Тригонометриялық зерттеу басқа зерттеулерден, әсіресе топографиялық және кіріс зерттеулерінен тәуелсіз жүргізілді. 1875 жылы зерттеу бюджетін 240 000 фунттан 200 000 фунтқа дейін төмендету туралы шешім қабылданды. Бұл генерал-соргавейер полковник Дж. Т. Уокер басшылығымен Ұлы тригонометриялық, топографиялық және кіріс зерттеулерін Үндістан зерттеуіне біріктіруге әкеп соқты.

Қолданылған құралдар мен әдістер

Үшбұрышты зерттеулер бірнеше мұқият өлшенген базалық сызықтар мен бірқатар бұрыштарға негізделген. Алғашқы базалық сызық өте мұқият өлшенді, себебі келесі зерттеудің дәлдігі оған тікелей байланысты болды. Әртүрлі түзетулер енгізілді, бастысы температура бойынша. Күн сәулесінен қорғалған, көлденең тіреулерге жайылған және тұрақты тартылыспен сақталған арнайы қапталған тізбектер қолданылды. Алғашқы зерттеулерде Уильям Кэри жасаған үлкен және ауыр теодолиттер, Джесси Рамсден жасаған зениттік сектор және 100 фут (30 м) тізбектер пайдаланылды. Кейінгі зерттеулерде ықшам теодолиттер қолданылды. Дәл құралдарды үкіметтік келісімшарт жүйесі арқылы әрқашан сатып алу мүмкін болмады, сондықтан Эверест жеке құралдардың құрылысын қадағалады. Ол Калькуттада құралдар шығаратын компанияны құру үшін Генри Барроуға тапсырды. Барроудың орнын Тамил Надудың Аркот қаласынан келген Сайед Мохсин басты, ал оның қайтысынан кейін құралдарды Йорктан Кук жеткізді.