Кіріспе

Ливерпуль және Манчестер темір жолының бу локомотиві

Ливерпуль және Манчестер темір жолы (LMR) 57 «Арыстан» – ерте 0-4-2 бу локомотиві, оның ең жоғары жылдамдығы және 200 тоннаға дейін (203 тонна) жүкті тарта алатын. «Арыстан» жүк тасымалдауға арналған бір жұптың бірі (екіншісі, 58 нөмірі «Жолбарыс» деп аталды), ол 1838 жылы Лидстегі Тодд, Китсон және Лейрд компаниясымен салынған. Ол 1953 жылғы «Титфилд Thunderbolt» комедиясында көрсетілген.

19 ғасыр

Лайон 1837 жылғы қазан айында ЛМР-ге Тодд, Китсон және Лейрд компаниясынан алты локомотивтен тұратын тапсырыс бойынша тапсырыс берілді. Олар Роберт Стивенсонның 6 дөңгелекті локомотиві және LMR локомотивтерді басқарушысы Джон Меллингтің патенттері бойынша салынды, сондай-ақ оның бірнеше патенттік идеяларын қамтыды: қуыс, сумен толтырылған оттықтар, оттық астындағы алдын ала қыздыру резервуары, қауіпсіздік клапанынан шығатын буды оған бағыттау мүмкіндігі, Меллингтің патенттелген радиалды клапандық механизмі және жабысуды жақсартуға арналған біріктіру дөңгелегі. Лайон және оның інісі Тайгер 0-4-2 конфигурациялы "багаж" локомотивтері болып, жүк пойыздарында жұмыс істеді. Олардың цилиндрлері 11 x 20 дюйм, жетекші дөңгелектері 5 фут, таяу дөңгелектері 3 фут 1 дюйм диаметрлі, ал қазандықтары 50 фунт/квадрат дюйм қысыммен жұмыс істеді, ұзындығы 7 фут 4 дюйм және қимасы сәл сопақ болды. Лайон 1841 жылы LMR-дің Edge Hill шеберханасында 8 фут 6 дюйм ұзындығындағы жаңа қазандықпен қайта жабдықталды, бұл ұзын рамалар, жаңа 12 x 18 дюймдік цилиндрлер, жаңа клапандар мен клапандық камералар және 1840-1841 жылдары Уильям Барбер Баддиком жасаған жаңа клапандық механизмді орнатуды талап етті. Лайонның қазіргі цилиндрлері 14 1/8 дюйм x 18 дюйм өлшемдес, бұл олардың кейінірек ауыстырылғанын көрсетеді. 1845 жылы LMR Grand Junction Railway (GJR) компаниясына қосылды, ал бір жылдан кейін ол Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолының (LNWR) құрамына кірді. Лайон LNWR Солтүстік бөлімінде 116 нөмірімен тіркелді. Ол 1857 жылға дейін жол жүрісінде пайдаланылды, содан кейін ол No.14 Баласт локомотиві ретінде материалдық-техникалық жабдықтау бөліміне жіберілді. 1859 жылғы мамыр айында Лайон 400 фунт стерлингке Мерси доктары мен порты кеңесіне Ливерпульдегі доктар мен порт жүйесінде жұмыс істеу үшін сатылды. 1865 жылы Порт кеңесі жаңа қазандық орнатты (бұл, мүмкін, қазіргі локомотивтегі қазандық болды).

Қайта табу және қалпына келтіру

1874 жылы «Лайон» локомотиві Принс-Док алаңындағы Graving Dock құрылысында сорғыш қозғалтқыш ретінде жұмыс істеуге зейнеткерлікке шықты, ол 1875 жылдың қаңтарында қолданысқа енді. 1923 жылы ол «қайта жаңғырылды», ал 1928 жылы Ливерпуль инженерлік қоғамының мүшелері оны электрлік сорғымен алмастырып, кейіннен Креу жұмыстарында жаңартып жаңалады. «Лайон» локомотивінің тендері бұрыннан жойылғандықтан, Креу компаниясы Манчестердегі Sharp, Stewart компаниясы жасаған Furness Railway тендерінен бөлшектерді пайдаланып жаңа тендер жасады. Басқа жұмыстарға жаңа түтін құбыры, жаңа пеш есіктері, дөңгелекке шашырағыштар, жүргізушінің алабы және кабина қоршау рельстерін орнату, қазандықтың жылу оқшаулауы және қазандық түтікшелерін ауыстыру, сондай-ақ механикалық майлау құрылғысын және қазандық арматурасын орнату кірді. Цилиндрлер де қайта тегістелген болуы мүмкін. 1840 жылдардағы аркалық клайтерлік пештің үлгісін жасау үшін жоғары күмбезді вагонның пешіне келіспеушілік тудырған мыс қаптама орнатылды. Жаңартудан кейін «Лайон» 1930 жылдың қыркүйегінде Уэвертри ойын алаңында өткен Ливерпуль мен Манчестер темір жолының 100 жылдығына арналған көрмеге қатысты, онда ол арнайы салынған вагондарды тарта отырып, дөңгелек жолмен жүріп өтті, ал қазір бұл вагондар Ұлттық теміржол мұражайында сақтаулы. Содан кейін локомотив Ливерпуль Лайм-стрит станциясындағы тұғырға көшірілді және 1937 жылға дейін онда тұрды. Кейін ол Денхам студиясында «Victoria the Great» фильміне түсуге және Лланддуно және Колвин-Бей арасындағы желіде жарнамалық акцияға қатысу үшін қайта іске қосылды, онда ол LNWR Джордж V классының 5348 нөмірі «Коронация» және жаңадан енгізілген «Коронация Скот» сервисімен бірге баяу жылдамдықпен жүрді. «Лайон» 1938 жылы Эустон станциясында Лондон және Бирмингем темір жолының 100 жылдығында да көрсетілді. Соғыс жылдарында ол сақтау үшін Креу жұмыстарына көшірілді.

Соғыстан кейінгі

1951 жылдың басында локомотив сақтаудан алынып, Флоренс Найтингейлдің тарихын қайта баяндаған «Лампалы ханым» фильмінде түсу үшін қайта жаңартылды. Ол Гертфордширдегі Коул Грин теміржол станциясында түсірілген пойыз станциясы сахнасында қолданылды. Көп ұзамай, «Лайон» 1953 жылғы «The Titfield Thunderbolt» фильміндегі ең танымал рөліне ие болды, ол Лимпли-Сток-Камертон тармағында түсірілім кезінде ерекше көзге түсті. Фильм түсірілімінің ауқымдылығына байланысты, «Лайон» түсірілімдер арасында жиі бу шығаратыны анықталды, сондықтан қазандықтағы ағынды бақылауға көмектесу үшін демпфер және бу қысымын өлшеуіш орнатылды. Локомотив кездейсоқ түрде соқтығысқа ұшырады, себебі оның жеке тексеру вагоны банкинг локомотиві итергенде жеткілікті түрде баяулаған жоқ, нәтижесінде тендері табандықтағы бөлікке тиді, зақымдануы бүгінге дейін көрініп тұр. «Лайон» осы кезеңде бумен жүрген екінші ең көне локомотив болды, ең көнесі – британдықтар жасаған американдық локомотив «Джон Булл». 1967 жылы «Лайон» сол кездегі Ливерпуль мұражайына берілді және 1970 жылы оларға толығымен табыс етілді. 1979-1980 жылдары ол көрмеден алынып, Ливерпуль мен Манчестер теміржолының 150 жылдығына арналған Rustons Diesels Ltd. компаниясымен қайта жаңартылды. Жаңа қазандық түтікшелері орнатылды, бастапқы негізгі бу құбыры ауыстырылды, ал бастапқы реттегіш жарылғандықтан, жаңасы құйылып орнатылды. Жаңа қазандық жиындары, соның ішінде Бурдон түріндегі қысым өлшегіш, деңгей көрсеткіші және сынақ крандары орнатылды. Жаңа жуу саңылаулары да қосылды. Алдыңғы буферлік балка (алғашқы емес) арналық бөлімшемен күшейтілді. Қауіпсіздік тізбектері орнатылды және тендер коммерциялық жүк көлігінен алынған пневматикалық тежегіштермен жабдықталды. BR берген қазандық сертификатының мерзімі төрт жылды құрады. «Лайон» соңғы рет 1988 жылы Тайслдегі Бирмингем теміржол мұражайында ашық есік күнінде жұмыс істеді, содан кейін тұрақты көрмеге қойылды. 1999-2007 жылдар аралығында «Лайон» Манчестердегі Ғылым және өнеркәсіп мұражайында, жаңа Ливерпуль мұражайы салынып жатқан кезде LMR локомотиві «Планетаның» көшірмесімен бірге қойылды. 2008 жылы Ливерпуль мұражайлары жаңа мұражайда көрсетілгенге дейін оның сыртқы түрін жаңартты. 2007 жылдың 27 ақпанында «Лайон» Манчестерден Ливерпульге жаңа Ливерпуль мұражайында көрмеге қойылмас бұрын консервациялау жұмыстары үшін көліктік құралдармен тасылды.

Жеке тұлға

2021 жылы жарық көрген "Лайон: Нағыз Титфилд Түндерболт тарихы" кітабында теміржол тарихшысы Энтони Доусон 1923 жылы табылған және қазір "Лайон" деп сақталған локомотивтің, шындығында LMR 57 "Лайон" локомотиві екенін көрсететін ауызша хабардан басқа ешқандай дәлел жоқ екенін айтады. Ол бұл локомотивтің Мерси доктары мен порты басқармасы сол кезде сатып алған басқа локомотивтердің бірі болуы мүмкін екенін де ұсынады.

Басқа локомотивтер

LMS Royal Scot Class 4 6 0 No. 6142 бастапқыда Lion деп аталды. Бұл локомотив 1927 жылғы қарашада Глазго қаласындағы Солтүстік Британдық локомотив компаниясымен салынды және 1964 жылғы қаңтарда 46142 Йорк және Ланкастер полкі ретінде пайдаланудан алынды. 1962 жылы Бирмингем теміржол вагондар компаниясы салған D0260 дизель локомотивінің прототипі Lion деп аталды. Британдық темір жолының 08 класындағы дизельдік маневрлік локомотиві 13030 (кейін D3030, содан кейін 08022) 1985 жылы Парк Роялдегі Guinness компаниясына сатылды, онда оған Lion деген ат берілді. Ол және оның бауырлас локомотиві Unicorn қазір Cholsey және Wallingford темір жолында орналасқан.