Кіріспе

Көп мақсатты стадион Стратфордта, Лондон, Англия.

| өлшемдері = | жалға алушылар = Ұлыбритания жеңіл атлетика федерациясы (2015 – қазіргі уақыт) «Вест Хэм Юнайтед» (2016 – қазіргі уақыт) | веб-сайт = | қоғамдық көлік = Лондон метрополитені, Лондон Overground, Лондон Crossrail, Лондон DLR, GB Rail, Лондон DLR, Pudding Mill Lane | құрылыс құны = £486 миллион | бұрынғы атаулары =

Лондон стадионы (бұрын Олимпиада стадионы және Королева Елизавета Олимпиадалық паркі стадионы деп те белгілі) – Лондонның Стратфорд ауданындағы Королева Елизавета Олимпиадалық паркінде орналасқан көп мақсатты ашық стадион. Ол Лондон орталығынан шығысқа қарай 10 шақырым (6 миль) қашықтықта орналасқан. Стадион 2012 жылғы жазғы Олимпиада және 2012 жылғы жазғы Паралимпиада ойындары үшін арнайы салынды, жеңіл атлетика жарыстарының және ашылу және жабылу салтанаттарының өтетін орны болды. Ойындардан кейін көп мақсатты пайдалану үшін жаңартылып, қазір негізінен Премьер-лига клубы «Вест Хэм Юнайтедтің» үй стадионы болып табылады, бұл команда 2016 жылы стадионға көшер алдында «Болейн Граундта» ойнаған. Стадионға жер дайындау жұмыстары 2007 жылдың ортасында басталды, ал құрылыс 2008 жылдың 22 мамырында ресми түрде басталды. Стадион алғашқы ресми шарасын 2012 жылдың наурыз айында өткізді, ол Ұлттық лотерея ұйымдастырған жұлдыздардың жарысының финиш сызығы болды. «Вест Хэм Юнайтедті» негізгі жалға алушы ету туралы шешім даулы болды, ал бастапқы жалға алу процесі қайтадан жүргізілуге тиіс болды. Стадион 2017 жылғы IAAF әлем чемпионаты мен 2017 жылғы Пара-атлетикалық әлем чемпионатының өтетін орны болды (екі шара да бір жылы бір орында өткізілді). Ол жыл сайын IAAF Diamond League турнирінің кезеңін қабылдайды, ол Лондон Гран-при деп аталады, кейде Лондон мерейтойлық ойындары деп те аталады. Сондай-ақ, 2015 жылғы Регби әлем чемпионатының бірнеше матчы осы стадионда өтті. Стадионда 80 000 көрерменге дейін концерттер өткізуге болады және овал пішіні мен орындықтардың жылжымалылығының арқасында бейсбол және крикет сияқты басқа да спорт түрлерін қабылдауға болатыны айтылады. 2019 жылдың маусым айында ол Еуропадағы алғашқы ресми MLB (Америкалық бейсбол лигасы) ойынын қабылдады, онда тарихи қарсыластар «Бостон Ред Сокс» және «Нью-Йорк Янкиз» екі ойыннан тұратын серия өткізді. MLB 2023 жылдың маусым айында «Чикаго Кабс» және «Сент-Луис Кардиналс» командалары арасындағы екі ойыннан тұратын сериямен Лондон стадионына оралды. 2024 жылдың маусымында «Филадельфия Филлиз» және «Нью-Йорк Метс» командалары арасындағы кезекті MLB сериясы, ал 2026 жылы тағы бір серия өткізу жоспарланған. Көңіл көтеру саласында The Weeknd-тің After Hours til Dawn Tour стадионында екі рекордты жаңартты, оның ішінде Лондон стадионындағы кез келген шарадағы ең көп бір түнгі қатысушылар саны (80 000-нан астам адам) және екі күн ішінде жалпы саны 159 574 адамды құрады.

Жобалау тапсырмасы

Лондонның ойындарға үміткерлігі кезінде жарнамалық материалдарда "денені қолдайтын бұлшық еттердей" стадионды қоршап тұратын шатыры бар негізгі стадион бейнеленген; алайда, сол кезде ресми тапсырма берілген жоқ. Байқау процесі жүріп жатқанда, «Вест Хэм» ODA-мен Лондон жеңіске жеткен жағдайда көп мақсатты стадионды дамытуға қатысу мүмкіндігі туралы келіссөздер жүргізді. Үкімет ойындардан кейін көп бөлігі демонтаждалатын, төменгі қабатын Кристалл Палас Ұлттық спорт орталығының орнына жеңіл атлетикамен айналысуға арналған тұрақты құрылыс ретінде қалдыратын, тек жеңіл атлетика стадионына арналған тапсырма жасауды жөн көрді. Олимпиада стадионының бастапқы жобасы аяқталып, құрылысы басталғаннан кейін үкімет пікірін өзгертті және Олимпиададан кейінгі арендаторларды іздеу үшін тендер жарияланды. 2006 жылғы 13 қазанда Лондон Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындарының ұйымдастыру комитеті (LOCOG) жаңа Олимпиадалық стадионның жобалау және құрылыс келісімшартын жүзеге асыру үшін Sir Robert McAlpine және Populous компанияларын таңдағанын растады, себебі басқа ұйымдар тендерлік талаптарға сай келмеді. Стадионның жобасы 2007 жылғы 7 қарашада таныстырылды.

Бастапқы құрылыстың егжей-тегжейі

Стадионның құрылысы 2008 жылдың мамыр айында, құрылыстың негізі қазылғаннан кейін және аумақ тазартылғаннан соң үш ай бұрын басталды. Стадионның құрылысы 2011 жылдың наурыз айында аяқталды, мерзімінде және бюджеттен арзан болды деп хабарланды, ал атлетика жолы 2011 жылдың қазан айында төселді. Стадионның атлетика аренасы жердегі жұмсақ сазды топырақтан қазылып жасалған, оның айналасында 25 000 орындық бар, олар бетонды "рақерлер" арқылы салынған. Жердің табиғи еңістігі жобаға енгізілген, ал жылыну және киім ауыстыру бөлмелері төменгі жағында жартылай жер астында орналасқан. Көрермендер стадионға подиум деңгейі арқылы кіреді, ол тұрақты орындықтардың ең жоғарғы бөлігімен бір деңгейде. Осы "негізден" тағы 55 000 көрерменді орналастыру үшін жеңіл, құрастырылатын болаттан және жиналмалы бетоннан жасалған жоғарғы қабат салынды. Стадион әртүрлі қабаттардан тұрады; Ойындар кезінде стадион 80 000 көрерменді қабылдай алды. 25 000 орындықтан тұратын негізгі қабат – төмен көміртекті диоксидтен жасалған, дәстүрлі бетонға қарағанда 40 пайызға аз көміртектік құрамы бар, суға батып кеткен эллипстік негіз. Негізгі деңгейдің негізі 5 000 қазықтан тұрады. Олардың арасында жерге кіргізілген қазықтар, үздіксіз бұрғылау қазықтары және вибробетон бағаналары бар. Екінші қабатта 55 000 орындық бар, оның өлшемдері және биіктігі . Стадионда 2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары үшін Пекиндегі Олимпиада стадионына қарағанда шамамен төрттен бір бөлігіне тең болат қолданылды. Болаттың минималды қолданылуы оны 75 пайыз жеңілдетеді, сонымен қатар стадион Солтүстік теңіздегі газ құбыры жобалары аяқталғаннан кейін қалған жоғары өнімділікке ие, үлкен диаметрлі құбырларды қолданады. 2012 жылдың 26 маусымына дейін Dow Chemical Company компаниясы қаржылаған, сыртқы жағында жарнама орнатуға мүмкіндік берген орама Олимпиада кезінде стадионның сыртын жапты. Орама полиэстер мен полиэтиленнен жасалған және ультракүлгін сәулелермен кептірілетін бояумен басылған. Орама материалдың бөліктерінен тұрды, олардың биіктігі және ұзындығы . Орамның соңғы дизайны мата панельдерінен тұрады, олар құрылымның төменгі жағында стадионға кіруге мүмкіндік беру үшін 90 градусқа бұрылып, кернеулі кабельдермен бекітілген. Жедел құрастыру үшін компрессиялық торлар мен шатыр бағаналарының қосылыстары бұрандалармен бекітілді, бұл жабылу салтанатынан кейін шатыр құрылымын оңай бөлшектеуге мүмкіндік берді. Кабельдік шатыр стадионның үштен екі бөлігін жапты. Ойын алаңынан жоғары көтерілген, оның шатырында 14 жарық мұнарасы орналасқан, олардың әрқайсысында 532 дана 2 кВт жарық шамдары бар. Жарықтарды алғаш рет 2010 жылдың желтоқсанында премьер-министр Дэвид Кэмерон мен Лондон мэрі Борис Джонсон ресми түрде қосты. Ойындар кезінде мұнараларға қосымша жарықтандыру орнатылды, ал төрт мұнараға үлкен уақытша бейнеэкрандар орнатылды.

Стадионның ішкі көрінісі

Стадион тоғыз жолақты Mondo жеңіл атлетика трассасымен жабдықталған. Трасса итальяндық Mondo компаниясымен жобаланған және орнатылған кезде олардың Mondotrack FTX ең соңғы нұсқасы болды. Стадионның 80 000 орындығы LOCOG-тың Лондон-2012 үшін қолданған жалпы бренд дизайнымен үйлесетін қара және ақ түсті "фрагмент" тақырыбында безендірілген. Барлық сызықтар трассадағы финиш сызығына қарай ортаға келтірілген. Ойындар барысында стадион трибуналарында Tait Technologies компаниясы әзірлеген, оларды алып бейне экран ретінде пайдалануға мүмкіндік беретін жарықтандыру жүйесі орнатылған. Әрбір орындықтың арасында тоғыз LED пикселден тұратын жеке "қалқаншалар" орнатылды, олар стадионды айналдыра бейне контентті көрсету үшін орталық жүйе арқылы басқарылды. Бұл жүйе негізінен Олимпиада және Паралимпиада ойындарының ашылу және жабылу салтанаттарында қолдануға арналған. Бұл технология 2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарын қабылдаған Пхенчхан Олимпиадалық стадионында да пайдаланылды.

Ойын алаңы

Лондон 2012 ойындарында пайдаланылған қызыл Mondo жеңіл атлетика жолы 2011 жылдың тамызында төселді, тоғыз жолақты және қалың болды. Ол екі қабаттан тұратын вулканизацияланған резеңкемен жасалған, оның бірі – созылған алмаз тәрізді ұяшықтары бар серіккіш төменгі жағы, ол кез келген бағытта иілуге мүмкіндік берді. 2012 жылы Лондонда өткен төрт салтанатты шара барысында жол синтетикалық жабынмен қорғалды. Стадионды қайта жаңарту кезінде, 2015 жылғы шараларға байланысты жүргізілген құрылыс жұмыстарынан жолды қорғау үшін оны пластик қабатпен жауып, топыраққа көміп тастады. Mondotrack жолының беткі жағы 2016 жылдың басында алынып тасталды және сол жылдың мамыр айында жетілдірілген Mondotrack/WS үлгісінен жасалған жаңа беткі жағы төселді. Алғашқы жүгіру жолының бір бөлігі, көбінесе тікелей бағыттан, сатылымға шығарылып, аукцион арқылы көпшілікке сатылды, осылайша стадион мен оның жанындағы қоғамдық жолдың жұмыс істеуіне қаражат жиналды. 2015 жылғы регби матчтары үшін шөп алаң екі шетінен бірнеше метрге ұзартылды, лайықты өлшемдегі регби/футбол алаңын құру үшін. Ол Desso GrassMaster жасанды-табиғи гибридтік алаңмен қайта жабдықталды, ол Премьер-лига матчтарына дайын болды, Вест Хэм Юнайтед клубы үшін топырақ астындағы жылыту жүйесімен бірге. Футбол конфигурациясында алаң жасанды газонмен және жүгіру жолының ашық қалған бөліктерін жабатын кілеммен қоршалған.

Концерттер

2016 жылы ашылғаннан бері стадионда бірқатар концерттер өтті, австралиялық AC/DC рок тобы Олимпиада ойындарынан кейін алаңда алғашқы концертті өткізді.

| Дата | Басты орындаушы/топ | Концерт немесе тур | Кіріспе орындаушылар | Көрермендер саны |
|---|---|---|---|---|
| 4 маусым 2016 | AC/DC | Rock or Bust World Tour | Tyler Bryant & the Shakedown | |
| 3 маусым 2017 | Depeche Mode | Global Spirit Tour | The Horrors | |
| 16 маусым 2017 | Guns N' Roses | Not in This Lifetime Tour | The Kills, Tyler Bryant & the Shakedown | |
| 17 маусым 2017 | | | | |
| 23 маусым 2017 | Robbie Williams | The Heavy Entertainment Show Tour | Erasure | |
| 22 мамыр 2018 | The Rolling Stones | No Filter Tour | Liam Gallagher | |
| 25 мамыр 2018 | Florence and the Machine | | | |
| 15 маусым 2018 | Beyoncé & Jay Z | On the Run II Tour | | |
| 16 маусым 2018 | | | | |
| 22 маусым 2018 | Foo Fighters | Concrete and Gold Tour | Wolf Alice, Frank Carter & The Rattlesnakes | |
| 23 маусым 2018 | The Kills | | Slaves, Starcrawlers | |
| 1 маусым 2019 | Muse | Simulation Theory World Tour | Tom Morello, Pale Waves | |
| 24 маусым 2022 | Green Day, Fall Out Boy, Weezer | Hella Mega Tour | Amyl and the Sniffers | |
| 25 маусым 2022 | Red Hot Chili Peppers | Global Stadium Tour | Anderson Paak & Free Nationals, Thundercat | |
| 26 маусым 2022 | A$AP Rocky | | Thundercat | |
| 3 маусым 2023 | Burna Boy | Love, Damini Tour | | |
| 7 шілде 2023 | The Weeknd | After Hours til Dawn Tour | Kaytranada, Mike Dean | |
| 8 шілде 2023 | | | | |
| 20 маусым 2024 | Foo Fighters | Everything or Nothing at All Tour | Wet Leg, Shame | |
| 22 маусым 2024 | Courtney Barnett | | Hot Milk | |