Кіріспе
Platycodon grandiflorus (көне грекше πλατύς "кең" және κώδων "қоңырау") – Campanulaceae тұқымдасына жататын, көп жылдық шөптесін гүлді өсімдік түрі және Platycodon туысының жалғыз өкілі. Бұл өсімдік Шығыс Азияға (Қытай, Корея, Жапония және Ресейдің Қиыр Шығысы) тән. Оны көбінесе "шар гүл" деп атайды (гүл бүршіктері шар тәрізді болғандықтан), сондай-ақ "қытай қоңырау гүлі" деп те танылады. Оның бес гүл жапырағы түбінде қоңырау пішіндес болып бірігіп өседі, бұл қасиет оның Campanula туыстас өсімдіктеріне де тән.
Platycodon grandiflorus (from Ancient Greek πλατύς "wide" and κώδων "bell") is a species of herbaceous flowering perennial plant of the family Campanulaceae, and the only member of the genus Platycodon. It is native to East Asia (China, Korea, Japan, and the Russian Far East). It is commonly known as balloon flower (referring to the balloon shaped flower buds), Chinese bellflower, The five petals are fused together into a bell shape at the base, like its relatives, the campanulas.
Экология
Platycodon grandiflorus – тау және далаларда кеңінен өсетін көпжылдық өсімдік. Оның биіктігі жоғары, тамыры қалың, сабағын кескенде ақ сүт шығады. Жапырақтары ұзын, ұштары тар және жиектерінде тісті болады. Шілде және тамыз айларында гүлдері күлгін немесе ақ түспен гүлдейді, гүлшоғырының ұшында біреу немесе бірнеше гүл тік өседі. Гүлдің тәжі ашық қоңырау пішіндес бес бөлікке бөлінеді. Бұл өсімдік Жапония, Қытай, Шығыс Сібір және Корея түбегінде таралған.
Өсіру
Бұл өсімдік 40 °C-қа дейін (40 °F) төзімді және USDA 3A-9b аймақтарында өсірілуі мүмкін. Қыста толығымен қурап, көктемнің соңында қайтадан жаңарып, жазда гүлдейді. Дегенмен, сәуір айынан бастап питомниктерде толық гүлденген күйінде кеңінен қолжетімді. Бұл түр көк түсті гүлдермен белгілі болғанымен, ақ, қызғылт және күлгін гүлдері бар әртүрлі сорттары да бар. Кореяда ақ гүлдер жиі кездеседі. Бұл өсімдік, сондай-ақ оның 'Апояма тобы' және 'Мариесии' сорттары Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбек сіңіргендері марапатына ие болды.
Корея
Кореяда өсімдігі де, тамыры да (도라지) деп аталады. Тамыр, жаңа немесе кептірілген күйде, ең көп таралған көкөністердің бірі. Ол сонымен қатар бибимбаптың дайындығында жиі қолданылатын ингредиенттердің бірі. Кейде күріш балон гүлінің тамырымен пісіріледі. Тамырды дайындау әрқашан оны суға жібітіп, жууды (әдетте ірі теңіз тұзымен ысқап, бірнеше рет шаю) қамтиды, бұл оның ащы дәмін кетіреді. Тамырдан десерттер де жасалады, мысалы, тамырдан жасалған сироп (балон гүлінің тамыр балы) деп аталады, одан (балон гүлінің тамыр шайы) дайындауға болады. Тамырдан ішімдік дайындауға болады, әдетте дистилляцияланған соджу немесе басқа дәмсіз, 30%-дан жоғары спирттілікке ие қатты спирт негіз ретінде қолданылады. Бұған қоса, құрамында кальций, талшық, темір, минералдар, ақуыздар және витаминдер бар.
Дәрілік
Platycodon grandiflorum тамырларынан алынған экстракттар мен тазартылған платикозидтер (сапониндер) нейроқорғау, микробқа қарсы, қабынуға қарсы, қатерлі ісікке қарсы, аллергияға қарсы, инсулинге қарсы тұруды жақсарту және холестерин деңгейін төмендету қасиеттерін көрсетуі мүмкін. Бұл әсерлердің барлық мүмкіндіктері негізінен in vitro жағдайында байқалды, холестерин деңгейін төмендету әсері in vitro және егеуқұйрықтарда анықталды. Дегенмен, адамдарда тиімділігінің жеткіліксіздігі және қауіпсіздік туралы деректердің шектеулі болуы қосымша зерттеулерді талап етеді.
Корея
"Тыңырқап ән салғанда" – Солтүстік және Оңтүстік Кореяда, сондай-ақ Қытайдағы корей этникалық тобы арасындағы ең танымал халық әндерінің бірі. Жапонияда бұл ән (トラジ) деген атпен белгілі. Ән Хванхэ провинциясының Юньюль аймағында туған, бірақ қазіргі нұсқасы ырғағы мен әуені өзгергендіктен, Gyeonggi minyo (Кёнги провинциясының халық әні) ретінде жіктеледі.