Германиядағы поляктар тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Этностық топ

Германиядағы поляктар (поляктар) – әлемдегі екінші ірі поляк диаспорасы (Полония) және Еуропадағы ең ірісі. Германияда тұратын поляктардың саны 2 миллионнан 3 миллионға дейін, поляк тегіндес адамдардан құралады деп есептеледі. Олардың саны жылдар бойы жылдам азайып, соңғы халық санауы бойынша Германияда шамамен 866 690 поляк тұрады. 1697 жылы Август II Мұңлы Польша патшасы болғаннан кейін Дрезденге Корольдік поляктардың резиденциялық қаласы деген мәртебе берілді. 19 ғасырдың соңында Рураймағындағы қарқынды индустриализация шамамен 300 000 полякты, әсіресе Шығыс Пруссиядан, Батыс Пруссиядан, Познань мен Силезиядан тартты. 1910 жылға қарай олар Рураймағының халқының шамамен 30% құрады. Кашубтар мен Мазурлар да келді. Осы көші-қонға қатысушылар Рураймақтың поляктары деп аталады. 1870 жылдан бастап поляктар германизацияның күшейе түскен қысымына ұшырады, ал «Мәдени күрес» (Kulturkampf) олардың католик шіркеуіне шабуыл жасады. Көптеген католик епископтары түрмеге қамалды немесе жер аударылды. Пруссиядағы поляк тілінде сөйлейтін аймақтардағы оқыту тілі, бұрын поляк тілі болған, неміс тілімен ауыстырылды, тіпті діни білім беруде де, поляк дін қызметкерлері неміс мұғалімдермен алмастырылды. Алайда, бұл германизация саясаты сәтті болмады. Керісінше, ол көптеген поляктардың саяси оянуына және поляк мәдениетін және поляк мүдделерін сақтауға бағытталған поляк экономикалық, саяси және мәдени бірлестіктерінің құрылуына әкелді, әсіресе Позен провинциясында және Рураймағында. Мәжбүрлі германизация саясаты поляк тілінде сөйлейтін халықтың көп бөлігін неміс билігіне қарсы қойды және екі тараптың да ұлтшылдық сезімдерін тудырды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін поляк провинциялары жаңа құрылған Польша Республикасына берілді. Поляк тілінде сөйлейтін азшылықтар, әсіресе Жоғарғы Силезия мен Шығыс Пруссияның бір бөлігінде қалды. 1922 жылдың 15 мамырында Женевада қол қойылған Жоғарғы Силезия туралы неміс-поляк келісімі (Женева келісімі), 1922-1937 жылдар аралығында, Жоғарғы Силезиядағы неміс ұлтының поляк тегіндес азаматтары Ұлттар Лигасының басшылығымен ұлттық азшылық ретінде сот статусына ие болды (сол сияқты поляк ұлтының неміс азаматтары Польшаның Силезия воеводтығында). Нацистер билікке келгеннен кейін, 1937 жылдың ортасынан бастап, Жоғарғы Силезияда да поляктардың барлық қызметі жүйелі түрде шектелді. Алайда, 1939 жылдың тамызында поляк қауымының басшылары тұтқындалып, нацистік Заксенхаузен мен Бухенвальд концлагерлеріне қамалды. 1939 жылдың 7 қыркүйегінде, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай, Рейхтің үшінші нацистік үкіметі Германиядағы поляк қауымын азшылық статусынан айырды. Бұл 1940 жылдың 27 ақпанында Герман Герингтің жарлығымен ресми расталды.

Poles in Germany (Polen) are the second largest Polish diaspora (Polonia) in the world and the biggest in Europe. Estimates of the number of Poles living in Germany vary from 2 million to about 3 million people living that might be of Polish descent. Their number has quickly decreased over the years, and according to the latest census, there are approximately 866,690 Poles in Germany. Dresden was named Royal Polish Residential City after Augustus II the Strong became King of Poland in 1697. During the late 19th century rapid industrialisation in the Ruhr region attracted about 300,000 Poles, especially from East Prussia, West Prussia, Poznań, and Silesia. They comprised about 30% of the Ruhr area population by 1910. Kashubians and Masurians also came. Participants in this migration are called the Ruhr Poles. After 1870, the Poles were under an increasing pressure of Germanisation, and the Kulturkampf attacked their Catholic Church. Most Catholic bishops were imprisoned or exiled. The teaching language which had previously been Polish in the predominantly Polish speaking areas in Prussia was replaced by German as teaching language, even in religious education where Polish priests were replaced by German teachers. However, these Germanisation policies were not at all successful. In contrast, it led to the political awakening of many Poles and to the establishment of a wealth of Polish economic, political and cultural associations which were aimed at preserving Polish culture and Polish interests, especially in the Province of Posen and in the Ruhr area. The policy of forced cultural Germanisation alienated large parts of the Polish speaking population against the German authorities and produced nationalistic sentiments on both sides. After the First World War, the predominantly Polish provinces had to be ceded to the newly created Polish Republic. Polish speaking minorities remained especially in Upper Silesia and parts of East Prussia. During the 1922 to 1937 term of the German Polish Accord on Upper Silesia (Geneva Agreement), signed in Geneva on 15 May 1922, German nationals of Polish ethnicity in Upper Silesia had judicial status as a national minority under the auspices of the League of Nations (likewise the Poles of German ethnicity in the Polish Silesian Voivodeship). After the rise of the Nazis, all Polish activities were systematically constrained, since mid 1937 also in Upper Silesia. However, in August 1939, the leadership of the Polish community was arrested and interned in the Nazi concentration camps of Sachsenhausen and Buchenwald. On 7 September 1939, shortly after the outbreak of World War II, the Nazi government of the Third Reich stripped the Polish community in Germany of its minority status. This was formally confirmed by Hermann Göring's decree of 27 February 1940.

Бүгін

Бүгінде Германия үкіметі поляк ұлтының неміс азаматтарын ұлттық азшылық ретінде танымайды. Осының салдарынан, поляк агенттіктерінің мәліметінше, Германия Германиядағы поляк азшылығының өзін-өзі анықтау құқығын мойындамайды. Польша Еуропалық Одаққа қосылғаннан кейін, Германиядағы поляктардың бірнеше ұйымы соғысқа дейінгі ресми азшылық мәртебесін қайта жаңғыртуға тырысты, әсіресе нацистік жарлықтың күші жойылды деп мәлімдеді. Бундестагқа жолданған бастапқы меморандумға жауап келмесе де, 2009 жылдың желтоқсанында Еуропа Кеңесінің Азшылықтар жөніндегі комиссиясы Германия үкіметін төрт ай ішінде талаптарға ресми жауап беруге міндеттеді. Германия үкіметінің позициясы бойынша, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германия аумақтық шығындарға ұшырағандықтан, қазіргі поляк азшылығының Германияның қалған аумағында ғасырлық тамыры жоқ, себебі Германия неміс және поляк этникалық топтарының қоныстанған барлық аумақтарды жоғалтты. Олар сондықтан жақында ғана көшіп келгендер болғандықтан, Ұлттық азшылықтарды қорғау жөніндегі базалық конвенция мен Жақсы көршілік туралы шартта белгіленген ұлттық азшылықтарға қойылатын талаптарға сай келмейді. Олар неміс азаматтары болғандықтан, әрбір неміс азаматына берілген барлық азаматтық және саяси құқықтарды сақтайды және осылайша саяси жүйеде өз пікірлерін білдіре алады. Жақында шамамен 10 000 поляк азаматы Германия-Польша шекарасының бойындағы, Германияның бірігуінен кейін сиреп қалған жерлерге көшіп келді.